Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
On the use of educational technologies in teaching
mathematics in primary school
Nodira MUKHITDINOVA
Tashkent State Pedagogical University named after Nizomi
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received February 2024
Received in revised form
28 February 2024
Accepted 20 March 2024
Available online
15 April 2024
This article provides guidelines for the use of information
and communication technologies in teaching Mathematics in
primary grades of general education schools. In particular,
recommendations were given for teaching geometry elements
in primary grades using educational technologies.
2181-
1415/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss3/S-pp30-35
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
elementary education,
educational technology,
information and
communication technology,
triangles,
angles,
angles of triangles.
Boshlang‘ich sinflarda matematika fanini o‘qitishda ta’lim
texnologiyalaridan foydalanish xususida
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
boshlangʻich ta’lim,
ta’lim texnologiyalari,
axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari,
uchburchak,
burchak uchburchak
burchaklari.
Ushbu maqolada umumta’lim maktablarining boshlang‘ich
sinflarida
matematika
fanini
o‘qitishda
axborot
-
kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish yuzasidan
takliflar keltirilgan.
Xususan boshlang‘ich sinflarida geometriya
elementlarini ta’lim texnologiyalari asosida o‘rgatish yuzasidan
tavsiyalar berilgan.
1
Associate Professor, PhD. Tashkent State Pedagogical University named after Nizomi. Tashkent, Uzbekistan.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2024) / ISSN 2181-1415
31
Об использовании образовательных технологий при
обучении математики в начальных классах
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
начальное образование,
образовательные
технологии,
информационные и
коммуникационные
технологии,
треугольники,
углы,
углы треугольников.
В
этой
статье
приводятся
рекомендации
по
использованию информационных и коммуникационных
технологий в преподавании математики в начальных
классах общеобразовательных школ. В частности, были
даны
рекомендации
по
преподаванию
элементов
геометрии в начальных классах на основе образовательных
технологий.
Ma’lumki, ota –
bobolarimiz qadimdan bebaho boylik boʻlmish ilm –
u ma’rifat,
ta’lim va tarbiyani inson kamoloti va millat ravnaqining eng asosiy sharti va garovi deb
bilgan. Maktab ta’lim –
tarbiya masalasi davlat va jamiyat nazoratida boʻlishi asosiy
qonunimizda belgilab qoʻyilgan. Shu bilan birga, bu keng jamoatchilik, butun
xalqimizning ishtiroki va qoʻllab –
quvvatlashishini talab qiladigan umummilliy
masaladir.
So‘nggi yillarda mamlakatda ta’lim
-tarbiya tizimining sifati va samaradorligini
oshirish, bog‘cha tarbiyalanuvchilari, o‘quvchi va talaba yoshlarda zamonaviy bilim va
ko‘nikmalarni shakllantirish, ta’lim tizimlari hamda ilm
-
fan sohasi o‘rtasida yaqin
hamkorlik va integratsiyani, ta’limning uzviyligi va uzluksizligini ta’minlash borasida
tizimli ishlar amalga oshirilmoqda. Jamiyatning, axborot muhitining va mehnat
bozoridagi
holatning jadal rivojlanishi natijasida reproduktiv ta’lim tizimi davr talabiga
javob bermay qoldi. Bu esa matematikani o‘qitishning yangicha yondashuvlarini ishlab
chiqilishini talab qilmoqda.
Shuni unutmasligimiz kerakki, kelajagimiz poydevori bilim dargohlarida yaratiladi,
boshqacha aytganda, xalqimizning ertangi kuni qanday boʻlishi farzandlarining bugungi
qanday ta’lim va tarbiya olishiga bogʻliq.
Buning uchun har qaysi ota
–
ona, ustoz va murabbiy har bir bola timsolida avvalo
shaxsni
koʻrishi zarur. Ana shu oddiy talabdan kelib chiqqan holda, farzandlarimizni
mustaqil va keng fikrlash qobiliyatiga ega boʻlgan ongli yashaydigan komil insonlar etib
voya yetkazish
–
ta’lim –
tarbiya sohasining asosiy maqsadi va vazifasi boʻlishi lozim, deb
qabul qilishimiz kerak. Bu esa ta’lim –
tarbiya ishini uygʻun holda olib borishni talab
etadi.
