Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
The importance of the history of medicine in developing
the intellectual and creative abilities of international
students
Nodirbek KOMILOV
1
Ferghana Medical Institute of Public Health
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received October 2024
Received in revised form
15 November 2024
Accepted 25 November 2024
Available online
25 December 2024
This article highlights the role of the history of medicine in
increasing the exclusive competence of foreign students
studying in medical institutions of higher education, and
analyzes the formation of the success of teaching the history of
medicine and the training of professional specialists in many
ways through the study of the science.
2181-
1415/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss12/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
operational activity,
cognitive activity,
pedagogical creativity,
didactic opportunity,
methodology,
medical deontology,
medical practice,
organizational component.
Tibbiyot tarixi fanining xorijiy talabalar intellektual va
ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishdagi ahamiyati
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
operativ faoliyat,
kognitiv faoliyat,
pedagogik ijodkorlik,
didaktik imkoniyat,
metodika,
tibbiy deontologiya,
tibbiy amaliyot,
tashkiliy komponent.
Ushbu maqolada
tibbiyot tarixi fanining tibbiyot oliy ta’lim
muassasalarida tahsil olayotgan xorijiy talabalar eksklyuziv
kompetentligini oshirishdagi o‘rni yoritilgan bo‘lib, tibbiyot
tarixini o‘qitish va umuman pofessional mutaxassislarni
tayyorlash muvaffaqiyati ko‘p jihatdan fanni o‘rganish orqali
shakllanishi tahlil qilingan.
1
DSc, Associate Professor, Ferghana Medical Institute of Public Health.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
12 (2024) / ISSN 2181-1415
319
Значение дисциплины «История медицины» в
развитии
интеллектуальных
и
творческих
способностей иностранных студентов
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
оперативная
деятельность,
когнитивная
деятельность,
педагогическое
творчество,
дидактическая
возможность,
методика,
медицинская деонтология,
медицинская практика,
организационный
компонент.
В данной статье освещена роль истории медицины в
повышении эксклюзивной компетентности иностранных
студентов, обучающихся в медицинских высших учебных
заведениях.
Проанализировано,
что
успешность
преподавания
истории
медицины
и
подготовки
профессиональных специалистов в целом во многом
формируется посредством изучения
этой научной
дисциплины.
Tibbiyot tarixi fani faqatgina o‘tgan davrlarni o‘rganishdan iborat emas, balki u
talabalar uchun intellektual va ijodiy qobiliyatlarni rivojlantirishda muhim ahamiyatga
ega. Xususan, xorijiy talabalar uchun tibbiyot tarixi fani
ni o‘qitish, ularning tibbiy
bilimlari mustahkamlanishiga va ijodiy fikrlash ko‘nikmalarining shakllanishiga yordam
beradi. Shu bilan birga, tibbiyot tarixini o‘rganish ularga nafaqat tibbiyotning taraqqiyoti
haqida bilim beradi, balki turli madaniy va ilm
iy merosni qadrlashni ham o‘rgatadi.
Tibbiyot tarixining ilm-
fan taraqqiyotidagi o‘rni haqida fikr yuritilganda uning
zamonaviy tibbiy ta’limning ajralmas bo‘lagi ekanligi va fan tarixining bir qismi sifatida
tadqiqot muammolarini aniqlashning barcha jihat
larini o‘z ichiga olganligi, bu esa, o‘z
navbatida metodologiyaning fanlararo tabiatini belgilaydigan asosiy tushuncha ekanligini
qayd etish lozim. Ushbu tamoyil fanning o‘quv dasturini shakllantirishda va talabalarning
mustaqil ishlarini tashkil etish usullarini ishlab chiqishda muhim ahamiyat kasb etadi.
