Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Development of students' physical qualities and
professional skills using volleyball equipment
Furkat KAKHKHOROV
1
Karshi State University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received December 2024
Received in revised form
15 December 2024
Accepted 20 January 2025
Available online
25 February 2025
This article examines the development of professional skills
and personal qualities among higher education students
through volleyball, physical culture, physical education, health
promotion, and physical development. It also proposes teaching
methods based on a new approach to promoting a healthy
lifestyle and outlines ways to become a mature professional in
the field of pedagogy.
2181-
1415/©
2025 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss1-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
volleyball,
physical education,
education,
upbringing, harmoniously
developed generation,
spiritual and moral
education,
professional skills,
personal qualities.
Talabalarning jismoniy sifatlari va kasbiy ko‘nikmalarini
voleybol vositalari yordamida rivojlantirish
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
voleybol,
jismoniy tarbiya,
ta’lim,
tarbiya,
barkamol avlod,
ma’naviy
-axloqiy tarbiya,
kasbiy ko‘nikmalar,
shaxsiy sifatlar.
Mazkur maqolada oliy ta
’
lim talabalarida voleybol vositalari
yordamida kasbiy ko
‘
nikmalarini va shaxsiy sifatlarini
rivojlantirish, har tomonlama sog
‘
lom, barkamol shaxs
bo
‘
lib yetishishlarida jismoniy madaniyat, jismoniy tarbiya,
sog
‘
lomlashtirish, jismoniy kamolot, jismoniy rivojlanish,
salomatlikni mustahkamlash, sog
‘
lom turmush tarzini targ
‘
ib
qilishda yangisha yondashuv asosida ta
’
lim berish yo
‘
llari bilan
bir qatorda pedagogik faoliyatda yetuk mutaxassis bo
‘
lib
shakllanish yo
‘
llari ham ko
‘
rsatilagan.
1
Acting Associate Professor, Department of Physical Culture and Sports, Karshi State University.
E-mail: f.qahhorov1967@mail.ru
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
6
№
1 (2025) / ISSN 2181-1415
250
Развитие физических качеств и профессиональных
навыков учащихся средствами волейбола
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
волейбол,
физкультура,
образование,
воспитание,
гармоничное поколение,
духовно
-
нравственное
воспитание,
профессиональные
навыки,
личностные качества.
В
данной
статье
рассматривается
развитие
профессиональных навыков и личностных качеств
студентов высших учебных заведений посредством
волейбола,
физической
культуры,
физического
воспитания, укрепления здоровья и физического развития.
Также предлагаются способы обучения, основанные на
новом подходе к пропаганде здорового образа жизни, а
также
определяются
пути
становления
зрелого
специалиста в педагогической деятельности.
KIRISH
Bugungi kunda jahonda kasbiy-pedagogik faoliyat sifatini oshirish uchun yangi
innovatsion ta
’
lim modellarini ishlab chiqish bo
‘
yicha bir qator tadqiqot izlanishlari olib
borilmoqda. Hozirda Voleybol sport turi rivojlangan davlatlarda musobaqa hamda
mashg
‘
ulot jarayonida vositalarni tabaqalashtirish, funksional zaxira imkoniyatlarini
boshqarishga qaratilgan organizmni tiklovchi texnologiyalar ishlab chiqish, texnik va
taktik imkoniyatlari oshirish bo
‘
yicha ilmiy tadqiqot ishlari olib borilmoqda. Yetuk
mutaxassis olimlarning ta
’
kidlashicha, sport mahoratini oshirish fanidan
“
Voleybol
”
materialini o
‘
qitishga korreksion yondashuv bo
‘
yicha pedagogik ko
‘
nikmalar va shaxsiy
sifatlarni shakllantirish uchun ushbu sport turi vositalaridan foydalanish istiqbollari
bugungi kungacha yetarlicha o
‘
rganilmagan. Ilmiy-uslubiy adabiyotlar tahlili bo
‘
lajak
jismoniy tarbiya mutaxassis o
‘
qituvchiga o
‘
z vazifalarini muvaffaqiyatli amalga oshirish
uchun zarur bo
‘
lgan muhim kasbiy bilim, ko
‘
nikma va malakalarni shakllantirishning
samarali uslubiyatini ishlab chiqishni hamda takomillashtirishni taqozo etmoqda.
