Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Classification of the public participating in pre-trial
proceedings
Nodira KHUSHVAKTOVA
Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received May 2024
Received in revised form
15 June 2024
Accepted 25 June 2024
Available online
15 July 2024
This article analyzes the system, types, and forms of public
participation in pre-trial proceedings based on international
standards and national legislation. The author analyzed the
legislation of the Republic of Uzbekistan and proposed a new
system of subjects of public participation at the stage of pre-
trial proceedings. He also developed proposals for improving
criminal procedure legislation.
2181-
1415/©
2024 in Science LLC.
DOI:
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss6/S-pp22-28
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
public,
classification,
criminal procedure,
criminal case,
international standards,
powers.
Ишни судга қадар юритишда иштирок этувчи
жамоатчиликнинг таснифи
АННОТАЦИЯ
Калит сўзлар:
жамоатчилик,
тасниф,
жиноят процесси,
жиноят иши,
халқаро стандартлар,
ваколат.
Мазкур мақолада ишни судга қадар юритишда иштирок
этувчи жамоатчилик вакилларининг тизими, турлари,
шакллари халқаро стандартлар ва миллий қонун
ҳужжатларига таянган ҳолда тадқиқ этилган. Муаллиф
Ўзбекистон Республикаси қонунларини таҳлил этиб, ишни
судга қадар юритиш босқичида жамоатчилик иштироки
субъектларининг янги тизимини таклиф этган. Шунингдек
жиноят
-
процессуал қонунчилигини такомиллаштиришга
оид ўз таклифларини ишлаб чиққан.
1
PhD, Academy of the Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan. E-mail: akbaraliramazonovich@gmail.com
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2024) / ISSN 2181-1415
23
Классификация
общественности,
участвующей
в досудебном делопроизводстве
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
общественность,
классификация,
уголовный процесс,
уголовное дело,
международные
стандарты,
полномочия.
В данной статье исследуются система, виды и формы
участия общественности в досудебном производстве на
основе международных стандартов и национального
законодательства.
Автор
проанализировал
законодательство Республики Узбекистан и предложил
новую систему субъектов общественного участия на
стадии
досудебного
производства.
Также
были
разработаны
предложения
по
совершенствованию
уголовно
-
процессуального законодательства.
Ишни судга қадар юритиш босқичида жамоатчиликнинг фаол иштирокини
таъминлаш ва жиноят
-
процессуал қонунида белгиланган вазифаларни бажаришда
жамоатчилик ёрдамидан кенг фойдаланиш ҳаётий заруратдир. Айни дамда
жиноятчиликка қарши курашда жамоатчилик иштирокининг энг самарали
шаклларини танлаш жиноятни фош этиш ва уни тергов қилишдаги асосий
омиллардан биридир. Чунки терговга қадар текширув, суриштирув ва дастлабки
тергов органлари жамият кучи билангина ўз фаолиятини самарали ташкил этиши
мумкин.
Жиноятчиликка қарши кураш бўйича халқаро ҳамжамият томонидан қабул
қилинган
стандартлар
[1,
3, 4, 5]
ва
Ўзбекистон
Республикасининг
Конституциясига [2] кўра, давлатнинг қонунийлик ва ҳуқуқ
-
тартиботни
таъминлаш, инсон ҳуқуқ ва эркинликлари, жамият ва давлат манфаатлари,
тинчлик ва хавфсизликни ишончли ҳимоя қилиш функциясининг бажарилишида
жамоатчиликнинг
фаол
иштироки
таъминланиши
лозим.