Boshlang‘ich ta’limning asosiy maqsadi bolaning o‘qishga bo‘lgan ijobiy
munosabatini, bugungi kunda eng zarur bo‘lgan o‘qish savodxonligi, turli ma’lumotlar
bilan ishlash, asosiy matematik amallarni bilish va ularni kundalik hayotda qo‘llay olish,
mantiqiy va ijodiy fikrlash, o‘z
-
o‘zini boshqarish, jamoada o‘zini tuta bilish, yozma va
og‘zaki muloqot madaniyati qoidalarini egallash, ta’limiy faoliyatni tashkil etish kabi
ko‘nikmalarni shakllantirishdan iboratdir. Shuning uchun o‘qituvchining kasbiy
salohiyati va ma’lumot darajasi, bolalar psixologiyasi, hozirgi zamon boshlang‘ich ta’lim
metodikasini bilishi boshlang‘ich ta’lim sifatini oshirishda muhim ahamiyatga ega.
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida zarur ko‘nikmalarni shakllantirish, boshlang‘ich ta’lim
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2024) / ISSN 2181-1415
32
sifat-
samaradorligini yangi bosqichga ko‘tarish, o‘qitishning zamonaviy usul va
vositalarini amaliyotga joriy etish chora-tadbirlarini tizimli ishlab chiqish maqsadga
muvofiqdir.
Boshlangʻich sinf matematika darslarida
o`quvchilarni uchburchaklarning
burchaklari bo‘yicha tasnifini oʻrgatish masalasi dolzarb muammolardan biri hisoblanadi
.
Quyida u
chburchaklarning burchaklari bo‘yicha tasnifini oʻrgatish
yuzasidan dars
namunasini bayon etamiz.
Yangi mavzu ekranda 1-topshiriq asosida tushuntiriladi.
Ekranda tasvirlangan uchburchaklarning turini aniqlash uchun har bir uchburchak
burchagiga go
’niya olib boriladi va burchakning o‘tkir, to‘g‘ri yoki o‘tmasligi ko‘rsatiladi
.
Ularning ta’rifi berilgan paytda ekranda navbati bilan ko‘rsatiladi.
Masala og‘zaki ko‘rgazma asosida tushuntiriladi.
Ishchilarga 3 kunda 1 km uzunlikdagi yo‘l chetida daraxt ko‘chatlari o‘tqazish
vazifasi yuklandi. Birinchi kun ular 227 m, ikkinchi kun 318 m uzunlikdagi yo‘l chetiga
ko‘chat o‘tqazishdi. Uchinchi kun ko‘chat o‘tqazilgan yo‘lning uzunligi ikkinchi
kundagidan 97 m ko‘p edi. Ishchilar vazifani uddalay olishdimi?
Hamma burchaklari o
‘
tkir burchak bo
‘
lgan uchburchak
o
‘
tkir
burchakli
uchburchak deb ataladi.
Burchaklaridan biri to
‘
g
‘
ri burchak bo
‘
lgan uchburchak
to
‘
g
‘
ri
burchakli
uchburchak deb ataladi
Burchaklaridan biri o
‘
tmas burchak bo
‘
lgan uchburchak
o
‘
tmas
burchakli
uchburchak deb ataladi
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2024) / ISSN 2181-1415
33
Buni
aniqlash uchun uchinchi kunda ekilgan ko‘chatlarni topib, har uch kunda
ekilgan uzunliklarni qo‘shish lozim.
Yechilishi: 1) 318 + 97 = 415 (m) bu uchinchi kundagi
2) 227 + 318 + 415 = 960 (m) bu uch kundagi
3) 1000
–
960 = 40 (m) yetmay qolgani
Javob: ishchilar vazifani uddalay olishmagan, 40 m yetmay qolgan.
Yangi mavzuni mustahkamlashda “Uchburchak” trenajoridan foydalaniladi. Bunda
ekranda turli ko‘rinishdagi uchburchaklar beriladi. Sichqonchani uchburchakka olib
borib, ularning turiga ko‘ra qutilarga joylashtiriladi. Uchburchaklarning burchagiga ko‘ra
bir
–
biridan farqlash qayta esga olinadi.
