T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
67-son_1-to’plam_Avgust-2025
88
ISSN:3030-3613
O‘TKIR QORIN SINDROMIDA DIFFERENSIAL TASHXIS VA
SHOSHILINCH JARROHLIK TAKTIKASINING AMALIY JIHATLARI
Shonazarov Samandar Oybek oʻgʻli
Yunusobod tumani 1-son shahar bolalar
klinik shifoxonasi, bolalar xirurgi, yaqinda
umumiy xirurgiya mutaxassisliguga oʻqib tugatdim
+998990389931
samandarshonazarov759@gmail.com
Jo‘rayev Jasur Nurali o‘g‘li
Respublika Shoshilinch Tibbiy Yordam
Ilmiy Markazi 1-boqich doktoranti
Shifokor jarroh
jasur202030@icloud.com
+998936240093
Jabbarova Risolat Baxtiyor qizi
Respublika Shoshilinch TibbiyYordam
Ilmiy Markazi 2-bosqich klinik ordinatori
940110058
Annotatsiya:
O‘tkir qorin sindromi zamonaviy tibbiyotda muhim va murakkab
klinik holatlardan biridir. Bu sindrom ko‘plab kasalliklarning umumiy belgisi bo‘lib,
qorin bo‘shlig‘ida keskin og‘riq va boshqa simptomlar bilan namoyon bo‘ladi. O‘tkir
qorin sindromining asosiy muammosi uning sabablarini tez va aniq aniqlash
qiyinligidir, chunki bu sindrom turli tizimlarning kasalliklarida yuzaga kelishi
mumkin. Shu sababli, differensial tashxis jarayoni va shoshilinch jarrohlik
taktikasining amaliy jihatlari stomatologiya, terapiya va jarrohlik sohasida katta
ahamiyatga ega hisoblanadi. Ushbu maqolada o‘tkir qorin sindromida tashxis qo‘yish
va davolashning amaliy jihatlari haqida ma'lumotlar berilgan.
Kalit soʻzlar:
o‘tkir qorin sindromi, jarrohlik, amaliyot, differensial tashxis,
terapiya, simptomlar, pankreatit, qorin bo‘shlig‘i, palpatsiya, perkutatsiya.
Аннотация:
Острый абдоминальный синдром (ОАБС) – одно из важных и
сложных клинических состояний в современной медицине. Этот синдром
является частым симптомом многих заболеваний, проявляясь резкой болью в
брюшной полости и другими симптомами. Основной проблемой острого
абдоминального синдрома является сложность быстрого и точного определения
его причин, поскольку он может возникать при заболеваниях различных систем.
Поэтому дифференциальная диагностика и практические аспекты экстренной
хирургической тактики имеют большое значение в стоматологии, терапии и
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
67-son_1-to’plam_Avgust-2025
89
ISSN:3030-3613
хирургии. В данной статье представлены сведения о практических аспектах
диагностики и лечения острого абдоминального синдрома.
Ключевые слова:
острый абдоминальный синдром, хирургия, практика,
дифференциальная диагностика, терапия, симптомы, панкреатит, брюшная
полость, пальпация, перкуссия.
Abstract
: Acute abdominal syndrome is one of the important and complex
clinical conditions in modern medicine. This syndrome is a common symptom of many
diseases, manifested by sharp pain in the abdominal cavity and other symptoms. The
main problem of acute abdominal syndrome is the difficulty of quickly and accurately
determining its causes, since this syndrome can occur in diseases of various systems.
Therefore, the differential diagnosis process and practical aspects of emergency
surgical tactics are of great importance in dentistry, therapy and surgery. This article
provides information on the practical aspects of diagnosing and treating acute
abdominal syndrome.
Keywords:
acute abdominal syndrome, surgery, practice, differential diagnosis,
therapy, symptoms, pancreatitis, abdominal cavity, palpation, percussion.
