Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Technical ethyl alcohol market situation in Uzbekistan,
taxation problems and solutions
Bunedjon ISAMEDOV
Inspection
for the Regulation of the Alcohol and Tobacco Market under the Department for Сombating
Economic Crimes of the General Prosecutor's Office of the Republic Of Uzbekistan
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received August 2024
Received in revised form
15 September 2024
Accepted 15 October 2024
Available online
25 November 2024
This article examines in detail the current state of the
technical ethyl alcohol market in Uzbekistan, the impact of tax
rates on production, taxation problems and ways to solve them.
The goal is to analyze the market, offer solutions necessary for
the development of production, trade and economic stability.
2181-
1415/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
technical ethyl alcohol,
tax,
problems,
natural resources,
pharmaceuticals,
food industry.
Ўзбекистонда техник этил спирти бозори аҳволи,
солиққа тортишдаги муаммолар ва ечимлар
АННОТАЦИЯ
Калит сўзлар
:
техник этил спирт,
солиқ, муаммолар,
табиий ресурслар,
фармацевтика,
озиқ
-
овқат саноати
.
Ушбу мақолада Ўзбекистондаги техник этил спирти
бозорининг ҳозирги аҳволи, солиқ ставкаларининг ишлаб
чиқаришга таъсири, солиққа тортишдаги муаммолар ва
уларни ҳал этиш йўллари батафсил кўриб чиқилади. Мақсад
бозорни таҳлил қилиш, ишлаб чиқариш, савдони
ривожлантириш ва иқтисодий барқарорликни таъминлаш
учун зарур бўлган ечимларни таклиф қилишдир.
1
Head of Risk Analysis Department, Inspection for the Regulation of the Alcohol and Tobacco Market under the
Department for Сombating Economic Crimes of the General Prosecutor's Office of the Republic Of Uzbekistan
.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
5 (2024) / ISSN 2181-1415
275
Ситуация на рынке технического этилового спирта в
Узбекистане, проблемы налогообложения и пути их
решения
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
технический этиловый
спирт,
налог,
проблемы,
природные ресурсы,
фармацевтика,
пищевая
промышленность
.
В данной статье подробно рассмотрено современное
состояние рынка технического этилового спирта в
Узбекистане, влияние налоговых ставок на производство,
проблемы налогообложения и пути их решения. Цель –
проанализировать
рынок,
предложить
решения,
необходимые
для развития производства, торговли и
экономической стабильности.
Солиқлар масаласида халқ нимани бера олиши эмас, балки унинг нимани
кўтара олиши назарда тутилиши керак.
Чарлз Монтенке
Соҳалардан бири –
кимё саноати. Ушбу соҳанинг ажралмас қисми сифатида
техник этил спирти ишлаб чиқариш ва истеъмоли алоҳида аҳамиятга эга. Техник
этил спирти, асосан, енгил ва оғир саноатда, тоғ
-
кон ва металлургия соҳасида, лак
-
бўёқ ишлаб чиқаришда, ювиш ва кимёвий тозалаш жараёнларида ҳамда бошқа
кўплаб соҳаларда қўлланилади. Ўзбекистонда техник этил спирти бозори бир қатор
муаммоларни ҳам ўз ичига олади.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил
26
декабрдаги
“Ўзбекистон Республикасининг 2019 йилги асосий макроиқтисодий кўрсаткичлари
прогнози ва давлат бюджети параметрлари ҳамда 2020
-
2021 йилларга бюджет
мўлжаллари тўғрисида” 4086
-
сонли қарорига асосан спиртининг бошланғич
фракцияси учун акциз солиғининг тўланиши белгиланган.
Спиртнинг бошланғич фракцияси техник этил спиртининг асосий хом ашёси
ҳисобланганлиги сабабли техник этил спирти 2 маротаба акциз солиғига
тортилишига сабаб бўлган.
2019 йилда акциз солиғи ставкаси 1 литр учун 980 сўмни ташкил этган. Акциз
солиғи 2 маротаба тўланган бўлишига қарамай ставка юқори бўлмаганлиги
ҳисобига маҳсулот таннархига кучли таъсир ўтказмаган. Бироқ, сўнгги 5 йил ичида
ставка 980 сўмдан 14 900 сўмга (1520 % оширилган) оширилган.Натижада, техник
этил спиртининг тан нархи истеъмол этил спирти тан нархига нисбатан 2 баробар
ошиб, 2023 йилга келиб нархлар истеъмол этил спирти нархидан хам қимматлашди.
Жумладан, 2024 йилга келиб 1 декалитр техник этил спиртнинг биржадаги
нархи 449,1 минг сўм бўлса, истеъмол этил спиртининг нархи 356,4 минг сўмни
ташкил этмоқда.
Солиқ ставкаси индексацияси сабабли солиқ тўловлари ошиб бориши билан
ишлаб чиқарилган техник этил спирти ҳажми кескин тушиб кетган, мисол учун,
2022 йилда 62,8 минг декалитр, 2023 йилда 38,9 минг декалитр (
-
38%), жорий
йилнинг 9 ойида 18,2 минг декалитр маҳсулот ишлаб чиқарилган, ишлаб чиқариш
охирги 3 йилда 3 баробарга қисқарган.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
5 (2024) / ISSN 2181-1415
276
Маҳсулот таннархида акциз солиғининг улуши 2021 йилда 15 фоизни ташкил
этган бўлса, 2024 йилга келиб 66 фоизга етган.
Эътиборлиси, истеъмол этил спирти арзон нархда бўлганлиги туфайли,
амалда техник этил спиртидан фойдаланувчи тадбиркорлар ҳозирги кунда қиммат
нархда истъемол этил спиртидан фойдаланишга мажбур бўлмоқда, бу эса
корхоналарнинг харажатларини ошириб, рақобатбардошлигини пасайтирмоқда.
ХУЛОСА
Солиқ Кодексининг 2892
-
моддасини “Спиртнинг бошланғич фракциясидан
техник этил спирти ишлаб чиқариш учун хом
-
ашё сифатида фойдаланилганда
сарфланган спиртнинг бошланғич фракцияси акциз солиғидан озод этилади”
мазмунидаги жумла билан тўлдириш.
Таклиф амалга ошган тақдирда техник этил спирти нархи 459,1 сўмдан 255,5
сўмга тушиб, техник этил спиртидан фойдаланувчи корхоналарнинг маҳсулотлари
таннархи арзонлашади.
Шунингдек, техник этил спирти ишлаб чиқарувчи корхоналар
омборларидаги маҳсулотлар сотилиб, бюджетга қўшимча солиқ тушуми тушиши
таъминланади.
