Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
On Amendments to the Code of Professional Culture and
Service Discipline for the prevention of official abuse and
bribery among employees of the Internal Affairs Bodies
Adkhamjon KHASANBOEV
1
Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan for Syrdarya Region Operational
Representative for Extremely Important Affairs
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received August 2024
Received in revised form
15 September 2024
Accepted 25 September 2024
Available online
15 October 2024
This article analyzes the importance of the Code of
Professional Culture and Service Discipline for preventing abuse
of official authority and bribery by employees of Internal Affairs
Bodies. The document discusses the modern development of the
internal affairs bodies of the Republic of Uzbekistan, the fight
against corruption, and the documents adopted to increase the
effectiveness of the public control system, in particular,
Resolution No. PP-10 of January 20, 2023, and the main
directions of the New Code. The Code covers the requirements
for employees for professional culture, ethical standards, legal
procedures, and the prevention of corruption and other
undesirable actions. These documents are aimed at improving
the activities of internal affairs bodies, strengthening public
trust, and achieving high moral standards of the state.
2181-
1415/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss1
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
Internal Affairs bodies,
abuse of authority,
bribery,
professional culture,
service discipline,
corruption, moral standards,
public trust,
legal order,
decision PQ-10,
internal affairs officers.
Ички
ишлар
органлари
ходимларини
мансаб
ваколатини суиистеъмол қилиш ва порахўрлик
ҳуқуқбузарликларининг олдини олиш бўйича касбий
маданият ва хизмат интизоми Кодексини ўрни
АННОТАЦИЯ
Калит сўзлар:
Ички ишлар органлари,
мансаб ваколатини
суиистеъмол қилиш,
пораходилик,
Мазкур мақолага ички ишлар органлари ходимларининг
мансаб ваколатини суиистеъмол қилиш ва пораходилик
ҳуқуқбузарликларини олдини олиш учун касбий маданият
ва хизмат интизоми кодексининг аҳамияти таҳлил
1
Lieutenant Colonel, Chief Department of Personal Security of the Ministry of Internal Affairs of the Republic of
Uzbekistan for Syrdarya Region Operational Representative for Extremely Important Affairs.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
635
касбий маданият,
хизмат интизоми,
коррупция,
ахлоқий меъёрлар,
жамоат ишончи,
ҳуқуқий
тартиб,
ПҚ–
10-
сон қарори,
ички ишлар ходимлари.
қилинади. Ўзбекистон Республикасининг ички ишлар
органларининг замонавий ривожланиши, коррупцияга
қарши курашиш, жамоатчилик назорати тизимининг
самарадорлигини ошириш мақсадида қабул қилинган
ҳужжатлар, хусусан, 2023
йил 20
январдаги ПҚ–
10-
сон
қарори ҳамда янги кодекснинг асосий йўналишлари ҳақида
сўз боради. Кодексда ходимлар учун касбий маданият,
ахлоқий меъёрлар, ҳуқуқий тартиб
-
қоидалар ҳамда
коррупция ва бошқа нохуш ҳаракатларнинг олдини олиш
борасидаги талаблар ёритилади. Бу ҳужжатлар ички ишлар
органларининг фаолиятини яхшилаш, жамоат ишончини
мустаҳкамлаш ва давлатнинг юқори ахлоқий стандартларга
эришишига қаратилган.
О внесении изменений в Кодекс профессиональной
культуры и служебной дисциплины по предупреждению
служебных злоупотреблений и взяточничества среди
сотрудников Органов внутренних дел
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
Органы внутренних дел,
злоупотребление
полномочиями,
взяточничество,
профессиональная
культура,
служебная дисциплина,
коррупция,
моральные нормы,
общественное доверие,
правопорядок,
решение ПК
-10,
сотрудники внутренних
дел.
В
статье
рассматривается
значение
Кодекса
профессиональной культуры и служебной дисциплины в
предотвращении
злоупотреблений
должностными
полномочиями и коррупционных правонарушений среди
сотрудников органов внутренних дел. Обсуждаются
документы, разработанные для модернизации деятельности
органов внутренних дел Республики Узбекистан, усиления
борьбы с коррупцией и повышения эффективности системы
общественного контроля. Особое внимание уделяется
решению ПК
-
10 от 20 января 2023 года и ключевым
аспектам нового Кодекса. Кодекс охватывает требования к
профессиональной
культуре,
этическим
нормам,
юридическим процедурам, а также меры по предупреждению
коррупции и других действий, компрометирующих
сотрудников.