Davlatimiz rahbari tomonidan Respublikamiz ta
’
lim tizimida yuqori malakali
mutaxassislarni tayyorlashda ularning asosiy kasbiy faoliyati turlari tizimini yanada
takomillashtirish, ilmiy yutuqlarni amaliyotga joriy etishning samarali mexanizmlarini
yaratish vazifalari ustuvor yo
‘
nalishlar sifatida belgilab berilgan.
ADABIYOTLAR TAHLILI
Voleybol sport turi
–
jismoniy tarbiya va shaxs rivojlanishining samarali va ko‘p
qirrali vositasidir. Voleybol bilan shug‘ullanish organizmning bir qator tizimlariga
samarali ta’sir ko‘rsatadi va ularni yuqori
darajada takomillashtiradi. Shu sabablarga
ko‘ra voleybol ko‘plab mamlakatlarning jismoniy tarbiya tizimida salmoqli o‘ringa ega.
Voleybol sport hamda umumta’lim maktablari, oliy o‘quv yurtlarining jismoniy
madaniyat fani dasturlariga kiritilgan. Jismoniy madaniyat jamoalari sport seksiyalari va
harbiy bo‘linmalarda voleybol bilan shug‘ullanishadi. Voleybol bog‘larda, cho‘milish
joylarida, dam olish uylarida, ko‘plab ommaviy
-sport tadbirlarida faol dam olish va
hordiq chiqarish vositasi sifatida qo‘llanilad
i, bu esa kam harakatli turmush tarziga ega
odamlar uchun huzur-
halovat bag‘ishlaydi [1; 14
-16-b., 2; 4-7-b., 6; 65-b.].
Voleybol bilan shug‘ullanish organizmning ko‘plab funksiyalariga va
o‘yinchilarning shaxsiy sifatlariga samarali ta’sir ko‘rsatadi, jum
ladan:
–
o‘yin asosidagi muhim jismoniy mashqlar: sakrash, zarba berish, tezlashish,
keskin to‘xtash, yiqilish, umbaloq oshish ko‘nikmalari takomillashadi;
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
6
№
1 (2025) / ISSN 2181-1415
251
–
o‘yinchilarning ko‘plab jismoniy sifatlari: sakrash, kuch, tezlik, chaqqonlik,
chidamliligi takomillashadi;
–
o‘yinchilarning intellektual qobiliyatlari rivojlanadi, sezgi organlari, aksariyat
psixik holatlar takomillashadi. Bu boradagi ijobiy belgilar: mehnatsevarlik, maqsadga
intiluvchanlik, qat’iylik, g‘alabaga ishonch, jamoaviylik hissiyoti kabil
arni shakllantirish
uchun yaxshigina sinov maydonidir;
–
sportning har qanday boshqa turi kabi, voleybol bilan shug‘ullanishning to‘liq
foydaliligi to‘g‘risida xulosa chiqarish, albatta, birmuncha bo‘rttirish bo‘ladi. Har qanday
tirik organizm
faqatgina mashqlar jarayonida takomillashishini e’tiborga olgan holda,
ularning miqdori, me’yorini ham e’tibordan chetda qoldirmaslik lozim. Qadim
zamonlardanoq, tabiblar har qanday narsa (bizning holatda
–
mashqlar) organizm uchun
dori yoki zahar bo‘lishi
mumkin
–
hamma ish me’yorga bog‘liq bo‘ladi, deb ta’kidlashgan.