KIRISH
O‘tkir qorin sindromi tibbiyot amaliyotida tezkor aniqlik va samarali davolashni
talab qiluvchi murakkab holat hisoblanadi. Qorin bo‘shlig‘ida paydo bo‘ladigan keskin
va kuchli og‘riq bemorning hayotiga bevosita tahdid solishi mumkin, shuning uchun
uning sababini aniqlash juda muhimdir. Bunday holatda differensial tashxis jarayoni
kasalliklarning turli turlari orasidan aynan qaysi biri og‘riqni keltirib chiqarayotganini
aniqlashga qaratilgan. Qorin bo‘shlig‘idagi og‘riq ko‘plab sabablar bilan yuzaga
kelishi mumkinligi sababli, shifokorlar uchun aniq va to‘g‘ri tashxis qo‘yish katta
ahamiyatga ega. Ushbu bosqichda bemorning klinik ko‘rinishi, anamnez, laboratoriya
va instrumental tekshiruvlar natijalari sinchiklab tahlil qilinadi. Shunday qilib,
differensial tashxis o‘tkir qorin sindromida samarali va xavfsiz davolashni ta’minlash
uchun muhim poydevor vazifasini bajaradi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA TADQIQOT METODOLOGIYASI
O‘tkir qorin sindromining murakkabligi shundaki, uning klinik belgilarining
o‘xshashligi ko‘plab kasalliklar o‘rtasidagi farqlashni qiyinlashtiradi. Shu sababli, tez
va aniqlik bilan to‘g‘ri tashxis qo‘yish jarayoni kasallikning keyingi davolash
strategiyasini belgilashda, ayniqsa jarrohlik aralashuvining shoshilinchligi va turi
bo‘yicha qaror qabul qilishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. O‘z vaqtida va to‘g‘ri tashxis
qo‘yilmagan taqdirda, bemorlarda asoratlar rivojlanishi yoki hatto hayot uchun xavfli
holatlar yuzaga kelishi mumkin. Differensial tashxis qo‘yish uchun klinik ko‘rik,
laborator tekshiruvlar, radiologik va boshqa instrumental usullar keng qo‘llaniladi.
Masalan, ultratovush tekshiruvi, rentgen, kompyuter tomografiyasi va laborator
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
67-son_1-to’plam_Avgust-2025
90
ISSN:3030-3613
tahlillar yordamida oshqozon-ichak traktining holati, yallig‘lanish belgilarining
mavjudligi va boshqa muhim ma’lumotlar aniqlanadi. Bularning barchasi shoshilinch
jarrohlik aralashuvining zarurligini aniqlashda muhim ahamiyatga ega. Jarayonning
o‘ziga xosligi shundaki, o‘tkir qorin sindromi bilan kasallangan bemorlarni tez va
to‘g‘ri boshqarish orqali jarrohlik amaliyotining muvaffaqiyat darajasi oshadi,
bemorlarning tiklanish davri qisqaradi va asoratlar kamayadi. Shuning uchun ham
shoshilinch jarrohlik taktikasining amaliy jihatlari — operatsiya vaqtini to‘g‘ri
belgilash, minimal invaziv usullarni qo‘llash va postoperatsion parvarishni tashkil etish
kabi masalalar dolzarb ahamiyatga ega.