Эти
инициативы
направлены
на
совершенствование работы органов внутренних дел,
укрепление общественного доверия и достижение высоких
стандартов этики в государственной службе.
“Агар давлат таянадиган асосий устун қонун бўлса,
унинг кучини амалда намоён этадиган энг самарали тизим
бу –
ички ишлар соҳаси, десак, айни ҳақиқат бўлади.
Мен Янги Ўзбекистоннинг ички ишлар органлари
ходимлари –
Ватанимизнинг асл ўғлонлари сифатида
замонавий билимларни эгаллаган, маънавий ва маърифий
дунёси бой, ҳар қандай хавф
-
хатарга қарши матонат
билан курашишга тайёр, халқимизнинг чин маънодаги
ҳимоячилари эканингизга қатъий ишонаман”.
Шавкат Мирзиёев
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
636
КИРИШ
Коррупцияга қарши курашиш тадқиқотлар маркази –
халқаро Transparency
International нодавлат нотижорат ташкилоти хулосасига кўра, коррупцияга
мойиллик жиҳатидан полиция органлари сиёсий партиялар ва фуқаролик
хизматларидан кейин учинчи ўринда жойлашган. Шунинг ўзи ҳуқуқни муҳофаза
қилиш органлари соҳасида коррупциянинг мавжудлиги дунё миқёсидаги глобал
муаммо эканлигидан далолатдир. Мамлакатимизда сўнгги йилларда амалга
оширилаётган суд
-
ҳуқуқ ислоҳотлари натижасида бугунги кунда давлат органлари
тизимида коррупцияга қарши курашиш, жамоатчилик назорати институти, алоҳида
ички ишлар органлари фаолиятини тартибга солиш соҳаларида қатор ҳуқуқий
асослар ишлаб чиқилди ва энди олдимизда турган асосий вазифалардан юқорида
келтирилган ҳужжатларнинг ишлаш механизмини жорий этиш бўлиб қолмоқда.
МЕТОДОЛОГИЯ
Жумладан, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 28 январдаги
“2022–2026 йилларга мўлжалланган Янги Ўзбекистоннинг тараққиёт стратегияси
тўғрисида”ги ПФ–
60-
сон
Фармони ижросини таъминлаш, шунингдек, ички ишлар
органларини аҳолининг ишончли ҳимоячиси сифатида халқчил профессионал
тузилмага айлантириш, уларнинг фуқаролар, жамоат ташкилотлари ҳамда кенг
жамоатчилик билан яқин ҳамкорликда, ўзаро ишонч ва ҳамжиҳатлик руҳида
ишлашини таъминлаш, маҳаллалар, аҳоли турар жойлари ва бутун юртимизда
қонун устуворлиги, тинчлик
-
осойишталикни янада мустаҳкамлаш мақсадида
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил 20 январда “Ички ишлар
органларини халқчил профессионал тузилмага айлантириш ва аҳоли билан янада
яқин ҳамкорликда ишлашга йўналтириш бўйича қўшимча чора
-
тадбирлар
тўғрисида”ги ПҚ–
10-
сонли қарори қабул қилинди.
МУҲОКАМА
Ушбу қарор асосида Ички ишлар органлари ходимларининг касбий маданият
ва хизмат интизоми кодекси қабул қилинган бўлиб, кодекснинг асосисй мақсадлари
қуйидагилар этиб белгиланди:
ички ишлар органлари ходимларини «Инсон қадри учун» тамойили асосида
давлатнинг юксак маънавий
-
ахлоқий фазилатларга эга, ўз бурчига содиқ,
ватанпарвар ва халқпарвар вакили этиб тарбиялаш орқали аҳолининг чинакам
розилигига эришиш;
ички ишлар органлари ходимларида хизмат
вазифаларига ҳалол, виждонан,
Ватан ва халқ олдидаги бурчини чин дилдан ҳис этган ҳолда, юксак масъулият
билан ёндашиш, жамиятда умумэътироф этилган одоб
-
ахлоқ нормаларига сўзсиз
амал қилиш туйғусини шакллантириш;
ички ишлар органларида содир этилиши мумкин бўлган ножўя хатти
-
ҳаракатлар, суиистеъмолчилик ва коррупция ҳолатларининг барвақт олдини олиш,
ҳуқуқ
-
тартибот тизими обрўсига салбий таъсир кўрсатувчи низоли вазиятларни
юзага келтирмаслик мақсадларига йўналтирилган.