O‘tmishdagi shifokorlar tafakkurining g‘oyaviy va falsafiy asoslarini tahlil qilish,
ularning tibbiyotda ratsional tafakkur rivojlanishidagi ahamiyatini ochib berish
–
tibbiyot
tarixi kursi ilmiy-tadqiqot
metodologiyasining asosini tashkil etadi va uni o‘quv
jarayoniga tatbiq etish kursning tuzilishi, uslubiy mazmuni va ta’lim metodlarini tanlash
masalasini birlamchi mazmunga olib chiqadi [1].
Bugungi kunda O‘zbekiston oliy tibbiy ta’lim tizimidagi islohotlardan ko‘zlangan
asosiy maqsad
–
xalqaro akademik standartlarga mos keladigan professional tibbiyot
xodimlarini tayyorlash orqali samarali tibbiyot tizimini yaratish va yangi sifat darajasiga
erishishdan iborat. Bunda innovatsion ta’lim klasterlari, samarali ta’lim uslublari va
amaliyotlarini faol joriy etish orqali o‘quv jarayonini tashkil etish va ta’minlash muhim
ahamiyat kasb etadi.
Ma’lumki, tibbiyot tarixi fani tibbiyot oliy ta’lim muassasalarida fan sifatida
o‘zining tizimli va ensiklopedik tabiati (u fan tarixi va falsafasining bir qismi bo‘lganligi
sababli) va
zamonaviy ilmiy tibbiyot va ratsional tibbiyot rivojlanishining o‘tgan
asrlardagi uzluksizligini tushunishga asoslangan dunyoqarashning shakllanishi asosida
joriy etilgan edi. Shuningdek, u ilm-fan tarixining bir qismi sifatida tadqiqotchiga keng
ko‘lamli tadqiqot vositalaridan foydalanishni talab qiladigan ko‘p qirrali intellektual
muammolarni taklif qiladi va turli klinik ixtisosliklar uchun rivojlanish qonuniyatlarini
tushunishga yordam beradi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
12 (2024) / ISSN 2181-1415
320
Tibbiyot tarixini o‘rganish zamonaviy shifokorlarni madaniy, estetik, etik va
mahorat jihatdan rivojlanishida asosiy o‘rinni egallaydi. Tibbiy san’at nafaqat avloddan –
avlodga ma’lumot yetkazish, balki insoniyatni mukammallashtirish maqsadi bo‘lgan
diniy, falsafiy va milliy bilimlar tizimiga birikib bormoqda.
Tibbiyot tarixini o‘qitishda kompetentsiyaga asoslangan yondashuv o‘quv
jarayonining tashkilotchisi sifatida o‘qituvchiga qo‘yiladigan talablarga ma’lum darajada
ta’sir ko‘rsat
adi. Auditoriya soatlari hajmining kamayib borayotgani va talabalarning
mustaqil ishlari ulushi ortayotganligi sababli, o‘qituvchilar tibbiyot tarixi kursida
erishilgan maqsadlarni maksimal darajada oshirish uchun o‘quv jarayonini tashkil
qilishlari kerak [2].
Tibbiyot tarixini o‘rganish, ularga nafaqat tibbiyotning taraqqiyoti haqida bilim
beradi, balki turli madaniy va ilmiy merosni qadrlashni ham o‘rgatadi.
1. Intellektual fikrlashni rivojlantirish.
Tibbiyot tarixi fani xorijiy talabalar uchun tahliliy va analitik fikrlash
ko‘nikmalarini rivojlantirishda juda samarali vosita hisoblanadi. Tarixiy tahlil qilish, ilmiy
usullardan foydalanish va yangi tibbiy yondashuvlar haqida o‘ylash xorijiy talabalar
uchun katta ahamiyatga ega.
Tahliliy fikrlash: Tarixiy v
oqealar va ilmiy kashfiyotlarni o‘rganish xorijiy
talabalarni tahliliy fikrlashga undaydi. Ular o‘zlarining ilmiy qarorlarini qabul qilishda,
mavjud ma’lumotlarni tekshirishda va yangi yondashuvlar yaratishda bu ko‘nikmalarni
qo‘llay olishadi.
