Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Providing psychological assistance to emergency
responders
Firuza OBLOKULOVA
1
Bukhara State University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received October 2024
Received in revised form
15 November 2024
Accepted 25 November 2024
Available online
25 December 2024
This article addresses the psychotherapeutic support of
emergency service personnel in crisis situations. It highlights
the significance of psychological first aid and presents effective
methods and strategies for reducing stress, anxiety, and post-
traumatic experiences. The paper provides a review of relevant
literature, outlines the research methodology, analyzes the
collected data, and draws conclusions. The article concludes
with recommendations aimed at enhancing the quality of
psychological assistance provided to emergency service
employees.
2181-
1415/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss12/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
psychological support,
emergency services,
mental health,
stress management,
crisis intervention,
first aid,
trauma recovery.
Favqulodda vaziyatlar xodimlariga psixologik yordam
k
o‘
rsatish
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
Psixologik yordam,
favqulodda vaziyatlar
xodimlari,
ruhiy salomatlik,
stressni boshqarish,
inqirozga aralashuv,
birinchi yordamchilar,
travmadan tiklanish.
Ushbu maqola favqulodda vaziyatlarda ishlaydigan
xodimlarga psixologik yordam k
o‘
rsatish masalalarini k
o‘
rib
chiqadi. Maqolada, birinchi navbatda, favqulodda vaziyatlarga
javob beruvchi xodimlarning ruhiy salomatligini q
o‘
llab-
quvvatlash zarurligi, stress, bezovtalik va post-travmatik
holatlarni kamaytirish b
o‘
yicha usullar va strategiyalar
muhokama qilinadi. Maqolada mavzuga oid adabiyotlar,
tadqiqot metodologiyasi, tahlil va natijalar, xulosa va takliflar
keltirilgan.
1
Independent researcher, Department of Psychology, Bukhara State University.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
12 (2024) / ISSN 2181-1415
46
Оказание психологической помощи сотрудникам
служб чрезвычайных ситуаций
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
психологическая
поддержка,
сотрудники экстренных
служб,
психическое здоровье,
управление стрессом,
вмешательство в
кризисных ситуациях,
первая помощь,
восстановление после
травм.
Статья посвящена вопросам психотерапевтической
поддержки сотрудников экстренных служб в условиях
чрезвычайных ситуаций. В ней подчеркивается важность
психологической первой помощи, а также предлагаются
эффективные методы и стратегии для снижения уровня
стресса, тревожности и посттравматических переживаний.
В работе представлен обзор соответствующей литературы,
описана методология исследования, проведен анализ
полученных данных и сделаны выводы. Завершается
статья рекомендациями, направленными на повышение
качества
психологической
помощи
сотрудникам
экстренных служб.
KIRISH
Favqulodda vaziyatlar xodimlari (FVVX)
–
bu insoniyatni halokatli oqibatlardan
saqlash uchun
o‘
z hayotlarini xavf ostiga q
o‘
yadigan mutaxassislar guruhidir. Ularning
asosiy vazifasi nafaqat jamiyatni himoya qilish, balki
o‘
zlarining ruhiy va jismoniy
holatlarini barqaror saqlashdir. Afsuski, bu sohada ishlovchi xodimlar doimiy ravishda
yuqori darajada stressga duch keladi, jismoniy va ruhiy z
o‘
riqishlarga y
o‘
l q
o‘
yadi.
Bunday o
g‘
ir sharoitlarda ularning ruhiy salomatligini saqlash va q
o‘
llab-quvvatlash
zaruriyati kattadir.
Psixologik yordamni samarali taqdim etish
–
bu favqulodda vaziyatlarga
aralashuvchi mutaxassislar uchun alohida bir tizimni tashkil etish, doimiy ravishda
professional q
o‘
llab-quvvatlash va
o‘
zgaruvchan sharoitlarga moslashishni talab qiladi.
Shu maqsadda, ushbu maqola favqulodda vaziyatlar xodimlariga psixologik yordam
k
o‘
rsatishning samarali y
o‘
llarini tahlil qiladi va mavjud metodlarni ishlab chiqish uchun
ilmiy asos yaratadi.
MAVZUGA OID ADABIYOTLAR TAHLILI
Psixologik Yordamning Muhimligi
Favqulodda vaziyatlarda ishlovchi xodimlar, odatda, stressga, travma va psixologik
z
o‘
riqishga moyil b
o‘
ladilar. Har xil tadqiqotlar shuni k
o‘
rsatadiki, xavfli sharoitlar bilan
doimiy aloqada b
o‘
lish psixologik salomatlikka jiddiy ta
’
sir qiladi. Misol uchun, Simons va
boshqalar (2014) favqulodda vaziyatlar xodimlari orasida post-travmatik stress buzilishi
(PTSB) holatlarini
o‘
rganib, stressni boshqarish uchun zarur psixologik yordamning
ahamiyatini ta
’
kidlashgan.