Jumladan, voleybol sport turida ham o‘ta zo‘riqib mashg‘ulot olib borish sportchini
kamdan-
kam hollardagina sog‘lomlashtiradi. Ko‘plab jarohatlar, jismoniy va ruhiy
zo‘riqishlar oxir
-oqibatda
professional sportchilarning sog‘lig‘iga salbiy ta’sir ko‘rsatadi;
–
boshqa tomondan esa, sport mashg‘ulotlariga juda ko‘p vaqt ajratilsa (deyarli har
kuni ikki-
uch martadan mashqlar, yig‘inlar, turnirlar), professional o‘yinchi organizmi
genetik dasturid
a mavjud o‘zga funksiyalarni takomillashtirishning bir qator jihatlarini,
inson faoliyatining hayotiy muhim sohalarini ta’minlovchi boshqa yo‘nalishlar e’tibordan
chetda qoladi. Bu esa shaxsni ma’lum bir chegaragacha cheklashga olib keladi. Sportni
kasb si
fatida tanlagan inson uchun bu muqarrar qo‘shimcha natijadir, barcha kasblar
ham inson shaxsiga muayyan ta’sirini o‘tkazadi;
–
organizmning boshqa a’zolari esa zo‘riqadi va toliqadi. Psixologik tartibdagi
doimiy zo‘riqishlar ham xavfli –
ular sportchilarni (birinchi navbatda murabbiylarni)
ancha ertaroq hissiy zo‘riqishiga, tushkunlik va boshqa kasalliklarga olib kelishi mumkin;
–
jismoniy madaniyat tizimida mazkur qiziqarli o‘yin –
voleybol bilan
mashg‘ulotlarni shunday tashkil etish zarurki, bu mashqlar o‘qishga, kasb egallashga,
sog‘lom bo‘lishga, samarali ishlashga, oilaviy muammolarni chin dildan hal etishga xalal
bermay, balki ko‘maklashsin. Shundagina voleybol bilan shug‘ullanish inson hayotiga
huzur bag‘ishlaydi. Ushbu qiziqarli va foydali o‘yin kuch
li hissiy kechinmalarga olib
keladi, shuningdek, mashqlar natijasida organizmning funksional tizimlari
takomillashganini his etish mumkin va voleybolchi shaxsining ko‘plab ijobiy sifatlari
shakllanadi [6; 65-b., 1; 14-16-b.,3; 31-b.,4; 42-45-b.].
Yuqoridag
i adabiyotlar tahlilidan ko‘rinib turibdiki, bo‘lajak jismoniy tarbiya
mutaxassislarini tayyorlash sifatini sport ixtisosligi vositalari yordamida oshirish kam
o‘rganilgan muammolardan biri bo‘lib qolmoqda: ularning o‘quv faoliyati natijadorligini
belgilab
beruvchi ustuvor ko‘nikma va malakalarni, shaxsiy sifatlarini shakllantirish,
harakat va texnik tayyorgarlik darajasini oshirish masalalari yetarlicha to‘liq
yoritilmagan.
TADQIQOT METODOLOGIYASI
Biz o‘tkazgan tadqiqotda adabiyotlar tahlili, pedagog kuzat
uv, jismoniy
tayyorgarlikni pedagogik testlash, pedagogik tajriba, psixofiziologik usullar, hujjatli
materiallar tahlil qilish, savol-
javob va so‘rovnoma, matematik statistika usullaridan
foydalanilgan. Tadqiqot natijalarining ishonchliligi ishning maqsad va vazifalarining
amaliy hamda ilmiy asoslanganligi, muallifning dastlabki uslubiy pozitsiyalarining
mantiqiyligi, pedagogik tadqiqotlarning turli usullari yordamida olingan ma’lumotlarning
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
6
№
1 (2025) / ISSN 2181-1415
252
qiyosiy tahlili, haqiqiy amaliy faoliyatning maqsadli tahlil qilinganligi, gipotezaning aniq
nazariy va amaliy natijalar bilan tasdiqlanganligi, natijalarning ishonchliligi empirik
ma’lumotlarni olishning fanda qabul qilingan usullaridan, natijalarni qayta ishlashning
umume’tirof etilgan statistik usullaridan foydalangan
lik va tanlovning kengligi bilan
ta’minlangan.
TAHLIL VA NATIJALAR
Pedagogika oliy ta’lim muassasalari talabalarida sportga nisbatan qiziqish va
qadriyatlar, ularning o‘zgarishi xususiyati natijalari bayon qilingan, jismoniy tarbiya
sohasida oliy
ma’lumotiga ega mutaxassislarning kasbiy faoliyati mohiyatini kompleks
holda aks ettiruvchi eng muhim sifatlarning batafsil tavsifi berilgan, sport ixtisosligining
jismoniy tarbiya pedagogining kasbiy ko‘nikmalari shakllanishiga ta’sir etish darajasi
aniqlangan, voleybol vositalari orqali samarali shakllantiriladigan shaxsiy sifatlar va
qobiliyatlar ro‘yxati aniqlangan, pedagogika oliy o‘quv yurtlarining jismoniy madaniyat
fakultet talabalariga “Sport mahoratini oshirish” o‘quv fanini o‘qitishda vositalar h
amda
tashkiliy-uslubiy usullar tizimi ishlab chiqilgan hamda taqdim etilgan.