Tushunish va
izlash: Tibbiyot tarixini o‘rganish talabalar uchun ilmiy metodlarni
va tarixiy manbalarni tahlil qilish imkonini beradi, bu esa ularning intellektual
qobiliyatlarini mustahkamlashga yordam beradi [3].
2. Ijodiy fikrlash va innovatsiyalarni rivojlantirish.
Ijodiy fikrlash talabalar uchun muhim kasbiy va shaxsiy ko‘nikmalardan biridir.
Tibbiyot tarixi fani xorijiy talabalarni yangilikka intilish va yangi yechimlar topish uchun
ilhomlantiradi.
Innovatsiyalarni tushunish: Tibbiyot tarixi davomida yuzaga kelgan innovatsion
fikrlash va tibbiy kashfiyotlar, xorijiy talabalarni tibbiyotda ijodiy yondashuvlarni amalga
oshirishga undaydi. Misol uchun, vaksinatsiya tizimining rivojlanishi, mikroblar
nazariyasining qabul qilinishi kabi ta
rixiy hodisalar talabalarni yangi g‘oyalar va
yechimlar izlashga ilhomlantiradi.
Ijodiy qarorlar qabul qilish: Tarixiy nuqtai nazardan qaraganda, ko‘plab
muammolar, kashfiyotlar va tibbiy yondashuvlar ijodiy qarorlarni talab qilgan. Talabalar,
bu kabi qaro
rlarni tahlil qilish orqali o‘zlarining ijodiy fikrlash qobiliyatlarini
rivojlantiradilar [4].
3. Madaniy xabardorlik va globallashuvni tushunish.
Xorijiy talabalar tibbiyot tarixi orqali butun dunyodagi tibbiy tizimlarning
rivojlanishiga doir bilimlarga e
ga bo‘lishadi. Bu jarayon ularni boshqa madaniyatlar va
ilmiy maktablar bilan tanishtirib, global miqyosda sog‘liqni saqlash tizimlarini yaxshiroq
tushunishga yordam beradi.
Globallashuvni tushunish: Tibbiyot tarixi fani xorijiy talabalar uchun turli
mamla
katlardagi tibbiy yondashuvlarni solishtirish imkonini beradi. Bu, o‘z navbatida,
talabalarni global tibbiyot amaliyotiga va madaniy xilma-xillikka hurmat bilan
yondashishga o‘rgatadi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
12 (2024) / ISSN 2181-1415
321
Madaniy qadriyatlar: Har bir mintaqaning tibbiyotga qo‘shgan hissasi, s
huningdek,
ularning tibbiy an’analari, xorijiy talabalarni kengroq madaniy nuqtai nazardan
fikrlashga va jahon tibbiy merosini qadrlashga undaydi.
4. Tibbiyotga axloqiy yondashuvni rivojlantirish.
Tibbiyot tarixi, shuningdek, tibbiy etika va axloqni tushunishda xorijiy talabalar
uchun asosiy manba bo‘lishi mumkin. Tarixdagi tibbiy tajribalar, kashfiyotlar va
xatoliklar etika haqida muhim saboqlar beradi [5].
Etik dilemmalar: Tarixda yuzaga kelgan etika masalalari, masalan, insonlarga
nisbatan o‘tkazilgan tajribalar va tibbiy xatoliklar haqida o‘rganish, xorijiy talabalarni
tibbiyotda axloqiy masalalar bilan yuzma-
yuz bo‘lishga tayyorlaydi.
Professional axloq: Tarixiy tajribalardan xulosa chiqarish xorijiy talabalar uchun
professional axloq va mas’uliyatni sh
akllantiradi.
5. Mustahkam ilmiy t
a’lim va
kasbiy tayyorlik.
Tibbiyot tarixi fanini o‘rganish, xorijiy talabalar uchun mustahkam ilmiy
tayyorgarlikni shakllantirishga yordam beradi. Bu fan, tibbiyotning zamonaviy
bilimlariga nisbatan tarixiy
kontekstni taqdim etadi va o‘quvchilarga yuqori sifatli ilmiy
ta’limni olishda yordam beradi.
