T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
67-son_1-to’plam_Avgust-2025
302
ISSN:3030-3613
STRATEGIK BOSHQARUV MODELLARINING IXTISOSLASHTIRILGAN
MAKTAB TA’LIMI TIZIMIDA QO‘LLASHNING SAMARADORLIGINI
OSHIRISH MEXANIZMLARI
Ashirov Said Anorboyevich
Ixtisoslashtirilgan, ijod va sport maktablari
faoliyatini muvofiqlashtirish boshqarmasi boshlig‘i
Annotatsiya.
Mazkur
maqolada
strategik
boshqaruv
modellarining
ixtisoslashtirilgan maktab ta’limi tizimidagi o‘rni, ularni samarali joriy etishning
mexanizmlari va ta’sir omillari yoritilgan. Shuningdek, ilg‘or xalqaro tajribalar asosida
milliy tizimda qo‘llash mumkin bo‘lgan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan. Maqolada
SWOT tahlil, Balanced Scorecard (muvozanatli ko‘rsatkichlar tizimi), hamda
zamonaviy strategik rejalashtirish yondashuvlari tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
strategik boshqaruv, ixtisoslashtirilgan maktab, ta’lim tizimi,
samaradorlik, muvozanatli ko‘rsatkichlar tizimi, mexanizm, monitoring, innovatsion
boshqaruv.
Annotation.
This article highlights the role of strategic management models in
the specialized school education system, the mechanisms for their effective
implementation, and influencing factors. In addition, based on advanced international
practices, proposals and recommendations applicable to the national system have been
developed. The article analyzes SWOT analysis, the Balanced Scorecard system, and
modern strategic planning approaches.
Keywords:
strategic management, specialized school, education system,
efficiency, Balanced Scorecard system, mechanism, monitoring, innovative
management.
KIRISH
Zamonaviy ta’lim tizimi, ayniqsa, ixtisoslashtirilgan maktablar faoliyati tobora
murakkablashib borayotgan sharoitda, samarali strategik boshqaruvga bo‘lgan ehtiyoj
ortib bormoqda. Ixtisoslashtirilgan maktablar — bu iste’dodli va yuqori salohiyatli
o‘quvchilar bilan ishlashga ixtisoslashgan ta’lim muassasalari bo‘lib, ularning samarali
faoliyat yuritishi, ko‘p jihatdan boshqaruv tizimining strategik yondashuviga
bog‘liqdir. An’anaviy boshqaruv uslublari o‘z samarasini yo‘qotayotgan bir vaqtda,
strategik boshqaruv modellarini amaliyotga tatbiq etish orqali natijaviylikni oshirish
dolzarb vazifaga aylanmoqda.
Strategik boshqaruv ta’lim sohasida ta’lim jarayonini samarali tashkil etish,
mavjud resurslardan oqilona foydalanish va uzoq muddatli rivojlanish maqsadlariga
erishish uchun ishlab chiqilgan yondashuvlar majmuini anglatadi. Ushbu model
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
67-son_1-to’plam_Avgust-2025
303
ISSN:3030-3613
nafaqat ixtisoslashtirilgan maktablarda ta’lim sifati va boshqaruv samaradorligini
oshirishga xizmat qiladi, balki hamkorlik, innovatsion faoliyat va doimiy rivojlanish
muhitini shakllantirishga ham imkon beradi
1
. Jahon miqyosida strategik
boshqaruvning ta’lim tizimiga joriy etilishi turli xalqaro hujjatlar, jumladan,
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Barqaror rivojlanish maqsadlari (SDG4) bilan
qo‘llab-quvvatlanadi. Ushbu hujjatlar ta’lim sifatini oshirish va teng imkoniyatlar
yaratishni inson huquqi sifatida e’tirof etadi. So‘nggi yillarda ko‘plab mamlakatlar
ixtisoslashtirilgan maktablarda ham strategik boshqaruv yondashuvlarini amaliyotga
joriy etib, boshqaruv tizimi, o‘quv dasturlari va metodikalarni takomillashtirishga
qaratilgan siyosatni ishlab chiqmoqda
2
.
Maktab rahbarlari strategik boshqaruv modellarini amaliyotga tatbiq etishda hal
qiluvchi o‘rin tutadi. Ular ta’lim muassasasining bosh yo‘nalishini, o‘qitish uslublarini
va umumiy ta’lim muhitini belgilovchi yetakchi shaxslar hisoblanadi
3
. Rahbarlarning
qarashlari va boshqaruv uslublari o‘qituvchilar, o‘quvchilar hamda ota-onalarning
yangicha boshqaruv yondashuvlariga munosabatini shakllantiradi. Tadqiqotlar shuni
ko‘rsatadiki, rahbarlar strategik boshqaruv tamoyillariga ustuvor ahamiyat berganida,
bu o‘qituvchilarning tashabbuskorligiga, ta’lim jarayonida innovatsion yondashuvlarni
qo‘llashga va o‘quvchilarning akademik hamda ijtimoiy natijalariga ijobiy ta’sir
ko‘rsatadi
4
.