Ўзбекистон
Республикасининг
жиноят
ва
жиноят
-
процессуал
қонунчилигини
такомиллаштириш Концепциясида ҳам суд
-
тергов фаолиятининг шаффофлиги ва
ошкоралигини таъминлаш, жиноят ишлари бўйича иш юритувда жамоатчилик
иштироки институтини кучайтириш зарурлиги белгилаб берилган
[8]. Бу бежизга
эмас, албатта. Чунки ишни судга қадар юритиш давомида жамоатчилик
иштирокининг аҳамияти қуйидагиларда намоён бўлади:
1)
содир этилган ёки тайёрланаётган жиноят тўғрисидаги хабар билан
мурожаат этишлари
(ЖПКнинг 40, 322, 326, 327
-
моддалари), терговга қадар
текширув, суриштирув ва дастлабки тергов органларига жиноятларни очиш ва
уларнинг олдини олиш, ҳамда айбдор шахсларни аниқлашга ёрдам беради;
2)
исботлаш жараёнида
(ЖПКнинг 86, 198, 200, 349
-
моддалар) жамоатчилик
вакиллари далилларни тўплаш, текшириш ва баҳолашда иштирок этиб, исботлаш
субъектларига ўз билимлари (мутахассис ва таржимонлар), ишга алоқадор
маълумотлар ва қидирилаётган шахслар тўғрисида хабар қилиш, қидирилаётган
нарсаларнинг
жойини
кўрсатиш
ёки
тақдим
этиш
(гувоҳ)
орқали
кўмаклашадилар;
3)
жамоатчилик назоратини
амалга оширадилар. Процессуал ҳаракатларда
холислар иштирок этиши (ЖПКнинг 73–
74-
моддалари) ушбу ҳаракатларнинг
ўтказилиш жараёни ва натижалари устидан жамоатчилик назоратининг амалга
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2024) / ISSN 2181-1415
24
оширилишини таъминлайди. Шунингдек, терговчи ва суриштирувчи оғир ёки ўта
оғир жиноят содир этганликда айбланаётган шахсларнинг яшаш, иш ва ўқиш
жойидаги жамоаларга хабар бериши (ЖПКнинг 41
-
моддаси), жиноят ишига доир
маълумотларни оммавий ахборот воситалари орқали кенг жамоатчиликка маълум
қилиши
ҳам ишни судга қадар юритишда жамоатчилик назоратининг шаклидир.
4)
эҳтиёт
чорасини
қўллашда
(ЖПКнинг
40,
251–
254-
моддалар)
жамоатчилик жиноят содир этишда гумон қилинаётган ёки айбланаётган
шахсларнинг хулқи устидан назоратни амалга оширишга ва уларнинг терговда
иштирок этишини таъминлашга ёрдам берадилар;
5) тергов ва суриштирув давомида жамоатчилик вакилларининг бир қатор
ташкилий масалаларда
ҳам иштироки муҳим аҳамиятга эга. Хусусан, бунга
жамоатчилик вакилларининг тергов ҳаракатларига тайёргарлик кўришда ва
ўтказишда (ЖПКнинг 127, 199
-
моддалари), шунингдек техник кўмакчи
тариқасида иштирок этишини мисол қилишимиз мумкин.
Ишни судга қадар юритишда жамоатчилик иштирокини бошқа турдаги
иштироклардан ажратиб кўрсатадиган қуйидаги белгилар мавжуд деб
ҳисоблаймиз
:
1)
иш бўйича қарор қабул қилиш ваколати берилмаганлиги;
2)
иш юритуви натижаларидан шахсий манфаатдор бўлмаслик;
3)
ишни судга қадар юритишда иштирок этиш функционал вазифасига
кирмаслиги;
4)
жамоатчилик манфаатларининг ифодаланиши.
Жамоатчилик субъектларини мақомига кўра, икки турга ажратишни таклиф
қиламиз
:
1)
ишни судга қадар юритишда жамоатчилик иштирокининг процессуал
шакли;
Бунда ЖПКда процессуал мақомга эга бўлган, юқорида кўрсатилган
белгиларга эга бўлган жамоатчилик вакиллари, яъни гувоҳ, холис, мутахассис,
таржимон, шахсий кафил, жамоат кафили, жамоат ҳимоячиси, жамоат айбловчиси
кабилар киради. Уларга тадқиқотимиз давомида алоҳида тўхталамиз.
