Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
The application of pedagogical methods in the education
system and teaching of chemistry in Japan
Nilufar KHASANOVA
1
Alfraganus university
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received March 2025
Received in revised form
15 April 2025
Accepted 25 April 2025
Available online
25 May 2025
This article analyzes Japan's education system, its stages and
structure, as well as modern pedagogical approaches employed
in teaching chemistry. The study highlights Japan's highly
disciplined and result-oriented educational model, particularly
focusing on STEM approaches, project-based learning (PBL),
experiment-based lessons, collaborative learning, and methods
aimed at developing critical thinking. Additionally, the article
examines the role of chemistry in the school curriculum,
interdisciplinary integration, lesson formats designed to
develop students' practical skills, and the assessment system.
The article concludes with insights and recommendations for
implementing these experiences in Uzbekistan's education
system. This article is valuable for researchers in the field of
pedagogy.
2181-
1415/©
2025 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss4/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
Japanese education system,
STEM,
PISA,
modern pedagogical
methods,
Lesson Study,
Active Learning,
Shitsuke,
Toshin Gakushū.
Yaponiyada ta’lim tizimi va kimyo fanini o‘qitishda
pedagogik usullarining qo‘llanilishi
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
Yaponiya ta’lim tizimi,
STEM,
PISA,
zamonaviy pedagogik
usullar,
Lesson Study,
Active Learning,
Shitsuke,
Toshin Gakushū.
Mazkur maqolada Yaponiyaning ta’lim tizimi, uning
bosqichlari va tuzilishi hamda kimyo fanini o‘qitishda
qo‘llanilayotgan zamonaviy pedagogik yondashuvlar tahlil
qilinadi. Tadqiqotda Yaponiyaning yuqori intizomli va natijaviy
ta’lim modeli, xususan STEM yo‘nalishidagi yondashuvlar,
loyiha asosida o‘qitish (PBL), eksperimentga asoslangan
darslar, hamkorlikda o‘qitish va tanqidiy fikrlashni
rivojlantirishga qaratilgan metodlar yoritilgan. Shuningdek,
1
Senior Lecturer, National University of Uzbekistan named after Mirzo Ulugbek, Alfraganus university.
Е
-mail: nilufarxasanova@inbox.ru
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2025) / ISSN 2181-1415
393
maqolada kimyo fanining maktab o‘quv dasturidagi o‘rni,
fan
lararo integratsiya, o‘quvchilarning amaliy ko‘nikmalarini
rivojlantirishga qaratilgan dars shakllari va baholash tizimi
ko‘rib chiqiladi. Maqola yakunida ushbu tajribaning O‘zbekiston
ta’lim tizimiga tatbiq etilishi bo‘yicha xulosalar va tavsiyalar
keltirilgan.
Maqola
pedagogik
sohada
izlanish
olib
borayotganlar uchun foydalidir.
Система образования в Японии и применение
педагогических методов в преподавании химии
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
Японская система
образования,
STEM,
PISA,
современные
педагогические методы,
Lesson Study,
Active Learning,
Shitsuke,
Toshin Gakushū.
В данной статье анализируется система образования
Японии, ее этапы и структура, а также современные
педагогические подходы, применяемые в преподавании
химии.
В
исследовании
рассматривается
модель
высокодисциплинированного
и
результативного
образования Японии, в частности, подходы в направлении
STEM, проектное обучение (PBL), уроки, основанные на
эксперименте, методы, направленные на развитие
совместного обучения и критического мышления. Также в
статье освещается роль химии в школьной учебной
программе, междисциплинарная интеграция, формы
уроков и система оценивания, нацеленные на развитие
практических навыков учащихся. В заключении статьи
представлены выводы и рекомендации по внедрению
этого опыта в систему образования Узбекистана. Статья
будет полезна для тех, кто проводит исследования в
педагогической сфере.