Voleybol vositalari yordamida talabalarning jismoniy sifatlarini variativ tizimi
asosida takomillashtirish mexanizmi 5 blokdan iborat. Bloklarda talabalarnining jismoniy
sifatlari
ni rivojlantiruvchi mashqlar, ularning qo‘llanilish uslubiyati, vazifalari, ta’sir
yo‘nalishi hamda namoyon bo‘lish shaqillari yoritib berilgan. [6; 65
-b.]
Jismoniy tarbiya o‘qituvchisi mutaxassisligi bo‘yicha ishlaydigan oliy jismoniy
tarbiya ma’lumotiga
ega mutaxassisning faoliyati modeli tuzib chiqildi, u uchta modelni
o‘z ichiga oladi: mutaxassis tayyorgarlik modeli, u pedagogik amaliyotida o‘qigan
IV bosqich talabalarining fikr-mulohazalariga asoslangan; amaldagi model, u kamida 5 yil
amaliy ish staji
ga ega bo‘lgan malaka oshirish fakulteti tinglovchilarining fikr
-
mulohazalariga asoslangan; mukammal model, u pedagogika oliy o‘quv yurtlarining
jismoniy tarbiya kafedralari professor-
o‘qituvchilar tarkibi fikr
-mulohazalariga
asoslangan. Har bir tuzilgan model murakkab tuzilgan hamda jismoniy tarbiya va sport
sohasida ishlaydigan mutaxassislar kasbiy faoliyati bilimlarining bir-
biriga bog‘liq tizimi
hisoblanadi. Korrelyatsiya koeffitsiyentining salbiy qiymatlari mavjudligi shundan dalolat
beradiki, har xil
faoliyat turlari amalda muayyan ko‘nikma va malakalarni talab qiluvchi
mutlaqo mustaqil qarama-qarshi amalga oshirish usullariga ega. Talabalar fikr-
mulohazalarini
etalon model bilan taqqoslay turib, pedagogika oliy o‘quv yurtlarida
jismoniy madaniyat faku
ltetlari o‘quv jarayonlarida qanday kamchiliklar borligini
aniqlash mumkin.
Jismoniy tarbiya o‘qituvchilar tomonidan bildirilgan fikr
-mulohazalarni tahlil qilib,
bu kamchiliklarni bartaraf etishga imkon beruvchi usullarni topish mumkin. Sport
ixtisosligini
ng jismoniy tarbiya bo‘yicha o‘qituvchining kasbiy ko‘nikmalarini
shakllanishiga ta’sir etish darajasi to‘g‘risida jismoniy tarbiya va sport sohasidagi
mutaxassislar fikr-
mulohazalari tahlili shuni aniqlab berdiki, sport o‘yinlarida ko‘proq
shakllanadigan
kasbiyko‘nikmalar va qobiliyatlar sifatida g‘alabaga bo‘lgan iroda
(2,81 b.), qat’iyatlilik (2.76 b.), o‘zini nazorat qilish (2,73b.), faollik, stresslarga
bardoshlilik, chidamlilik, jur’at, mehnatsevarlik va bir zumda ko‘rish reaksiyasi qayd
etilgan.
Gi
mnastika sport turlarida 100% respondetlar birinchi o‘ringa ishga bo‘lgan ijodiy
yondashuv (3.00 b.) qo‘yilgan, keyin ma’suliyat (2,93 b.) va mehnatsevarlik (2,83 b) qayd
etilgan. Yakkakurash ixtisosligiga ega respondentlar g‘alabaga bo‘lgan iroda (2,81 b.
),
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
6
№
1 (2025) / ISSN 2181-1415
253
burch hissi, muloqatchanlik va faollikni, tezlik-kuch sport turlari vakillariga esa
mehnatsevarlik (3,00 b.), g‘alabaga bo‘lgan iroda (2,82 b.) va bardoshlilik (2,78 b.) ajratib
ko‘rsatilgan. Aniqlanishicha, boshqa sport turlariga nisbatan (1
-jadvalga qarang). sport
o‘yinlari bilan shug‘ullanadigan ko‘proq pedagogik ko‘nikmalar (2,65 b.), irodaviy
(2,81 b.), intellektual (2,55 b.) va psixofiziologik ko‘nikmalar (2,83 b.) rivojlanar ekan.