Ушбу ҳужжатда келтирилган касбий маданият қоидалари, лавозимидан
қатъий назар, барча ИИО ходимларига нисбатан қўлланилади. Ходимлар қуйидаги
касбий маданият қоидаларига риоя қилиши шарт:
➢
фуқаролар билан мулоқотда хушмуомала, камтар ва босиқ бўлиш,
ижтимоий келиб чиқиши, иқтисодий аҳволи ва
бошқа омиллардан қатъи назар, ҳеч
бир шахс, гуруҳ ёки ташкилотнинг камситилиши ёки афзал кўрилишига йўл
қўймаслик;
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
637
➢
Ўзбекистон Республикаси ва бошқа давлатлар халқларининг урф
-
одат ва
анъаналарини ҳурмат қилиш, турли этник, ижтимоий гуруҳ ҳамда
конфессияларнинг маданий ва бошқа хусусиятларини инобатга олиш, ижтимоий
барқарорлик, миллатлар ва динлараро ҳамжиҳатликка кўмаклашиш;
➢
жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатларини тўлиқ, холисона ва ўз
вақтида қонуний кўриб чиқиш;
➢
ўз хизмат бурчини виждонан бажаришига нисбатан фуқароларда шубҳа
уйғотувчи хатти
-
ҳаракатдан тийилиш, шунингдек, ички ишлар органлари обрўсига
салбий таъсир кўрсатувчи низоли вазиятларни юзага келтирмаслик;
➢
ўз хизмат мажбуриятларини бажараётганда фуқаролар ва бошқа
шахсларни камситмаслик, уларнинг ҳуқуқ ва эркинликлари ҳамда қонуний
манфаатларини ҳисобга олиш;
➢
хизмат мажбуриятларини бажаришга тўсқинлик қиладиган ёки уларни
бажаришда бирон
-
бир шахсий, мулкий ёки бошқа манфаатларга дахлдор бўлиши
мумкин бўлган ҳаракатлар (ҳаракатсизлик)дан ўзини тийиш;
➢
гуруҳбозлик,
маҳаллийчилик,
таниш
-
билишчилик
кўринишларига,
шунингдек, ўз хизмат вазифаларини бажариш жараёнида бошқа салбий ҳолатларга
йўл қўймаслик ва қатъий равишда уларнинг олдини олиш;
➢
ички ишлар органларининг фаолияти тўғрисида жамоатчиликни хабардор
қилишда расмий оммавий ахборот воситалари вакилларига ҳурмат билан
муносабатда бўлиш, шунингдек, уларнинг белгиланган тартибда ишончли
маълумотларни олишига кўмаклашиш;
➢
ўз хизмат вазифаларини виждонан, ҳалол ва юксак профессионал даражада
бажариш, расмиятчилик, сохтакорлик ва суиистеъмолчиликка йўл қўймаслик;
➢
ички тартиб
-
қоидаларга, шунингдек, телефонда сўзлашиш ва кийиниш
маданиятига қатъий риоя этиш;
➢
ижтимоий тармоқларда давлат органлари ва мансабдор шахслар
фаолиятини муҳокама қилмаслик, ахлоққа зид ибораларни ишлатмаслик,
мамлакатда, шу жумладан, ички ишлар органларида амалга оширилаётган
ислоҳотларга нисбатан одамларда ишончсизлик кайфиятини юзага келтириши
мумкин бўлган нохолис, субъектив материалларни жойлаштирмаслик;
➢
ўз хизмат мажбуриятларини бажараётганда хизмат хоналари, давлат
мулки, моддий
-
техника базасидан ҳамда ички ишлар органларининг бошқа
мулкидан фақат хизмат мақсадларида фойдаланиш.
Бунданташқари, ходимлар коррупциянинг ҳар қандай кўринишига қарши
курашиши ва унинг профилактикасига фаоллик билан кўмаклашиши шарт.
Ходимлар ўз бошлиғи ёки ваколатли органларга ўзларини бошқа шахслар
ҳуқуқбузарлик содир этишга ундаб мурожаат қилган ҳар бир ҳолат, шунингдек,
бошқа ходимлар томонидан содир этилган ҳар қандай ўзига маълум бўлган
ҳуқуқбузарликлар ҳақида хабар бериши зарур.
Ходимлар хайрихоҳ, хушмуомала ва эътиборли, фуқаролар ва ҳамкасбларига
сабр
-
тоқат ва ҳурмат билан муносабатда бўлиши лозим.