2)
ишни судга қадар юритишда жамоатчилик иштирокининг нопроцессуал
шакли;
Жиноят ишини юритишга масъул давлат органлари ва мансабдор шахсларга
нафақат жиноят ишида номлари кўрсатиладиган процесс иштирокчилари, балки
бошқа шахслар ҳам кўмак беради. Масалан:
а)
тергов ҳаракатига тайёргарлик кўришга ёрдам берадиган жамоатчилик
вакиллари: ҳодиса содир бўлган жойни қўриқлаган шахслар, эксперимент, таниб
олиш учун кўрсатиш, эксперт текширувини ўтказиш ёки бошқа тергов
ҳаракатларини
ўтказиш учун зарур нарсалар, макетлар, асбоб
-
ускуналар,
анжомлар, материалларни тақдим этган шахслар, корхона, ташкилот ва
муассасалар, ЙТҲ оқибатида жабрланганларга ёрдам берган шахслар ва ҳоказо;
б)
тергов ҳаракатини ўтказишга ёрдам берадиган жамоатчилик вакиллари:
таниб олиш тергов ҳаракатида таниб олинувчи сифатида иштирок этган шахс,
мурдани эксгумация қилишда қабрни ковлаган гўрков, қоронғу вақтда кўздан
кечириш тергов ҳаракатини ўтказишга автомобил чироқларини ёқиб ёрдам
берган автомобил эгаси ва ҳоказо;
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2024) / ISSN 2181-1415
25
в)
жиноятни фош этишга, иш ҳолатларига аниқлик киритишга, қидирувдаги
шахсларни қаердалигини аниқлашга, иш бўйича гувоҳ ва жабрланувчиларни
топишга йўналиш берадиган шахслар;
г)
жиноятларнинг сабаблари ва уларнинг содир этилишига имкон берган
шарт
-
шароитларни бартараф этишга ёрдам берадиган жамоатчилик вакиллари:
маҳалла фаоллари, корхона, ташкилот ва муассаса ишчи жамоалари ва ҳоказо.
Жамоатчилик вакилларининг жиноят ишини юритишда иштирокининг
кимнинг ташаббусига кўра амалга оширилишига кўра қуйидагича таснифлашимиз
мумкин:
1)
жамоатчилик вакилларининг ўз ташаббусига кўра жиноят ишини
юритишдаги иштироки
–
жиноят содир этган шахсни фуқаролар томонидан
ушлаш, жиноят содир этган шахсни тўхтатиш, жиноят тўғрисида хабар бериш ва
ҳоказо
.
2)
жамоатчилик вакилларининг ишни юритаётган шахс томонидан жалб
қилиниши
–
холислар, мулкни сақлашга олган шахс, тергов ҳаракатида иштирок
этиш учун жалб қилинган шахслар ва ҳоказо.
Ишни судга қадар юритиш босқичида жамоатчилик иштироки субъектлари
сифатида ЖПКнинг 40, 42, 349
-
моддаларида жамоат бирлашмалари, жамоалар ва
уларнинг вакиллари белгиланган. Шундай бўлсада, биз жамоатчилик иштироки
субъектлари деганда, қуйидагиларни тушуниш лозим деб ҳисоблаймиз:
1) шахслар;
2) жамоат бирлашмалари;
3) нодавлат нотижорат ташкилотлари;
4) фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари;
5) жамоалар тушунилиши керак.
Чунки жамоат бирлашмалари, нодавлат нотижорат ташкилотлари,
фуқароларни ўзини ўзи бошқариш органлари ва жамоалар турли тузилмалардир.
Уларнинг фаолият соҳалари хилма
-
хил бўлиб, мазкур тузилмалар фаолиятини
тартибга солувчи норматив
-
ҳуқуқий ҳужжатлар ҳам турличадир
[9, 10, 11].
Фикримизча, қонундаги ушбу бўшлиқнинг пайдо бўлишига сабаб, “Нодавлат
нотижорат ташкилотлари тўғрисида”ги
[10]
ва “Фуқароларнинг ўзини ўзи
бошқариш органлари тўғрисида”ги Қонунлар
[11]
ЖПКдан сўнг қабул
қилинганлиги бўлиб, ўша даврда фақатгина жамоат бирлашмаси тушунчаси
қонунда
акс этган. Бугунги кун талабидан келиб чиқиб, ЖПКнинг бир қатор
моддаларига тегишли ўзгартишлар киритиш мақсадга мувофиқ деб ҳисоблаймиз.