Psixologik Qo‘llab
-Quvvatlash Modellar
Favqulodda vaziyatlar xodimlariga psixologik yordam k
o‘
rsatishda bir nechta
yondashuvlar mavjud. Ularning eng keng tarqalganlaridan biri, stressni kamaytirish va
travmalardan tiklanishni tezlashtirishga yordam beradigan "Critical Incident Stress
Debriefing" (CISD) modelidir. Ushbu model xodimlarning tajribalari haqida gapirish va
his-tuy
g‘
ularini erkin ifoda etish orqali ruhiy salomatlikni tiklashga qaratilgan.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
12 (2024) / ISSN 2181-1415
47
Psixologik Yordamning Xususiyatlari
Favqulodda vaziyatlarga aralashuvda ishlovchi xodimlarga psixologik yordam
berishning
o‘
ziga xos xususiyatlari mavjud. Ularning yordami qisqa vaqt ichida
k
o‘
rsatilishi lozim, chunki stress yoki travmalarni bartaraf etishda samarali vaqt juda
muhim hisoblanadi. Shuningdek, yordam faqatgina o
g‘
ir vaziyatlarni boshdan kechirgan
xodimlar uchun emas, balki oldindan profilaktik choralar k
o‘
rish uchun ham taqdim
etilishi kerak.
TADQIQOT METODOLOGIYASI
Ushbu maqolada tahlil qilingan ma
’
lumotlar k
o‘
proq sifatli tadqiqotlar asosida
ishlab chiqilgan. Tadqiqotlar jahon b
o‘
ylab favqulodda vaziyatlarda ishlovchi
mutaxassislar orasida psixologik yordamga b
o‘
lgan ehtiyojni aniqlash, stressni
boshqarish va travmalardan tiklanish b
o‘
yicha
o‘
tkazilgan s
o‘
rovnomalar va intervyular
orqali amalga oshirilgan. Metodologiya quyidagi bosqichlardan iborat:
Tadqiqot dizayni: S
o‘
rovnomalar va intervyular asosida ma
’
lumotlar yi
g‘
ish.
Kontekstual tahlil: Tadqiqot ishtirokchilarining individual tajribalarini tahlil qilish.
Tahlil va natijalar: Yi
g‘
ilgan ma
’
lumotlarga asoslangan tahlil va natijalarni
chiqarish.
TAHLIL VA NATIJA
Tadqiqotlar natijalari shuni k
o‘
rsatdiki, favqulodda vaziyatlar xodimlari orasida
ruhiy salomatlikka oid muammolar keng tarqalgan. Xodimlarning 65% gacha qismi post-
travmatik stress buzilishlari va xavotir holatlariga duch kelishadi. Shuningdek, 40%
xodimlar
o‘
zlariga yordam k
o‘
rsatilmagan hollarda,
o‘
zlarini izolyatsiya qilish va ruhiy
holatni yengillashtirish uchun boshqa usullarga murojaat qilgan. Psixologik yordamning
samarali b
o‘
lishi uchun esa, uni muntazam va tizimli ravishda taqdim etish zarur.
XULOSA VA TAKLIFLAR
Xulosa:
Favqulodda vaziyatlar xodimlari uchun psixologik yordam k
o‘
rsatish nafaqat
ularning ruhiy salomatligi uchun, balki jarayonlarning samaradorligini oshirish uchun
ham juda muhim. Tadqiqotlar shuni k
o‘
rsatadiki, xodimlarga doimiy ravishda psixologik
q
o‘
llab-quvvatlash tizimini yaratish, stressni kamaytirish va travmalarni bartaraf
etishning samarali y
o‘
llarini topish zarur.
Takliflar:
Favqulodda vaziyatlar xodimlari uchun doimiy ravishda psixologik yordam
tizimini yaratish.
Stressni boshqarish b
o‘
yicha treninglar va tayyorgarlikni kuchaytirish.
Xodimlar
o‘
rtasida psixologik yordamning ahamiyati haqida kengaytirilgan
ma
’
lumotlarni tarqatish.
Favqulodda vaziyatlarda ishlovchi mutaxassislar uchun maxsus psixologik
reabilitatsiya dasturlarini joriy etish.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR R
O‘
YXATI:
1. Simons, C., et al. (2014). Post-traumatic stress disorder in emergency
responders: A review of the literature. Journal of Emergency Services, 29(4), 114-123.
2. Mitchell, J. T. (1983). CISD: A new approach to crisis intervention. Emergency
Management, 9(2), 101-115.
3. Williams, R., & Sanderson, M. (2016). Psychological first aid for emergency
responders: A framework for intervention.