Ходимлар фуқароларга нисбатан қўполлик қилмаслиги, уларнинг шаъни ва
қадр
-
қимматини камситиш, асоссиз руҳий ва жисмоний таъсир ўтказиш
ҳолатларига йўл қўймаслиги лозим.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
638
Хизмат вазифаларини бажариш вақтида ходимларнинг ташқи кўриниши иш
шароити ва хизмат тадбири хусусиятини инобатга олган ҳолда, аҳолида ички ишлар
органларига нисбатан ҳурмат уйғотиши, улар тоза ва ораста кийинган бўлиши зарур.
Ходимларга хизмат мажбуриятларини бажариш ва хизмат вақтида ёхуд
хизмат кийимида спиртли ичимликлар истеъмол қилиш тақиқланади.
Ходимлар мансаб ваколатларини сиёсий партиялар, жамоат бирлашмалари ва
уларнинг органлари манфаатлари йўлида амалга ошириши тақиқланади.
Ходимларга тадбиркорлик фаолияти субъекти сифатида ёки унинг номидан
бу соҳада қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ амалга ошириладиган, ўзи таваккал
қилиб ва ўз мулкий жавобгарлиги остида даромад (фойда) олишга қаратилган
фаолият билан шуғулланиши тақиқланади.
Ходимларга тадбиркорлик фаолияти субъектларини ташкил этишга,
уларнинг муассиси (иштирокчиси) бўлишга, тадбиркорлик фаолияти субъектида
ташкилий
-
бошқарув, маъмурий
-
хўжалик вазифаларини бажаришга рухсат
берилмайди, бундан акциядорлик жамиятларининг эркин муомалада бўлган
акцияларига қонунчиликда белгиланган талаблар доирасида эгалик қилиш
ҳоллари мустасно.
Ходимлар ўз мансаб ваколатини суиистеъмол қилган ҳолда, фуқаролар,
жамият ва давлатнинг қонун билан қўриқланадиган манфаатларига зарар етказиш
орқали шахсий фойда олиши мумкин эмас.
Ходимлар ўз мансаб ваколатларидан ноқонуний фойдаланиб, фуқаролар,
жамият ёки давлатнинг қонун билан қўриқланадиган манфаатларига зарар
етказган тақдирда қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ жавобгарликка тортилади.
Ходимларга хизмат ваколатларини жисмоний ва юридик шахслар
манфаатларини кўзлаб бажариш ёки бажармаслик эвазига улардан ҳар қандай
совғалар ҳамда ҳар қандай кўринишдаги моддий бойликларни олиш ёхуд
уларнинг
хизматларидан фойдаланиш тақиқланади. Бундан ходим томонидан алоҳида
хизматлари учун давлат органининг тегишли қарори асосида олинган совғалар,
шунингдек, мусобақалар ва танловларда эришган ютуқлари, умумхалқ байрамлари,
расмий равишда нишонланадиган саналар ҳамда бошқа расмий тадбирлар
муносабати билан мукофотлаш натижасида олинган совғалар мустасно.
Ходимлар
фуқаролар
билан
муносабатда
ўзларининг
холислиги,
мустақиллиги ва беғаразлигини шубҳа остига қўядиган, шунингдек, ҳар қандай
афзалликлар, ғараз ва коррупцияни келтириб чиқарувчи вазиятлардан ўзини
тийиши шартлиги кўрсатилган.