1-jadval
S
port ixtisosligining kasbiy ko‘nikma va qobiliyatlarning
shakllanishiga ta’siri
darajasi (ball)
№
Kasbiy ko‘nikma va
qobiliyatlar
Sport
o‘yinlari
Yakkakurash
Tezlik-kuch
sport turlari Gimnastika
X
̅
o‘rin
X
̅
o‘rin
X
̅
o‘rin
X
o‘rin
1.
Irodaviylik
2,81
2
2,84
1
2,66
3
2,32
4
2.
Psixofiziologik
2,83
1
2,40
2
2,11
4
2,38
3
3.
Ishga bo‘lgan munosabat
2,68
2
2,55
3
2,31
4
3,00
1
4.
Pedagogik
2,65
1
2,14
3
2,13
4
2,51
2
5.
Intellektual
2,55
1
2,35
2
2,25
4
2,30
3
6.
Axloqiy
2,48
2
2,79
1
2,39
4
2,44
3
7.
Jamoada o‘zini tutish
2,42
1
2,32
3
2,24
4
2,36
2
8.
Shaxsiy
2,22
4
2,32
3
2,42
2
2,65
1
Olingan natijalardan kelib chiqib, voleybol vositalari yordamida kasbiy ko‘nikmalar
hamda qobilyatlarni hosil qilish va
shakllantirish masalalarini o‘rganish uchun
quyidagilarni tanlab oldik: pedagogik ko‘nikmalar ular orasida voleybolni o‘qitish
davomida o‘z rivojini taqozo etuvchi va har xil shug‘ullanuvchining ushbu sport turida
muvoffaqiyatlarga erishish imkoniyatiga asoslanuvchi qobilyat hisoblanishi oldindan
ko‘ra bilish va bashoratlash: intellektual sifatlar, bu yerda asosiy e’tiborni oldindan ko‘ra
bilish hamda bashoratlash bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan intuitsiya va tasavurga
qaratamiz; irodaviy sifatlar, ular oras
ida g‘alabaga bo‘lgan iroda, tirishqoqlik, o‘zini
nazorat qilishni ajratamiz, zero ular ko‘proq ball to‘plagan.
2-jadval
Sport ixtisosligining pedagogik ko‘nikmalarning shakllanishiga ta’siri (ball)
№
Kasbiy
ko‘nikma va
qobiliyatlar
Sport
o‘yinlari
Yakkakurash
Tezlik-kuch
sport turlari
Gimnastika
X
̅
o‘rin
X
̅
o‘rin
X
̅
o‘rin
X
̅
o‘rin
1.
Kommunikativ
2,70
1
2,44
3
2,45
2
2,41
4
2.
Gnostik
2,58
1
2,17
4
2,30
3
2,31
2
3.
Harakatli
2,82
1
2,55
2
2,25
4
2,35
3
4.
Konstruktiv
2,71
1
2,40
3
2,35
4
2,41
2
5.
Tashkiliy
2,61
1
2,37
2-3
2,14
4
2,37
2-3
Turli xil sport turlarining pedagogik ko‘nikmalarining shakllanishiga ta’sir e’tish
darajasini baholash 2-
jadvalda ko‘rsatib o‘tilgan. Sport o‘yinlari mashg‘ulotlarining
pedagogik ko‘nikmalar shakllanishiga ta’sir etish darajasini baholash shuni ko‘rsatadiki,
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
6
№
1 (2025) / ISSN 2181-1415
254
ko‘yidagi pedagogik ko‘nikmalarni shakllantirish jarayonini tadqiq qilish istiqbolli
ko‘rinadi: sportchilarning jismoniy yuklamalarini boshqarish; sportchilarda musta
qil
ishlash malakalarini shakllantirish; shahsiy fikrlarni tanqidiy tahlil qilish; mashqni
namoyon qilishni to‘g‘ri bajarish.
Shunday qilib, e’tirof etish joizki, har xil sport turlari bilan shug‘ullanishning zarur
kasbiy ko‘nikmalarini shakllantirish jarayoniga ta’sir qilishda farq borligi to‘g‘risidagi
masalaning haqqoniy qo‘yilganligi ko‘p sonli mutaxassislarda shubha tug‘diradi.