Masalan, Mamatqulov va Rasulov (2021) o‘tkir qorin sindromida zamonaviy
diagnostika usullarining o‘rni va ularning klinik amaliyotda qo‘llanilishi haqida
batafsil ma’lumot beradilar. Ular, ayniqsa, ultratovush va laborator tekshiruvlarning
tez va aniq differensial tashxis qo‘yishda muhimligini ta’kidlaydilar.[1]
Xudoyqulov (2020) esa shoshilinch jarrohlik yondoshuvlarining yangi usullari
va amaliy tajribalarini o‘rgangan, minimal invaziv usullarni qo‘llash orqali
bemorlarning tiklanish davrini qisqartirish haqida tahlillar olib borgan. Bu
yondashuvlar o‘tkir qorin sindromida jarrohlik aralashuvining xavfsizligi va
samaradorligini oshirishga xizmat qiladi.[2]
Tursunov va Karimova (2019) laborator tekshiruvlarning o‘tkir qorin
sindromida tashxisdagi roli haqida yozgan bo‘lsa, Egamberdiyev (2018)
gastroenterologik nuqtai nazardan ushbu sindromning diagnostikasini batafsil tahlil
qilgan. Bu manbalar bemorlarning umumiy holatini baholashda va shoshilinch
aralashuv zaruratini aniqlashda ko‘rsatma sifatida xizmat qiladi.[3]
Qodirov va Ismoilova (2021) minimal invaziv jarrohlik usullarining o‘tkir qorin
sindromida qo‘llanilishi va uning afzalliklari haqida ma’lumot beradi. Ularning
fikricha, laparaskopik usullar bemorning og‘riq darajasini kamaytiradi, asoratlarni
oldini oladi va tiklanishni tezlashtiradi. [4]
Raximova (2017) esa radiologik tadqiqotlarning diagnostik ahamiyatini
ta’kidlaydi, ayniqsa rentgen va kompyuter tomografiyasi usullarining differensial
tashxisdagi o‘rni yoritilgan.[5]
Abdullaeva va Tadjibaeva (2020) o‘tkir qorin sindromining klinik ko‘rinishi va
davolashdagi yangi yondashuvlarni ko‘rib chiqqan. Ular zamonaviy diagnostika va
terapiya protokollarining o‘z vaqtida qo‘llanilishi bemorlarning hayot sifatini
yaxshilashda muhim ekanini ta’kidlaydilar.[6]
MUHOKAMA VA NATIJALAR
O‘tkir qorin sindromida tashxis qo‘yish jarayoni murakkab va qiyin kechadi.
Bemorning klinik ko‘rinishi ko‘pincha og‘riqning joylashuvi, og‘riqning boshlanish va
davomiyligi, boshqa simptomlar bilan birga baholanadi. Og‘riq qorin bo‘shlig‘ining
aniq bir qismida bo‘lishi yoki butun qorin bo‘ylab tarqalishi mumkin. Bu holat
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
67-son_1-to’plam_Avgust-2025
91
ISSN:3030-3613
patologiyaning aynan qaysi sohada joylashganini aniqlash uchun muhimdir. Misol
uchun, appenditsitda og‘riq odatda o‘ng pastki qorin sohasida, pankreatitda esa yuqori
qorin sohasida seziladi. Ammo ba’zan og‘riqning joylashuvi aniq bo‘lmasligi va
boshqa kasalliklar bilan aralashib ketishi tashxisni qiyinlashtiradi. Klinik tekshiruv
o‘tkir qorin sindromida ajralmas qism hisoblanadi. Palpatsiya, perkutatsiya va
auskultatsiya usullari yordamida qorin devorining holati, shishishi, og‘riqning
joylashuvi, shuningdek, ichak harakati kuzatiladi. Qorin devorining qattiqlashishi va
harakatlanuvchi og‘riq sezilishi peritonit alomatlari bo‘lishi mumkin. Shuningdek,
bemorning umumiy holati, nafas olish tezligi, yurak urishi va qon bosimi ham
baholanadi. Bu parametrlar yallig‘lanish jarayonining og‘irligini va bemorning hayotiy
ko‘rsatkichlarini ko‘rsatadi. Laboratoriya tekshiruvlari o‘tkir qorin sindromini
tashxislashda qo‘shimcha ma’lumot beradi. Qon umumiy tahlili yallig‘lanish
jarayonining mavjudligini ko‘rsatadi, leykotsitoz mavjudligi ko‘pincha infektsiyaga
ishora qiladi. Biokimyoviy tahlillar buyrak va jigar funktsiyalarini baholashda yordam
beradi, ayniqsa, pankreatit yoki ichak to‘silishi kabi kasalliklarda. Siydik tahlili
genitoüriner sistemadagi infektsiyalarni aniqlash uchun muhimdir. Ba’zan qon gazlari
va elektrolitlar miqdorini o‘lchash kerak bo‘ladi, chunki ularning buzilishi bemorning
umumiy holatiga ta’sir qiladi.
Instrumental diagnostika usullari o‘tkir qorin sindromida katta rol o‘ynaydi.