KIRISH
Kimyo
–
tabiat fanlari sirasiga kirib, moddalar xossalarini o‘rgatadi. U boshqa
fanlar (fizika, biologiya, matematika) bilan chambarchas bog‘liq boʻlib, iqtisodiyotning
sanoat, dorivor va
qishloq xo‘jaligi sohalarida ham muhim ahamiyatga ega. Zamonaviy
davrda ilm-
fan va texnologiya taraqqiyotini qo‘llab
-quvvatlash uchun kimyo bilimlari
poydevor rolini bajaradi. Shuningdek, kimyo ta’limi o‘quvchilarda ilmiy tafakkurni
shakllantiradi
–
ushbu
maqsadda barcha mamlakatlarda kimyo faniga katta e’tibor
beriladi. O‘zbekistonda ta’lim sifatini oshirish millat taraqqiyotining asosiy masalasi deb
hisoblanadi; shu jumladan o‘quv dasturlari va darsliklar sifatini xalqaro standartlarga
moslashtirish vazif
asi qo‘yilmoqda.
METOD (METHODS)
Tadqiqotda quyidagi ilmiy-tahliliy metodlardan foydalanildi:
•
Hujjatli-tahliliy usul:
Yaponiya ta’lim vazirligining ochiq ma’lumotlari, UNESCO,
OECD (PISA), Evrostat hisobotlari o‘rganildi;
•
Empirik tahlil:
2018
–
2023-
yillar oralig‘idagi kimyo faniga qiziqish darajasi,
STEM bo‘yicha o‘quvchilar soni va ta’limdagi texnologik yondashuvlar statistikasi tahlil
qilindi;
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2025) / ISSN 2181-1415
394
•
Qiyosiy pedagogik tahlil:
Yaponiya ta’lim tizimi, Rossiya, Yaponiya va
O‘zbekiston bilan
qiyosiy baholandi;
•
Pedagogik kontent-tahlil:
maktab darajasida kimyo fanining dars mazmuni va
metodikasi chuqur tahlil qilindi.
NATIJALAR
1.
Fransiya ta’lim tizimi tuzilmasi
Yaponiyada maktabga tayyorlov bosqichi (bolalar bog‘chasi,
yōchien
yoki kunduzgi
parvarish
hoikuen
) majburiy emas, ammo keng tarqalgan. Majburiy ta’lim
9 yil
(6 yil
boshlang‘ich + 3 yil o‘rta maktab)ni o‘z ichiga oladi. Boshlang‘ich maktab (
shōgakkō
) 6 yil
(1
–
6-
sinflar, 6 yoshdan boshlanadi), deyarli barcha o‘quvchilar davlat
maktabida, bepul
ta’lim oladi. O‘rta maktab (
chūgakkō
) 3 yil (7
–
9-sinflar) davom etadi; bu ham davlat
maktablarida (90% ta’lim muassasalari) bo‘lib, bepul olib boriladi. O‘quvchilar maktabni
tugatgach, “O‘rta maktabni tugatganlik sertifikati”ni oladi va yu
qori maktabga kirish
uchun imtihon topshirishi mumkin. Yuqori maktab (
kōtōgakkō
) 3 yil (10
–
12-sinflar)
davom etadi. Davlat sinflarida haftada 5 kun dars bor (jami yiliga 240 kun). Yuqori
maktab bitiruvchilari 74 dan ortiq kredit to‘plaganida bitiruv guvohn
omasini oladi.
2.
O‘quv dasturi va asosiy fanlar
Yaponiyada ta’lim maktabning barcha bosqichlarida milliy oʻquv dasturi bo‘yicha
olib boriladi. Boshlang‘ich maktabda majburiy fanlar qatorida yapon tili, matematika,
tabiiy fanlar, ijtimoiy fanlar, musiqa, t
asviriy san’at, kasb
-hunar, atrof-
muhit o‘rgatish va
jismoniy tarbiya kiradi. Ingliz tili 2011-yildan 5
–
6-sinflarda, 2020-yildan esa 3-sinflardan
boshlab majburiy fan sifatida joriy etildi. Axloq va ijtimoiy mas’uliyat tarbiyasiga
bag‘ishlangan maxsus darslar ham mavjud. O‘rta maktabda esa yuqoridagi asosiy
fanlarga qo‘shimcha ravishda san’at, chet tillari (ilgari faqat ingliz), sog‘liq va boshqa
ixtiyoriy kurslar taklif etiladi. 10
–
12-sinflarda (yuqori maktabda) ham har yili
matematika, ijtimoiy fanlar, yapon tili, tabiiy fanlar va ingliz tili kabi asosiy fanlar
bo‘yicha darslar o‘tiladi. Bundan tashqari, jismoniy tarbiya, musiqa, badiiy san’at va axloq
tarbiyasi kabi fanlar ham mavjud. Maktab o‘quvchilari yillik jadval asosida bir xil fanlarni
oʻqishadi, t
anlov fanlari cheklangan
–
shu sababli o‘quvchilarning aksariyat darslari
majburiy fanlarga to‘g‘ri keladi.