Voleybol mashg‘ulotlarining aniq kasbiy ko‘nikmalarini xosil qilish imkoniyatlarini
tekshirish voleybolni o‘qitishga bo‘lgan yangi yondashuvlarni qo‘llash zaruratini belgilab
beradi. O‘qitish shartlari, birinchidan, umuman talabalar sporti xususiyatlari, ikkichidan,
talabalarning bo‘lajak kasbipedagogikaning o‘ziga xos xususiyatlari bilan aniqlanadi.
Talabalarni voleybolni bosh
lashga o‘rgatish biz tomonimizdan tuzib chiqilgan
o‘quv rejasi aslida amalga oshirildi. Bunda nazorat va tajriba guruhlarining o‘quv rejalari
pedagogik tajriba vazifalariga muvofiq birbiridan farq qiladi. Tajriba guruhi talabalari
uchun mo‘ljallangan o‘quv
rejada oliy kasbiy ta’limning davlat ta’lim standartlarida bayon
qilingan jismoniy tarbiya o‘qituvchilarini tayyorlash bo‘yicha talablar inobatga olinadi.
XULOSA
Pedagogika oliy o‘quv yurtlari jismoniy tarbiya kafedralarining yetakchi
o‘qituvchilari orasida o‘tkazilgan anketa so‘rovi oliy jismoniy tarbiya ma’lumotiga ega
mutaxassislarning kasbiy faoliyati mohiyatini kompleks holda aks ettiruvchi eng muhim
ko‘nikmalarni, shuningdek, sport ixtisosligining jismoniy tarbiya o‘qituvchisining asosiy
ko‘nikmalari
shakllanishiga ta’sir etish darajasini aniqlash imkonini berdi. Sport
o‘yinlarida ko‘proq shakllanadigan kasbiy ko‘nikma va qobiliyatlar sifatida g‘alabaga
bo‘lgan iroda (2,81 b.), qat’iyatlilik (2.76 b.),o‘zini nazorat qilish (2,73 b.), stresslarga
bardo
shli, chidamliklarlik, jur’at, mehnatsevarlik va bir zumda ko‘rish reaksiyasi qayd
etildi. Gimnastika sport turlarida 100% respondentlar birinchi o‘ringa ishga bo‘lgan
ijodiy yondashuv (3.00 b.) qo‘yilgan, keyin ma’suliyat (2,93 b.) va mehnatsevarlik (2,83
b) qayd etilgan. Yakkakurash ixtisosligiga ega respondentlar g‘alabaga bo‘lgan iroda
(2,81b.), burch hissi, muloqotga kirishuvchanlik faollik, tezlik-kuch sport turlari
vakillariga ega mehnatsevarlik (3,00 b.), g‘alabaga bo‘lgan ishonch (2,82 b.) va
bardo
shlilik (2,78 b.) ajratib ko‘rsatilgan.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Ayrapetyants L.R., Pulatov A.A. Voleybol nazariyasi va uslubiyati. // Oliy o‘quv
yurtlari uchun darslik.
–T.: “Fan va texnologiya”, 2012. –
14-16-b.
2.
Boltayev Z.B.
–
“Voleybol nazariyasi va uslubiyati” –
Darslik. Samarqand
–
2019., 4-7-b.
3.
Бержо. Волейбол высшего уровня. // Автор перевода с французского языка
Ю.Б.Чесноков. –
М.: “Олимпия”, 2007. –
31 с.
4.
Пулатов А.А., Умматов А.А. Волейбол мусобақа ўтказиш тартиби ва
қоидалари
.
–T.: “Илмий техника ахборот
-
пресс”, 2018. –
42-
45 б.
5.
Пулатов
А.А.
Ёш
волейболчилар
тезкорлик
-
куч
сифатларини
шакллантириш услубияти. // Услубий қўлланма. –Т., 2008. –
38 б.
6.
Худойберганов
О.Э.
Волейбол
воситалари
ёрдамида
педагогик
олийгоҳларда
жисмоний
маданият
факультет
талабаларининг
касбий
кўникмаларини шакллантириш
механизми//Педагогика фанлари бўйича фалсафа
доктори (PhD) диссертацияси автореферати, 2023. –
65 б.