Ultrasonografiya yordamida qorin bo‘shlig‘ining yumshoq to‘qimalarini, organlarning
holatini ko‘rish mumkin. Bu usul tez va og‘riqsiz bo‘lib, ko‘plab kasalliklarni
tashxislashda samarali hisoblanadi. Rentgen tekshiruvi ichak to‘silishi yoki gaz
ko‘rinishlarini aniqlashda qo‘llaniladi. Kompyuter tomografiyasi esa murakkab
holatlarda aniqroq va batafsil ma’lumot beradi, organlarning strukturaviy
o‘zgarishlarini ko‘rsatadi. Laparoskopiya diagnostika va ba’zan davolash maqsadida
ishlatiladi, ayniqsa tashxis noaniq bo‘lganda yoki jarrohlik aralashuvi talab qilinganda.
Differensial tashxis o‘tkir qorin sindromida eng muhim bosqichlardan biridir, chunki
bu sindrom ko‘plab kasalliklarda yuzaga keladi. Oshqozon-ichak tizimining
yallig‘lanish kasalliklari eng ko‘p uchraydigan sababdir. Masalan, appenditsit o‘tkir
qorin sindromining eng keng tarqalgan sabablaridan biri bo‘lib, uning kechikishi
bemorning hayotiga xavf tug‘diradi. Ichak to‘silishi yoki oshqozon yarasining
perforatsiyasi ham o‘tkir qorin sindromini keltirib chiqaradi. Pankreatit, divertikulit va
boshqa yallig‘lanish jarayonlari ham differensial tashxisda nazarda tutiladi. Ayollarda
tuxumdon kisti rupturasi, bachadon naychalari yallig‘lanishi yoki homiladorlikning
tashqi joylashuvi qorin og‘rig‘ining keskin boshlanishiga olib keladi. Erkaklarda va
ayollarda buyrak toshlari yoki buyrak infeksiyalari ham o‘tkir qorin sindromi
belgilariga olib keladi. Shuning uchun, bemorni tekshirishda genitoüriner tizim
kasalliklarini ham inobatga olish lozim.[7]
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
67-son_1-to’plam_Avgust-2025
92
ISSN:3030-3613
Shoshilinch jarrohlik aralashuvi o‘tkir qorin sindromining og‘ir va hayotga
tahdid soluvchi holatlarida talab qilinadi. Bunday holatlar orasida appenditsit, ichak
to‘silishi, oshqozon yoki ichak perforatsiyasi, tuxumdon kisti rupturasi va
homiladorlikning tashqi joylashuvi kabi patologiyalar mavjud. Shoshilinch jarrohlik
aralashuvi bemorning hayotini saqlab qolish uchun zarur bo‘lib, uni kechiktirish
asoratlar yuzaga kelishiga olib keladi. Jarrohlik qarorini qabul qilishda bemorning
umumiy holati, kasallikning rivojlanish bosqichi va diagnostika natijalari hisobga
olinadi. Amaliy jihatdan shoshilinch jarrohlik taktikasini tanlashda bir nechta omillar
muhim hisoblanadi. Bemorning yoshi, umumiy sog‘liq holati va qo‘shimcha
kasalliklari jarrohlik usulini va vaqtini belgilaydi. Jarrohlik amaliyotidan oldin
bemorni barqarorlashtirish muhimdir. Bu suyuqliklar bilan to‘ldirish, elektrolit
muvozanatini tiklash, og‘riqni kamaytirish va zarur bo‘lsa antibiotik davolashni
boshlashni o‘z ichiga oladi. Jarrohlikdan so‘ng bemorni intensiv kuzatuv ostida ushlab,
infektsiyalarni oldini olish va jarrohlik joyining shifo topishini ta’minlash zarur.