1)
ЖПКнинг 21
-
моддасини қуйидаги таҳрирда баён этиш мақсадга мувофиқ
деб ҳисоблаймиз:
21-
модда.
Жиноят процессида
жамоатчиликнинг иштироки
Ишни судга қадар юритиш
ва судда кўриш чоғида
терговга қадар текширув
органи мансабдор шахси,
суриштирувчи, терговчи, прокурор ва суд
жиноят
процесси вазифаларини бажариш учун
ўз ваколатлари доирасида жамоатчилик
ёрдамидан фойдаланишга ҳақлидир.
Нодавлат нотижорат ташкилотлар
,
жамоалар
ва
фуқароларнинг ўзини ўзи
бошқариш органларининг
вакиллари жиноят ишини юритишда жамоат
айбловчилари
ёки
жамоат ҳимоячилари тариқасида қатнашишга ҳақлидир.
Ушбу таклифни қуйидаги фикрлар билан асослаймиз.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2024) / ISSN 2181-1415
26
Биринчидан,
ЖПКнинг 21
-
моддасида белгиланган принцип номи “Жиноят
ишларини юритишда жамоатчиликнинг иштироки” деб номланади. Аммо,
жамоатчилик иштироки нафақат жиноят ишини қўзғатгандан сўнг, балки ундан
олдин, яъни терговга қадар текширув босқичида ҳам мавжуд. Шу сабабли, мазкур
принципининг номланишида “Жиноят ишларини юритишда” сўзи ўрнига «жиноят
процессида» бирикмасидан фойдаланиш ўринли деб ҳисблаймиз.
Иккинчидан,
модданинг биринчи қисмига кўра жамоатчилик иштироки
жиноят иши бўйича тергов олиб бориш ва ишни судда кўриш чоғида кўзда
тутилган бўлсада, Ўзбекистон Республикасининг 2017
йил 6
сентябрдаги
ЎРҚ–
442-
сонли Қонуни билан ЖПКда бир қатор ўзгартиришлар киритилди.
Шунинг учун, нормада “ишни судга қадар юритиш” сўз бирикмасидан
фойдаланганда, у терговга қадар текширув, суриштирув ва дастлабки терговни
тўлиқ қамраб олишини инобатга олдик.
Учинчидан,
назаримизда ЖПКда фуқароларни ўзини ўзи бошқариш
органлари ва нодавлат нотижорат органларни жиноят процессида иштирок
этувчи жамоатчилик сифатида эътироф этиш зарурдир.
Шунингдек, фикримизча,
жамоат ҳимоячилари ва жамоат айбловчилари
нафақат, суд балки ишни судга қадар юритиш босқичида ҳам иштирок этишлари
мақсадга мувофиқдир. Чунки, жиноят содир этган шахснинг хулқи, ижтимоий
аҳволи тўғрисида тўлиқ маълумотни у фаолият юритаётган жамоаси, қўни
-
қўшнилари
ва маҳалласи яхшироқ билади.
Қонунчиликка
берилган қуйидаги таклифларимиз ҳам айнан шу нуқтаи
назардан келиб чиқади.
2)
Жиноят
-
процессуал қонунининг 349
-
моддасида жамоатчиликни ишни судга
қадар юритишнинг фақат дастлабки тергов босқичида иштирокига оид норма
белгиланган бўлсада, суд
-
тергов амалиётида уларнинг иштирокини нафақат
дастлабки тергов, балки терговга қадар текширув ҳамда суриштирув босқичларида
ҳам
кузатишимиз мумкин (масалан, содир этилган жиноят тўғрисида хабар бериш,
жиноят содир этганликда гумон қилинаётган шахсни ҲМҚОга олиб келиш учун
ушлаш ва ҳоказолар). Шунингдек, ушбу моддада жамоатчилик вакилларини
фақатгина тергов ҳаракатларида иштирок этишлари кўрсатилган, ҳолбуки улар
процессуал ҳаракатларда ҳам иштирок этадилар. Процессуал ҳаракатлар тергов
ҳаракатларини
ҳам қамраб олиши мумкинлигини инобатга олган ҳолда буни
қонунчилигимизда акс эттириш мақсадга мувофиқ бўлар эди.