Ilmiy texnikalar: Tarixiy tibbiyotni o‘rganish orqali talabalar ilmiy metodlarni va
tahlil qilish usullarini o‘rganadilar, bu esa ularning kasbiy tayyorgarligini
kuchaytiradi.
Tibbiy praksisga tayyorlik: Tibbiyot tarixidan olingan bilimlar, xorijiy talabalarni
zamonaviy tibbiy tizimlarga yanada tayyor qiladi, ularga tarixiy yondashuvni tahlil qilib,
zamonaviy amaliyotga qo‘llash imkonini beradi [6].
Fanning
amaliy darslari davomida davra suhbatlari va mashg‘ulotlari doirasida
professional faoliyatga imkon qadar yaqinroq bo‘lgan real yoki simulyatsiya qilingan
tibbiy vaziyatlarni hal qilishga e’tibor qaratiladi. Misol uchun, konferensiya ma’ruzalariga
tayyorga
rlik manba yoki tarixshunoslik tadqiqotining maqsadi bo‘lgan muayyan tarixiy
va ilmiy muammo yoki vazifani hal qilishga qaratilgan bo‘ladi. Bu holat o‘qituvchi va
talabalar o‘rtasida sheriklik, hamkorlik tamoyillariga rioya qilgan holda o‘zaro
munosabatlar
ni o‘rnatishni ta’minlaydi. Natijada, talaba fan bo‘yicha zarur bilimlar
bazasini egallaydi, bu esa faoliyat samaradorligini baholash mezoni hisoblanadi.
Xorijiy talabalar va o‘qituvchilar o‘rtasidagi o‘zaro ta’lim modeli klassik an’anaviy
ta’limga tegishli bo‘lib, unda passiv o‘qitish usullaridan tashqari, talabalarning mustaqil
ishlarini rag‘batlantirish uchun faol o‘qitish usullaridan foydalanish mumkin. Masalan,
tibbiyot tarixiga oid manbalarni o‘rganish, tarixshunoslikni o‘rganish va tahlil qilish,
izohli maqolalar va boshqalar.
Xorijiy talabalarning o‘quv mavzusi, uning kategoriyaviy apparati bilan dastlabki
tanishuvi, o‘rganilayotgan tarixiy davrga xos bo‘lgan tamoyillarni izlash va tanlash
jarayonida shaxsiy ishtiroki, tibbiyot rivojlanishini tushunt
irishda faol o‘qitish usullarini
muvaffaqiyatli qo‘llash imkonini beradi.
Tibbiyotdagi turli xil kashfiyotlar natijasida yuzaga keladigan yangi va tadqiqot
muammolarini oldindan ko‘rish, talabalarning individual tajribasini, ularning mavzu
mazmunini chuqur tushunishini hisobga olgan holda, olingan bilimlar asosida harakat
qilish ko‘nikmalarini rivojlantiradi.
Xorijiy talabalar mustaqil ishi doirasida olingan bilimlar asosida mustaqil ravishda
sxema tuzishlari va tabiiy fanlar (fizika, matematika, kimyo, biologiya)dagi nazariy
kashfiyotlar va anatomiya, fiziologiya va boshqa fanlarning rivojlanishidagi nazariy
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
12 (2024) / ISSN 2181-1415
322
kashfiyotlar o‘rtasidagi mantiqiy bog‘lanishni kuzatishi kerak. Bundan tashqari, ushbu
model doirasida ta’limdagi o‘zaro ta’sir o‘qituvchi va talaba yoki kichik guruh o‘rtasida,
shuningdek, talabalar auditoriyasida qurilishi mumkin. Bu usul operativ aloqalarni
o‘rnatish, ketma
-ketliklarni chizish va fikr almashish orqali talabalarning bilimlarni
egallash orqali o‘qitishning faol shakliga
yordam beradi. Talabalar bu turdagi mustaqil
ishlarni auditoriyada ham, darsdan tashqari (yakka tartibda yoki kichik guruhda) ham
bajarishlari mumkin [7].