O‘tkir qorin sindromida bemorning yoshiga qarab yondashuv o‘zgaradi. Yosh
bolalar va keksa bemorlarda simptomlar noaniq bo‘lishi mumkin, bu esa tashxisni
qiyinlashtiradi. Keksalarda ko‘plab surunkali kasalliklar sababli simptomlar
chalkashishi va asoratlar rivojlanish xavfi yuqori bo‘ladi. Shu bois, har bir bemor bilan
individual yondashuv va ehtiyotkorlik talab etiladi. Diagnostika usullarini keng
qo‘llash va zarurat bo‘lsa, qo‘shimcha konsultatsiyalar olish muhimdir. O‘tkir qorin
sindromini boshqarishda jamoaviy ishning ahamiyati katta. Turli mutaxassislar,
jumladan jarrohlar, terapevtlar, radiologlar va hamshiralar birgalikda bemorning
holatini baholab, tezkor va to‘g‘ri qarorlar qabul qilishadi. Zamonaviy diagnostika va
davolash usullaridan foydalanish natijalarni yaxshilaydi, asoratlarni kamaytiradi va
bemorning hayotini uzaytiradi. Bemorni doimiy kuzatish va tiklash jarayonlarini
to‘g‘ri tashkil qilish ham muhim hisoblanadi.[8]
1-jadval
O‘tkir qorin sindromida differensial tashxis va shoshilinch jarrohlik
taktikasining amaliy jihatlari bo‘yicha statistik tahlil quyidagicha bo‘lishi
mumkin:
O‘tkir qorin sindromi ko‘plab
kasalliklar alomatlari o‘xshashligidan
kelib chiqib, diagnostik qiyinchiliklarni
yuzaga keltiradi. Statistik ma’lumotlarga
ko‘ra, o‘tkir qorin bilan kasalxonaga
yotqizilgan bemorlarning taxminan 60-
70%
da
appenditsit,
10-15%
da
gepatobiliyer kasalliklar, 5-10% da ichak
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
67-son_1-to’plam_Avgust-2025
93
ISSN:3030-3613
1. Differensial tashxisning ahamiyati
to‘sig‘i
va
boshqa
yallig‘lanish
jarayonlari aniqlanadi. Qolgan holatlar
esa
boshqa
ichki
organlarning
patologiyalariga to‘g‘ri keladi. Shu
sababli aniq tashxis qo‘yish uchun klinik
belgi, laboratoriya va instrumental
tekshiruvlar muhim hisoblanadi.
2.
Shoshilinch
jarrohlik
taktikasining roli
Statistik tahlillarga ko‘ra, o‘tkir
qorin sindromi bilan murojaat qilgan
bemorlarning 40-50% da shoshilinch
jarrohlik aralashuvi talab etiladi. Vaqtida
amalga oshirilgan jarrohlik muolajalari
kasallik
oqimini
ijobiy
tomonga
o‘zgartirib, asoratlar va o‘lim xavfini
sezilarli darajada kamaytiradi. Statistika
shuni ko‘rsatadiki, kechikkan yoki
noto‘g‘ri tashxis qo‘yilgan bemorlarning
jarrohlik
amaliyotlaridan
keyingi
asoratlar darajasi 25-30% ni tashkil etadi.
3.
Diagnostika
usullarining
samaradorligi
Ultratovush tekshiruvi, KT va
laboratoriya tahlillari yordamida tashxis
aniqligini
85-90%
gacha
oshirish
mumkin.
Biroq,
klinik
holat
va
simptomlarning o‘zgaruvchanligi tufayli
ba’zan jarrohlik eksploratsiyasi zarur
bo‘ladi. Statistik ma’lumotlar shuni
ko‘rsatadiki, jarrohlik eksploratsiyasi
natijasida 10-15% hollarda boshqa
kasalliklar aniqlanadi.
4. Amaliy jihatlar
-
Shoshilinch
jarrohlik
aralashuvining kechiktirilishi o‘lim
xavfini 2-3 barobar oshiradi.
- Operatsiya oldi va keyingi
davrda intensiv nazorat va qo‘llab-
quvvatlash muolajalari bemor tiklanish
sur’atini yaxshilaydi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
67-son_1-to’plam_Avgust-2025
94
ISSN:3030-3613
- O‘tkir qorin sindromida tez va
aniq
tashxis
qo‘yish
uchun
multidisipliner yondashuv zarur, bu esa
statistik jihatdan asoratlarni kamaytiradi.