ЖПКнинг 349
-
моддасида ишни судга қадар юритиш босқичи эмас, балки
фақатгина дастлабки тергов босқичида жамоатчилик иштироки белгиланганлиги
ҳамда
ушбу модда дастлабки терговнинг умумий шартлари акс эттирилган бобда
жойлашганлигини инобатга олган, ушбу модда ўрнига ишни судга қадар
юритишнинг умумий қоидалари акс этган ЖПКнинг 40
1
-
бобига
“Ишни судга
қадар
юритишда
жамоатчиликнинг
иштироки”
деб
номланувчи
320
4
-
моддани киритиш мақсадга мувофиқ бўлар эди. Фикримизча, ушбу қоида
халқаро ҳуқуқ нормалари, шу жумладан Доҳа декларациясига [5] асосан, амалдаги
қонунчилигимизда
белгиланиши муҳим.
Шунингдек, ЖПКнинг 36, 38
1
ва 299
-
моддаларига асосан, терговчи ва
суриштирувчининг ўз юритишидаги иш юзасидан қонунга мувофиқ берган ёзма
топшириқлари ва чиқарган қарорлари, шунингдек, жиноятнинг сабабларини ва
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2024) / ISSN 2181-1415
27
унинг содир этилишига имкон берган шарт
-
шароитларни бартараф қилиш
тўғрисидаги тақдимнома барча корхоналар, муассасалар, ташкилотлар, мансабдор
шахслар ва фуқаролар томонидан ижро этилиши мажбурийдир. Яъни ишни
юритишга масъул шахслар томонидан жамоатчилик вакилларига илтимоснома
киритилиши қонунда назарда тутилмаган.
Шу билан биргаликда, жамоатчилик вакиллари зиммаларига юклатилган
вазифаларни бажаришдан асоссиз бош тортганда, масалан гувоҳлар, холислар,
хусусий экспертлар ЖКнинг 240
-
моддаси, жиноятнинг сабабларини ва унинг
содир этилишига имкон берган шарт
-
шароитларни бартараф қилиш тўғрисидаги
тақдимномани бажариш юклатилган шахслар МЖтКнинг 194
-
моддаси ёки билан
жавобгарликка тортилишлари белгиланган. Бундан кўриниб турибдики, жиноят
ишини
судга
қадар
юритишга
масъул
органлар
ташаббуси
билан
жамоатчиликнинг ишга жалб қилиниши асосан диспозитив эмас, балки императив
хусусият касб этади. Шунинг учун 349
-
моддасанинг 2
-
қисмида белгиланган
терговчининг илтимоси сўзи ўрнига 320
4
-
моддасида терговга қадар текширувни
амалга оширувчи орган мансабдор шахси, суриштирувчи, терговчининг талаби
сўзларига алмаштирилиши мақсадга мувофиқ деб ҳисоблаймиз.
Юқоридаги таҳлиллардан келиб чиққан ҳолда жиноят
-
процессуал қонунига
қуйидаги
нормани киритишни таклиф қиламиз:
320
4
-
модда. Ишни судга қадар юритишда жамоатчиликнинг иштироки
Терговга қадар текширув органи мансабдор шахси, суриштирувчи, терговчи
жиноят процесси вазифаларини бажариш мақсадида жамоатчиликни жалб
қилишга
ҳақлидир. Шу мақсадда у нодавлат нотижорат ташкилотларига,
жамоаларга, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органларига ва аҳолига жиноят
иши учун аҳамиятга молик маълумотлар ҳақида хабар қилишни, қидирилаётган
шахслар ёки нарсалар турган жойни кўрсатишни, жиноят содир этилишига сабаб
бўлган шароитларни бартараф этишни, процессуал ҳаракатларда иштирок
этишни ёхуд уларни ўтказишда ёрдам беришни талаб қилишга ҳақли.
