SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
31
AUDIOVIZUAL TARJIMA: SUBTITR VA DUBLYAJ O‘RTASIDAGI
FARQ.
Aziza Toshpo'latova
Termiz Davlat universiteti talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15877239
Annotatsiya:
Ushbu maqolada audiovizual tarjima turlaridan bo‘lgan subtitr va dublyaj
haqida so‘z yuritiladi. Ularning asosiy xususiyatlari, afzallik va kamchiliklari, til
o‘rganish va madaniyatlararo kommunikatsiyadagi roli taqqoslanadi. Tarjima
texnologiyalarining rivojlanishi va bugungi kunda jahon kinematografiyasida
qo‘llanilishiga ham alohida e’tibor qaratiladi.
Kalit so‘zlar:
audiovizual tarjima, subtitr, dublyaj, tarjima turlari, madaniyatlararo aloqa,
til o‘rganish, tarjima texnologiyalari.
Annotation:
This article explores two main types of audiovisual translation: subtitling
and dubbing. It highlights the key differences between these methods, their
respective advantages and disadvantages, and their roles in intercultural
communication and language acquisition. The article also considers the impact
of technological advancement on these translation practices and their current
use in global media.
Keywords:
audiovisual translation, subtitling, dubbing, translation methods,
intercultural communication, language learning, media translation.
Аннотация:
В
данной
статье
рассматриваются
два
основных
вида
аудиовизуального перевода: субтитры и дубляж. Освещаются ключевые
различия между этими методами, их преимущества и недостатки, а также
их роль в межкультурной коммуникации и изучении языков. Также
рассматривается влияние технологического прогресса на данные формы
перевода и их современное применение в мировой медиаиндустрии.
Ключевые слова:
аудиовизуальный перевод, субтитры, дубляж, методы перевода,
межкультурная коммуникация, изучение языков, медиа-перевод.
Global kommunikatsiya vositalarining kengayishi bilan bir qatorda,
audiovizual tarjima (AVT) sohasiga bo‘lgan ehtiyoj ham keskin oshdi. Dunyodagi
turli xalqlarning filmlari, seriallari, hujjatli lavhalari boshqa tillarga tarjima
qilinib, keng auditoriyaga taqdim etilmoqda. Bu jarayonda subtitr va dublyaj eng
SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
32
ko‘p qo‘llaniladigan ikki asosiy AVT shaklidir. Mazkur maqolada ular o‘rtasidagi
farqlar, har birining o‘ziga xos jihatlari va qo‘llanish holatlari ilmiy jihatdan tahlil
qilinadi.
Asosiy qism.
1. Subtitr: Matn orqali tarjima qilish.
Subtitr – bu film, serial yoki har qanday videomaterialdagi dialoglar yoki
nutqlarni ekranning pastki qismida yozma tarzda berishdir. Subtitrlar o‘quvchi
tilini tushunmaydigan tomoshabinga mazmunni anglash imkonini beradi.
Afzalliklari:
•Original ovoz saqlanadi, bu esa aktyorlik mahoratini va madaniy ohangni
saqlab qoladi.
•Subtitr orqali til o‘rganish imkoniyati yuqori.
•Texnik jihatdan kam xarajatli usul.
Kamchiliklari:
•Ekranda matn o‘qish tomoshabinning e’tiborini chalg‘itishi mumkin.
•Har doim ham barcha yoshdagilar uchun qulay emas (masalan, bolalar
yoki keksa kishilar uchun).
2. Dublyaj: Ovoz orqali tarjima qilish
•Dublyaj – bu original ovoz o‘rniga yangi tilda qayta ovozlashtirish orqali
amalga oshiriladigan tarjima usulidir. Bu usulda tomoshabin filmni o‘z tilida
tinglaydi.
Afzalliklari:
•Tomoshabin vizual tasvirga to‘liq e’tibor qaratadi, matn o‘qishga hojat
qolmaydi.
•Kichik yoshdagilar yoki o‘qishga qiynaladiganlar uchun qulay.
Kamchiliklari:
•Original aktyorlarning ovozi, intonatsiyasi yo‘qoladi.
•Yaxshi sifatli dublyaj ko‘p vaqt, malakali aktyorlar va katta mablag‘ talab
qiladi.
3. Subtitr va dublyaj o‘rtasidagi asosiy farqlar
Ko‘rsatkich Subtitr Dublyaj
Talab qilinadigan xarajat Arzon
Qimmat
Original ohangni saqlash Saqlanadi Yo‘qoladi
Til o‘rganishdagi ahamiyat
Yuqori
Nisbatan past
Tomoshabin qulayligi Ba’zida noqulay Yuqori
Tayyorlash muddati
Tez Uzoq
Xulosa.
SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
33
Zamonaviy dunyoda audiovizual tarjima global kommunikatsiyaning
ajralmas qismiga aylangan. Subtitr va dublyaj o‘zaro farqli jihatlarga ega bo‘lsa-
da, har biri alohida auditoriya ehtiyojlarini qondiradi. Subtitrlar asosan original
madaniyatni saqlashni istagan yoki til o‘rganayotgan tomoshabinlar uchun qulay
bo‘lsa, dublyaj esa keng omma, xususan yosh auditoriyaga mos keladi. Har ikki
usul ham o‘zining dolzarbligini yo‘qotmay, doimiy rivojlanishda davom etmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Díaz Cintas, J. (2009). Audiovisual Translation: Subtitling. Routledge.
2. Gambier, Y. & Doorslaer, L. van. (2010). Handbook of Translation Studies. John
Benjamins Publishing.
3. Chaume, F. (2012). Audiovisual Translation: Dubbing. Routledge.