Profilaktika choralari o‘tkir qorin sindromining oldini olishda muhim o‘rin
tutadi. Sog‘lom turmush tarzini olib borish, muntazam tibbiy ko‘rikdan o‘tish, o‘z
vaqtida kasalliklarni aniqlash va davolash profilaktik choralarga kiradi. Bemorlarning
tibbiy savodxonligini oshirish, simptomlarni erta aniqlash va shoshilinch yordamga
murojaat qilishni targ‘ib qilish zarur. Bu orqali asoratlar kamayadi va bemor hayoti
xavfsizlanadi.[9]
XULOSA
Xulosa qilib aytganda, o‘tkir qorin sindromi murakkab va ko‘p sababli klinik
holat bo‘lib, uning differensial tashxisi va shoshilinch jarrohlik taktikasining amaliy
jihatlari bemorning hayotini saqlab qolishda hal qiluvchi o‘rin tutadi. Tashxis
jarayonida klinik ko‘rinish, laboratoriya va instrumental tekshiruvlar puxta tahlil
qilinishi zarur. Shoshilinch jarrohlik aralashuvi ko‘pincha hayotiy ahamiyatga ega
bo‘lib, uni o‘z vaqtida va to‘g‘ri amalga oshirish lozim. Bemorni boshqarishda
individual yondashuv, jamoaviy ish va zamonaviy texnologiyalarni qo‘llash natijalarni
yaxshilaydi. Shu tariqa o‘tkir qorin sindromida bemorning umrini uzaytirish, sog‘ligini
tiklash va asoratlarni kamaytirish mumkin. Bu esa zamonaviy tibbiyotning asosiy
maqsadlaridan biridir va har doim ustuvor ahamiyatga ega bo‘ladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Mamatqulov, A., & Rasulov, S. (2021). "O‘tkir qorin sindromida diagnostika va
davolash yondoshuvlari". Tibbiyot Ilmiy Jurnali, 15(3), 112-118.
2.
Xudoyqulov, J. (2020). "Shoshilinch jarrohlikda yangi usullar va amaliy
tajribalar". Respublika Tibbiyot Jurnali, 28(4), 56-62.
3.
Tursunov, N., & Karimova, L. (2019). "O‘tkir qorin sindromida laborator
tekshiruvlarning ahamiyati". Tibbiyot Fanlari, 12(2), 75-81.
4.
Egamberdiyev, R. (2018). "Gastroenterologiyada o‘tkir qorin sindromining
diagnostikasi". Toshkent Tibbiyot Akademiyasi Axboroti, 33(1), 24-30.
5.
Qodirov, B., & Ismoilova, D. (2021). "Minimal invaziv jarrohlik va o‘tkir qorin
sindromi". O‘zbek Stomatologiya va Jarrohlik Jurnali, 9(2), 45-50.
6.
Raximova, M. (2017). "O‘tkir qorin sindromida radiologik tadqiqot usullari".
Sog‘liqni Saqlash Tahlillari, 4(1), 33-37.
7.
Abdullaeva, S., & Tadjibaeva, M. (2020). "O‘tkir qorin sindromining klinik
ko‘rinishi va davolashda yangi yondashuvlar". Tibbiyot Yangi Yo‘llari, 6(3), 88-
94.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
67-son_1-to’plam_Avgust-2025
95
ISSN:3030-3613
8.
Karimov, F. (2019). "Shoshilinch jarrohlik amaliyotida o‘tkir qorin sindromining
o‘rni". Tibbiyot Ilmiy Jurnali, 14(5), 101-107.
9.
Usmonov, D. (2022). "O‘tkir qorin sindromida ultratovush diagnostikasining roli".
Tibbiyot Taʼlimi va Amaliyoti, 8(2), 59-64.
10.
Nasirova, G., & Tursunova, S. (2018). "O‘tkir qorin sindromida differensial tashxis
va zamonaviy yondashuvlar". O‘zbekiston Tibbiyot Jurnali, 25(3), 77-83.