Нодавлат нотижорат ташкилотлари, жамоалар ва фуқароларнинг ўзини
ўзи бошқариш органлари терговга қадар текширув органи мансабдор шахси,
суриштирувчи, терговчининг талабига
кўра, айрим процессуал ҳаракатларда
иштирок этиш учун ўз ораларидан гувоҳлар, холислар, таржимонлар,
мутахассислар ва бошқаларни тавсия қилишлари мумкин. Жамоатчилик
вакиллари бўлмиш гувоҳлар, холисларга, таржимонларга, мутахассислар ва бошқа
процесс иштирокчиларига нисбатан ушбу Кодекснинг тегишли процесс
иштирокчиларининг ҳуқуқлари ва бурчлари тўғрисидаги қоидалари тўлиқ татбиқ
этилади.
Хулоса ўрнида айтишимиз мумкинки, терговга қадар текширув, суриштирув
ва дастлабки тергов босқичларида иштирок этувчи жамоатчилик вакилларининг
доираси белгиланиши ҳамда ушбу босқичларнинг ҳар бирида жамоатчилик
иштирокидан фойдаланишнинг ЖПКда белгиланиши жиноят ишини судга қадар
юритишга масъул органлар ва жамоатчилик ўртасидаги алоқаларни қонуний йўл
билан тартибга солади ва мустаҳкамлайди.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2024) / ISSN 2181-1415
28
ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ:
1.
Инсон ҳуқуқлари умумжаҳон декларацияси 10
-
ва 21
-
моддалари
https://constitution.uz/uz/pages/humanrights (Мурожаат қилинган сана: 26.04.2024)
2.
Ўзбекистон Республикаси Конституцияси
https://lex.uz/docs/6445145
(Мурожаат қилинган сана: 26.04.2024)
3.
Инсон ҳуқуқлари ва эркинликлари ҳимояси тўғрисидаги Европа
Конвенцияси
6-
моддаси
https://www.coe.int/ru/web/compass/the
-european-
convention-on-human-rights-and-its-
protocols (Мурожаат қилинган сана: 26.04.2024)
4.
«Алоҳида шахслар, гуруҳлар ва жамият органларининг умумэътироф
этилган инсон ҳуқуқлари ва эркинликларини рағбатлантириш ва ҳимоя қилиш
ҳуқуқ
ҳамда мажбуриятлари тўғрисида»ги Декларациясининг 8
-
моддаси
https://www.un.org/ru/documents/decl_conv/declarations/defender.shtml (Мурожаат
қилинган
сана: 26.04.2024)
5.
Дохинская декларация о включении вопросов предупреждения
преступности и уголовного правосудия в более широкую повестку дня
Организации Объединенных Наций в целях решения социальных и экономических
проблем и содействия обеспечению верховенства права на национальном и
международном
уровнях,
а
также
участию
общественности
/
https://www.unodc.org/documents/congress/Declaration/V1504153_Russian.pdf
(Мурожаат қилинган сана: 26.0
4.2024)
6.
Международные стандарты для органов по поддержанию правопорядка
Организация
Объединенных
Наций
Нью
-
Йорк,
Женева,
1996
https://www.ohchr.org/Documents/Publications/training5Add1ru.pdf
(Мурожаат
қилинган
сана: 26.04.2024)
7.
Рекомендация Комитета Министров Совета Европы от 23 июня 1983 года
«Об участии общества в политике борьбы с преступлениями».
https://rm.coe.int ›
DisplayDCTMContent (Мурожаат қилинган сана: 26.04.2024)
8.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 14 майдаги «Жиноят
ва жиноят
-
процессуал қонунчилиги тизимини тубдан такомиллаштириш чора
-
тадбирлари тўғрисида» ПҚ–3723 сонли қарори https://lex.uz/docs/3735818
9.
Ўзбекистон Республикасининг 1991 йил 15 февралдаги «Жамоат
бирлашмалари тўғрисида»ги 223
-XII-
сон Қонуни.
10.
Ўзбекистон Республикасининг 1999 йил 14 апрелдаги «Нодавлат
нотижорат ташкилотлари тўғрисида»ги 763
-I-
сон Қонуни;
11.
Ўзбекистон Республикасининг 2013 йил 22 апрелдаги «Фуқароларнинг
ўзини ўзи бошқариш органлари тўғрисида»ги 350
-
сон Қонуни.
