SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
5
QURILISH SOHASINI IQTISODIY NAZORAT QILISH TIZIMINI
TAKOMILLASHTIRISH
M.Siddiqov
Jizzax politexnika instituti dotsenti
B.Qo‘ng‘irov
Kibersport fakulteti 511-21 guruh talabsi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15826455
Annotatsiya.
Mazkur maqolada qurilish sohasida iqtisodiy nazorat tizimini
takomillashtirish zarurati, mavjud muammolar va zamonaviy yondashuvlar
tahlil qilinadi. Shu bilan birga, xalqaro tajriba asosida samarali nazorat
mexanizmlari ishlab chiqish bo‘yicha takliflar beriladi.
Kalit so‘zlar:
iqtisodiy nazorat, qurilish sohasi, moliyaviy intizom, budjet
mablag‘lari, audit, shaffoflik.
Annotation.
This article will analyze the need to improve the system of
economic control in the field of construction, existing problems and modern
approaches. At the same time, proposals are made to develop effective control
mechanisms based on international experience.
Key words:
economic control, construction industry, financial discipline,
budget funds, audit, transparency.
Qurilish sohasi – bu har bir mamlakat iqtisodiy rivojlanishining asosi bo‘lib,
u sanoat, infratuzilma va ijtimoiy sohalarni qo‘llab-quvvatlovchi muhim tarmoq
hisoblanadi. Shu sababli bu sohada samarali iqtisodiy nazorat tizimini
shakllantirish, budjet mablag‘larining oqilona va maqsadli sarflanishini
ta’minlash dolzarb masala hisoblanadi. Afsuski, ko‘plab qurilish loyihalarida
moliyaviy intizomning buzilishi, samarasiz xarajatlar, korrupsiya va sifat pastligi
holatlari uchrab turadi. Ushbu holatlar tizimli iqtisodiy nazorat
mexanizmlarining yetarli emasligidan dalolat beradi.
Qurilish sohasidagi iqtisodiy nazoratning mohiyati va ahamiyati
Iqtisodiy nazorat – bu resurslardan foydalanish, budjet xarajatlarini
sarflash, ishlab chiqarish samaradorligini ta’minlash hamda korxona va
tashkilotlarda moliyaviy barqarorlikni saqlash jarayonlarini o‘rganish, tahlil
qilish va baholash faoliyatidir.
Qurilish sohasida iqtisodiy nazoratning asosiy vazifalari quyidagilardan
iborat:
Qurilish obyektlariga ajratilgan mablag‘larning maqsadli sarflanishini
tekshirish;
Xarajatlar smetasining asosliligi va ijrosini nazorat qilish;
Moliyaviy hisobotlarning ishonchliligini baholash;
SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
6
Davlat xaridlarida qonunbuzilishlarning oldini olish;
Korrupsion holatlarni aniqlash va bartaraf etish.
Mavjud muammolar va ularning sabablari
Qurilish sohasidagi iqtisodiy nazorat tizimida quyidagi muammolar
mavjud:
1.
Normativ-huquqiy bazaning zaifligi
– ayrim qonun va me’yoriy
hujjatlarning eskirganligi, amaliyotga mos kelmasligi.
2.
Audit tizimining yetarli ishlamasligi
– ichki va tashqi audit
xizmatlarining faoliyati samarador emas.
3.
Axborot tizimlari yetishmasligi
– loyiha xarajatlari va tender
jarayonlarining shaffofligini ta’minlovchi raqamli platformalar sust ishlaydi.
4.
Kadrlar malakasining pastligi
– iqtisodiy nazoratni olib boruvchi
xodimlar zamonaviy bilim va ko‘nikmalarga ega emas.
5.
Korrupsiya va manfaatlar to‘qnashuvi
– loyihalarni baholash va
moliyalashtirishda shaxsiy manfaatlar ustuvor bo‘lishi.
Takomillashtirish yo‘nalishlari va takliflar
Qurilish sohasida iqtisodiy nazorat tizimini takomillashtirish uchun
quyidagi yo‘nalishlar muhim ahamiyatga ega:
1. Normativ-huquqiy bazani takomillashtirish
Qurilish sohasida iqtisodiy nazoratga oid qonunlarni zamonaviylashtirish;
Loyiha smetalarini tasdiqlash va nazorat qilish bo‘yicha qat’iy
reglamentlar ishlab chiqish.
2. Axborot texnologiyalarini joriy etish
“Elektron smeta”, “Elektron audit” tizimlarini yaratish;
Qurilish jarayonlarini real vaqt rejimida kuzatish imkonini beruvchi
raqamli monitoring platformalarini yo‘lga qo‘yish.
3. Ichki va tashqi audit tizimini kuchaytirish
Har bir yirik loyiha uchun mustaqil auditor tayinlash;
Audit natijalarini jamoatchilikka ochiq e’lon qilish amaliyotini joriy etish.
4. Kadrlar salohiyatini oshirish
Iqtisodiy nazorat sohasi xodimlari uchun maxsus malaka oshirish
kurslarini tashkil etish;
Xalqaro tajriba asosida sertifikatlash tizimini joriy etish.
5. Xalqaro tajribalarni qo‘llash
Yevropa Ittifoqi, Janubiy Koreya, Singapur kabi mamlakatlardagi qurilish
nazorati modellari asosida milliy tizimni rivojlantirish;
SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
7
Jahon banki, Osiyo taraqqiyot banki kabi moliyaviy institutlar bilan
hamkorlikda nazorat standartlarini ishlab chiqish.
Xulosa
Qurilish sohasining iqtisodiy nazorati faqat moliyaviy intizomni
ta’minlabgina qolmay, balki investitsion muhitga ishonchni oshiradi, davlat
resurslaridan oqilona foydalanishni rag‘batlantiradi. Shuning uchun ham, ushbu
sohada samarali va zamonaviy iqtisodiy nazorat tizimini yaratish –
O‘zbekistonning barqaror iqtisodiy rivojlanish strategiyasining ajralmas qismi
bo‘lishi kerak
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarorlari va farmonlari
(www.president.uz)
2.
Qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirligi materiallari
3.
“Moliyaviy nazorat” fani bo‘yicha o‘quv qo‘llanmalar, Toshkent – 2023
4.
World Bank Construction Sector Governance Reports, 2022
5.
Davlat moliyaviy nazorati to‘g‘risidagi qonun (www.lex.uz)
6.
Transparency International: Construction Sector Corruption Report, 2023