ИИВ тизимида ушбу кодекс ва бошқа соҳага оид норматив хужжат асосида
Маънавий
-
маърифий ишлар ва кадрлар билан таъминлаш департаментига
қуйидаги вазифалар юклатилди:
ички ишлар органларида ташкил этиладиган “Маънавият ва маърифат”
дарсларида доимий равишда коррупциянинг барвақт олдини олиш, унга қарши
курашиш ҳамда коррупцияга нисбатан муросасиз муносабатда бўлишни тарғиб
этувчи тадбирлар, давра суҳбатларини ташкиллаштириш;
ходимларнинг оилавий шароитларини, ижтимоий ҳимояга муҳтож
қатламларини
ўрганиб,
қонунчиликда
белгиланган
тартибда
уларни
қўллабқувватлаш бўйича ишчи гуруҳга таклифлар киритиш;
коррупцияга қарши курашиш бўйича тегишли соҳа ёки тармоқ кесимида
ходимларнинг ҳуқуқий онги ва ҳуқуқий маданиятини юксалтириш, ушбу иллатга
нисбатан муросасиз муносабатни шакллантиришга қаратилган тарғибот
тадбирлари самарадорлигини ошириш;
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
639
мамлакат ривожланишининг бугунги босқичида коррупция Ўзбекистон
давлати ва жамияти тараққиёти учун энг жиддий хавф
-
хатарлардан бири эканлиги
ҳамда коррупция ҳолатларининг ҳар қандай кўринишларига нисбатан муросасиз
муносабатда бўлиш ва унга қарши аёвсиз курашиш барча даражадаги давлат
органлари раҳбар ва ходимларининг энг устувор вазифаси этиб белгиланганлигини
тарғиб этувчи чора
-
тадбирлар ишлаб чиқиш ва уларнинг ижросини таъминлаш;
Вазирликнинг соҳавий хизматлари билан биргаликда коррупцияга нисбатан
муросасиз муносабатда бўлишга чорловчи буклет, флаерлар тайёрлаш;
ходимларнинг хизмат хоналарида, биноларга кириш эшикларида коррупцион
ҳолатларнинг олдини олишга чақирувчи баннерлар ўрнатилишини таъминлаш.
ХУЛОСА
Ушбу ишлар самарадорлигини ошириш мақсадида қуйидаги тавсияларни
амалга ошириш зарур:
•
Коррупцияга қарши кураш борасида ходимларнинг билим ва
кўникмаларини ошириш учун мунтазам ўқув курсларини ташкил этиш.
•
Жамоатчилик назоратини кучайтириш мақсадида фуқароларга ички ишлар
органлари фаолиятини баҳолашда фаол иштирок этиш имкониятини бериш.
•
Ходимлар учун касбий этика ва коррупцияга қарши ишлаш маданияти
бўйича махсус дастурларни ишлаб чиқиш.
•
Технологиялардан фойдаланган ҳолда, барча жараёнларда шаффофликни
таъминлаш учун ахборот тизимларини жорий этиш.
Шунингдек, ички ишлар органлари ходимларининг фаолиятида қонун
устуворлигини таъминлаш, жамоатчиликнинг ишончини мустаҳкамлаш ҳамда
фуқароларнинг ҳуқуқлари ва эркинликларини ҳимоя қилишнинг асосий
омилларидан бири сифатида коррупциянинг олдини олиш бўйича тадбирларни
янада такомиллаштириш муҳим аҳамият касб этади.
ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ:
1.
Ўзбекистон Республикасининг: 2016 йил 16 сентябрдаги “Ички ишлар
органлари тўғрисида”ги қонуни. https://lex.uz/docs/3027843
;
2.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йилнинг 29 ноябрь куни
«Ички ишлар органларида кадрлар билан ишлаш ва уларнинг хизматини ташкил
этиш тартибини тубдан такомиллаштириш чора
-
тадбирлари тўғрисида»ги Қарори;
3.
Ўзбекистон
Республикаси
Вазирлар
Маҳкамасининг
2020
йил
31 декабрдаги “Коррупцияга оид ҳуқуқбузарлик ҳақида хабар берган ёки
коррупцияга қарши курашишга бошқа тарзда кўмаклашган шахсларни
рағбатлантириш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида”ги Қарори;
4.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2021 йил 26 мартдаги “Жамоат
хавфсизлигини таъминлаш ва жиноятчиликка қарши курашиш соҳасида ички
ишлар
органлари фаолиятини сифат жиҳатидан янги босқичга кўтариш чора
-
тадбирлари тўғрисида”ги ПФ
-6196-
сонли Фармони https://lex.uz/docs/5344118;
5.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2021 йил 2 апрелдаги «Ички
ишлар органларининг жамоат хавфсизлигини таъминлаш ва жиноятчиликка
карши курашиш соҳасидаги фаолиятини янада такомиллаштириш бўйича
кўшимча ташкилий чора
-
тадбирлар тўғрисида»ги ПҚ–
5050-
сон қарори. //
https://lex.uz/ru/docs/5353841;
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
640
6.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил 20 январда “Ички
ишлар органларини халқчил профессионал тузилмага айлантириш ва аҳоли билан
янада яқин ҳамкорликда ишлашга йўналтириш бўйича қўшимча чора
-
тадбирлар
тўғрисида”ги ПҚ–
10-
сонли қарори
7.
«Ички ишлар органлари ходимларининг касбий маданият ва
хизмат
интизоми кодекси» 2023 йил 20 январ.