3. Milliy imtihonlar va baholash tizimi
Yaponiyadagi baholash ikki bosqichda kechadi. Avvalo, o‘rta maktab bitiruvchilari
yuqori maktab (senior high) kirish imtihonida qatnashadi. Yuqori maktabga qabul asosan
yozgi imtihon natijalariga asoslanadi
–
o‘quvchilar fevral
-mart oylarida yapon tili,
matematika, ijtimoiy fanlar va ingliz tili kabi asosiy fanlardan test sinovlarini topshiradi.
Davlat maktablar
iga kirishda har bir prefektura ta’lim boshqarmasi tomonidan standart
imtihon o‘tkaziladi, shuningdek, o‘quvchining o‘rta maktab baholari hisobga olinadi.
Oliy ta’limga kirish uchun yuqori maktab bitiruvchisi avval davlat markaziy
imtihoni (Daigaku Nyūshi Sentā Shiken) yoki yangi joriy etilgan Umumiy imtihon
(Universitetlarga kirishdagi umumiy test) ni topshirishi kerak. Milliy markaziy imtihonda
tarix va fuqarolik, yapon tili, chet tili, matematika va tabiiy fanlar bo‘yicha 30 ta test
o‘tkazilar edi. 2021
-
yildan boshlab bu imtihonlar “Universitetlarga kirish bo‘yicha
umumiy test”ga almashtirildi, u ko‘proq tanqidiy fikrlash va noan’anaviy baholashga
urg‘u beradi. Yuqori maktablarda baholar raqamli tizim bilan –
1 dan 5 gacha yildosh
ko‘rinishda qo‘yiladi (5
–
a’lo baho, 1 –
yomon). Quyidagi jadvalda 5 dan 1 gacha baholar
ta’riflanadi:
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2025) / ISSN 2181-1415
395
Yaponiyada yuqori maktab baholash tizimi (5
–
Excellent, 1
–
Fail). Rasmda: besh
ball “excellent” deb belgilanadi (Manba: WENR).
Yuqori maktabni tamomlagan o‘quvchilar
“Senior High School Graduation Certificate” oladi va universitet yoki boshqa oliy o‘quv
yurtlariga hujjat topshirish huquqiga ega bo‘ladi.
4. Zamonaviy pedagogik yondashuvlar
Yaponiyada taʼlim tizimi yuqori darajada tashkil etilgan bo‘lib, unda
samarali
pedagogik usullar va yondashuvlar
keng qo‘llaniladi. Quyida Yaponiya maktablarida
asosiy pedagogik metodlar keltirilgan:
1)
“Jugyo Kenkyu” –
darsni tadqiq etish (Lesson Study)
Bu usul Yaponiya ta’lim tizimining markaziy
elementlaridan biri hisoblanadi.
O‘qituvchilar darsni rejalashtiradi, o‘tkazadi, kuzatadi va birgalikda tahlil qiladi. Maqsad –
dars sifatini uzluksiz takomillashtirish.
2)
Faol o‘qitish (Active learning)
Yaponiyada o‘quvchilarning darsdagi ishtirokini osh
irish muhim sanaladi. Guruhli
ish, muhokama, rolga kirish, muammoli vaziyatlarni hal qilish kabi usullar keng
qo‘llaniladi.
3)
Katta e’tibor –
xarakter tarbiyasi (Shitsuke)
Ta’lim jarayonida faqat bilim emas, balki odob
-axloq, hurmat, intizom va jamoaviy
m
as’uliyat (gakkyu untei –
sinf boshqaruvi)ga ham katta e’tibor qaratiladi. O‘quvchilar
maktabni tozalashdan tortib, kundalik vazifalarni bo‘lishishda faol ishtirok etadilar.
4)
“Toshin Gakushū” –
o‘zini o‘zi o‘rganishga yo‘naltirish
Mustaqil ta’lim ko‘nikmalarini shakllantirish uchun o‘quvchilarga darsdan tashqari
vaqtda mustaqil ravishda materiallarni o‘rganish topshiriqlari beriladi. Bu PISA va
TIMSSda yuqori natijalarga sabab bo‘ladi.