Tibbiyot tarixi fan sifatida tadqiqot va o‘quv
-pedagogik faoliyatda maqsadlar
qo‘yishni tushunishning aniq misollarini ko‘rsatadi va o‘rgatadi. Uning asosiy vazifasi
–
bilimlar uzluksizligini, metodologiyani tushunish va ilmiy metodning rivojlanish tarixini,
shuningdek, nafaqat o‘qituvchilar va talabalar, balki klinik fanlar va tarixiy davrlar
o‘rtasidagi muloqotni ta’minlashdan iboratdir.
Tibbiyot tarixi fanining xorijiy talabalar intellektual va ijodiy qobiliyatlarini
rivojlantirishdagi o‘rni katta. Bu fan, talabalarni nafaqat tibbiy bilimlar bilan, balki
tanqidiy fikrlash, ijodiy qarorlar qabul qilish, madaniy va etik masalalar bilan
tanishtiradi. Shunday qilib, tibbiyot tarixi o‘qitilishi xorijiy talabalar uchun ilmiy, madaniy
va kasbiy jihatdan muhim ahamiyatga ega bo‘lib, ularga yuqori darajadagi tibbiyot
mutaxassislari sifatida shakllanishda yordam
beradi. Tibbiyot tarixini o‘qitish va
umuman professional mutaxassislarni tayyorlash muvaffaqiyati ko‘p jihatdan o‘quv
jarayoni qanday muvaffaqiyatli tuzilganligi (o‘qitishning asosiy usullaridan foydalangan
holda va tibbiyot instituti o‘quv jarayonining o‘ziga xos psixologik
-pedagogik talablarini
hisobga olgan holda) natijasidir.
Bo‘lajak shifokorlarni tayyorlashda faol ijtimoiy
pozitsiyani va muvaffaqiyatli intellektual faoliyatni ta’minlaydigan ong va faoliyat
tamoyillari, shuningdek, tanlangan faoliyat sohasida ijodiy rivojlanish imkoniyati eng
muhim tamoyil bo‘lishi kerak.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Kadirova M. Tibbiy ta’lim jarayonida kasbiy kompetentlikni metodik
takomillashtirish texnologiyalari (tibbiyotda pedagogikani o‘qitish
micolida). Pedagogika
fanlari doktori...diss.
–
N., 2023.
–
201.b.
2.
Egamberdiyeva N.M. Madaniy-insonparvarlik yondashuv acocida talabalapni
shaxsiy va kasbiy ijtimoiylashtirish nazariyasi va amaliyoti (Pedagogika oliy ta’lim
muassasalari misolida): Ped.fan.dokt.diss.
–
Toshkent, 2010.
–
332 b.
3.
Юзликaев Ф.P. Теopия и пpaктикa интенcификaции дидaктичеcкoгo
пoдгoтoвки будущегo учителя в cиcтеме выcшегo педaгoгичеcкoгo oбpaзoвaния
(нa мaтеpиaле педaгoг. диcц.): Aвтopеф. диcc. дoкт. пед. нaук.
-
Тoшкент: 2005. –
36.c.
4.
Komilov N. Didactic opportunities of teaching history of medicine to foreign
students studying in higher medical educational institutions // Академические
исследования в современной науке. Том 2, № 19.
-
С.119
-122.
5.
Komilov N. Teaching history of medicine to foreign students is vital factor of
pedagogy // World of Scientific news in Science. № 3/2. 2024.
-
Р.51
-55.
6.
Komilov N. Role of historical factors of history of medicines pedagogy /
International scientific conference innovative trends in science, practice and education.
№3, 2024.
-
Р.95
-98.
7.
Komilov N. Analysis of the main aspects of increasing the exclusive competence
of students through teaching the history of medicine / Theoretical aspects in the
formation of pedagogical sciences. №2, 2024.
-
Р.18
-20.