Mavzu mustahkamlab olingach, ekran orqali mavzuga oid test topshiriqlari
bajariladi.
1.Qaysi holda chizmada tasvirlangan shakllarning bir xillari to‘g‘ri ko’rsatilgan?
1) 7- va 6-, 9- va 1-, 2- va 10-shakllar. 2) 2- va 8-, 4- va 5-, 1- va 9-shakllar.
3) 4- va 6-, 8- va 10-, 5- va 4- shakllar.
2. Bu yerda kesma bormi?
Uni ko‘rsating.
1)
AB
kesma;
2)
CD
kesma;
3)
EO
kesma.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2024) / ISSN 2181-1415
34
3. Qaysi holda chizmada tasvirlangan barcha kesmalar keltirilgan?
1)
CK, KE, ED
;
2)
CK, KE, ED, CD
;
3)
CK, KE, ED, CE, KD, CD
.
4.
5 sm li kesmadan 4 sm ga uzun bo‘ladigan kesmaning uzunligini ko‘rsating.
1)
9 sm;
2)
1 sm;
3)
20 sm.
5. To‘qqizta teng bo‘g‘indan iborat siniq chiziqning uzunligi 36 sm ga teng.
Bu siniq
chiziq bitta bo‘g‘inining uzunligi necha santimetr?
1)
27 sm;
2)
4 sm;
3)
5 sm.
6.
Qaysi holda chizmada tasvirlangan barcha o‘tkir burchaklarning nomlari
keltirilgan?
1)
BAD, BDA, CBD
burchaklar;
2)
BAD, BDA, CBD, BDC
burchaklar
;
3)
BAD, CBD, CDA, BDA, CDB
burchaklar.
7.
Qaysi holda chizmada berilgan barcha to‘g‘ri burchakli uchburchaklarning
nomlari to‘g‘ri keltirilgan?
1)
CAB, BEC, ABE
uchburchaklar;
2)
ABC, ABE, ABK
uchburchaklar
;
3)
ABC, BKC, KBE
uchburchaklar.
8.
Qaysi holda markazi O nuqtada bo‘lgan aylananing diametrik bo‘luvchi barcha
kesmalar to‘g‘ri keltirilgan?
1)
AC, OB, KB
;
2)
AB, KC, BK
;
3)
AC, BK
.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2024) / ISSN 2181-1415
35
Xulosa qilib
shuni aytish mumkinki, boshlangʻich sinflarda dars jarayonida
axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish dars sifatini oshirish
imkoniyatini beradi. Chunki boshlangʻich sinf oʻquvchilarining yosh xususiyatlarini
inobatga olib, fanni oʻqitishda aynan ular qiziqqan mutimedia texnologiyalari
yordamidan foydalanib ko`rgazmali darslar tashkil etilsa o‘quvchilarning fanga boʻlgan
qiziqishlarini yanada oshirgan holda ta’lim sifatiga erishish mumkin. Bundan tashqari
dars jarayonida axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish natijasida
darsga ajratilgan vaqtdan ham unumli foydalanishga erishiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
:
1.
Nodira MUXITDINOVA. “Boshlangʻich sinflarda algebra elementlarini oʻrgatish
metodikasi” modulini ta’lim texnologiyalari asosida tashkil qilish xususida. Жамият ва
инновациялар –
Общество и инновации –
Society and innovations. 2022/5 4-son. 176-179.
Special Issue
–
04 (2022) / ISSN 2181-141. https://inscience.uz/index.php/socinov/index.
2.
MUKHITDINOVA N. M. MATH TEACHING METHODS IN HIGHER INSTITUTION
OF FOREIGN LANGUAGES //PEDAGOGICAL SCIENCE Учредители: ООО" Издательство"
Спутник+". –
№. 3. –
С. 23
-24.
3.
Mukhitdinova Nodira Mamalatifovna. THE IMPORTANCE OF MATHEMATICAL
TASKS IN STEAM EDUCATION A WORLD EXPERIENCE. World Bulletin of Social Sciences.
2023/1/2. 18-tom.- C. 94-97.