5)
Vizual va ko‘rgazmali metodlar
Ko‘rgazmali qurollar, sxemalar, graf
iklar, plakatlar yordamida tushunishni
osonlashtiradigan usullar keng tarqalgan.
6)
“Zest for living” konsepsiyasi
Bu yondashuv bolalarda hayotga qiziqish, muammolarni hal qilish qobiliyati va
tanqidiy fikrlashni rivojlantirishga qaratilgan. U 2000-yillard
an boshlab milliy ta’lim
siyosatining bir qismiga aylangan.
7) Baholashda yondashuv
An’anaviy testlardan tashqari, o‘quvchilarning kundalik ishtiroki, xulq
-atvori,
ijtimoiy muomalasi ham inobatga olinadi. Formativ baholash usullari keng tarqalgan.
5. Xalqaro taqqoslovlar va natijalar
Yaponiya o‘quvchilari xalqaro baholashlarda doim yaxshi natija ko‘rsatadi. OECD
tomonidan o‘tkazilgan PISA 2018 tahliliga ko‘ra, Yaponiyaning 15 yoshli o‘quvchilari
matematika, o‘qish va tabiiy fanlarda yuqori o‘rinlarni egallagan: barcha fanlar bo‘yicha
reytingda Yaponiya 8-
o‘rinni qo‘lga kiritgan (o‘rtacha ball 520, OECD o‘rtachasi 488).
Eng yangi PISA 2022 natijalariga ko‘ra, Yaponiyaning 15 yoshli o‘quvchilari
matematikadan birinchi (536 ball), fanlardan birinchi (547
ball), o‘qishdan esa ikkinchi
o‘rinni egallagan. Bu yutuqlar Yapon ta’limining yuqori sifatini va o‘quvchilarning
mustahkam tayyorgarligini ko‘rsatadi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2025) / ISSN 2181-1415
396
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Ministry of Education, Culture, Sports, Science and Technology (MEXT). (2023).
The Japanese Education System. Retrieved from: https://www.mext.go.jp/en
2.
OECD. (2022). Education Policy Outlook: Japan. OECD Publishing. Retrieved
from: https://www.oecd.org/education
3.
Japanese National Commission for UNESCO. (2020). Education in Japan: Past and
Present. Tokyo: JNCU Publications.
4.
PISA 2022 Results. (2023). What Students Know and Can Do
–
Volume I. OECD
Publishing. Retrieved from: https://www.oecd.org/pisa/
5.
LeTendre, G. K. (2000). Learning to Be Adverse: Schooling and Socialization in
Japanese High Schools. Yale University Press.
6.
Ishikida, M. (2005). Japanese Education in the 21st Century. iUniverse.
7.
Takayama, K. (2017). Imagining East Asian Education: Reviewing Policies,
Practices and Contexts. Routledge.
8.
Hood, C. P. (2001). Japanese Education Reform: Nakasone’s Legacy.
Routledge.
9.
Akiba, M., & LeTendre, G. K. (2009). Improving Teacher Quality: The U.S.
Teaching Force in Global Context. Teachers College Press.
10.
Российское Министерство Просвещения. (2022). Система школьного
образования в России. https://edu.gov.ru
11.
Xasanova Nilufar Xaqnazarovna, Nizamova Saida Adilovna kimyo fanini
o‘qitishda pedagogik hamkorlik finlandiya va o‘zbekiston misolida // SAI. 2023.
№Special Issue 12. URL: h
ttps://cyberleninka.ru/article/n/kimyo-fanini-oqitishda-
pedagogik-hamkorlik-finlandiya-va-o-zbekiston-
misolida
(дата
обращения:
22.03.2024).
12.
Xаsаnovа N. (2024). Singapur dаvlаtining ta’lim tizimidagi yutuqlari. Молодые
ученые, 2(3), 41–43. извлечено от htt
ps://in-academy.uz/index.php/yo/article/
view/26709
13.
Nizamova S.A., Khasanova N.X. Determination and analysis of the improvement
of educational efficiency in the teaching of chemistry based on a qualitative approach //
EESJ. 2023.
№3
-2 (88). URL: https://cyberleninka.ru/article/n/determination-and-
analysis-of-the-improvement-of-educational-efficiency-in-the-teaching-of-chemistry-
based-on-a-
qualitative (дата обращения: 22.03.2024).