Ilmiy adabiyotlarda hamkorlikka asoslangan yetakchilikning ahamiyati alohida
ta’kidlanadi. Maktab rahbarlari o‘qituvchilar, ota-onalar va boshqa manfaatdor
tomonlar bilan hamkorlikda ishlash orqali ta’lim jarayonini qo‘llab-quvvatlash tizimini
yaratishi mumkin
5
. Bundan tashqari, ular o‘qituvchilarni malaka oshirishga
yo‘naltirilgan treninglar tashkil etib, turli ehtiyojlarga ega o‘quvchilarga samarali
ta’lim berish ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi. Maxsus ta’lim xizmatlari
kabi resurslarni taqsimlash ham rahbarlarning vakolatiga kiradi. Resurslarni yetarli
taqsimlash o‘quvchilarni sifatli ta’lim olishlari uchun zarur bo‘lgan vositalar va
xizmatlar bilan ta’minlaydi
6
.
1
Lambrecht, J. (2022). The effect of school leadership on implementing inclusive education: How transformational and
instructional leadership practices affect individualised education planning. International Journal of Inclusive Education,
26(9), 943–957
2
Stavrou, E. (2024). School principals’ leadership styles on implementing inclusive education: The entrepreneurial
leadership effect. International Journal of Educational Management, 38(1), 40–56.
3
Wanjiru, J. (2021). School leadership and post-conflict education: How can their roles in developing inclusive practices
in post-conflict schooling be understood and conceptualized? Educational Management Administration and Leadership,
49(1), 145–163.
4
Massouti, A. (2023). Revisiting Leadership in Schools: Investigating the Adoption of the Dubai Inclusive Education
Policy Framework. Sustainability (Switzerland), 15(5).
5
Alkaabi, A. M. (2022). Rethinking School Principals’ Leadership Practices for an Effective and Inclusive Education.
Rethinking Inclusion and Transformation in Special Education, Query date: 2024-12-01 03:53:49, 53–70.
6
Wanjiru, J. (2020). Post-conflict reconstruction: Negotiating school leadership practice for inclusive education of
conflict-affected children in Kenya. Educational Management Administration and Leadership, 48(3), 496–513.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
67-son_1-to’plam_Avgust-2025
304
ISSN:3030-3613
Ko‘plab tadqiqotlarda maktab rahbarlarining umumiy ta’limdagi o‘rni yoritilgan
bo‘lsa-da, ixtisoslashtirilgan maktablarda strategik boshqaruvni amalga oshirishga
xizmat qiluvchi aniq strategiyalar va yetakchilik uslublari yetarlicha o‘rganilmagan.
Tadqiqotchilar ta’kidlaganidek, strategik boshqaruv samarasi faqat siyosat bilan emas,
balki rahbarlarning boshqaruv mahorati va yondashuvlari bilan ham chambarchas
bog‘liqdir
7
. Transformatsion, instruksional yoki hamkorlikka asoslangan yetakchilik
uslublari strategik boshqaruv modellarini joriy etish va ularning barqarorligini
ta’minlashga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Rahbarlarning shaxsiy e’tiqodlari va fidoyiligi
ham ixtisoslashtirilgan maktablarda samarali boshqaruv muhitini yaratishda muhim
omil sanaladi
8
.
TADQIQOT METODOLOGIYASI
Ushbu tadqiqot ixtisoslashtirilgan maktablarda strategik boshqaruv modellarini
joriy etishda maktab rahbarlarining rolini o‘rganish maqsadida aralash tadqiqot dizayni
— sifat (qualitative) va miqdoriy (quantitative) yondashuvlarni uyg‘unlashtirgan
metodologiyani qo‘llaydi. Sifat jihati rahbarlarning strategik boshqaruvdagi
yetakchilik strategiyalari, qarashlari va tajribalarini chuqur tahlil qilishga yo‘naltirilgan
bo‘lsa, miqdoriy qismi ushbu boshqaruv amaliyotlarining turli ixtisoslashtirilgan
maktablarda ta’lim samaradorligiga ta’sirini o‘lchashga qaratilgan. Aralash
metodologiyadan foydalanish maktab rahbarligi nuqtai nazaridan strategik
boshqaruvning tamoyillari va natijalarini har tomonlama tahlil qilish imkonini beradi
9
.
Tadqiqotning populyatsiyasi shahar va qishloq hududlarida joylashgan
ixtisoslashtirilgan umumiy o‘rta ta’lim maktablarining rahbarlarini qamrab oladi.
Maqsadli tanlash (purposive sampling) usuli yordamida strategik boshqaruv
yondashuvlarini samarali joriy etish bo‘yicha faoliyat olib borgan, shu jumladan
strategik rejalashtirish va boshqaruv tashabbuslarida qatnashgan 30 nafar maktab
rahbari tanlab olinadi. Tajribalarni keng qamrovda yoritish uchun turli sharoitdagi
maktab rahbarlari jalb etiladi. Shuningdek, ushbu maktablardan 150 nafar o‘qituvchi
tasodifiy tanlash (random sampling) asosida tanlanib, rahbarlikning ta’lim amaliyotiga
ta’siri haqidagi fikrlari o‘rganiladi
10
.
Ma’lumot yig‘ish vositalari sifatida ikki asosiy instrument qo‘llanadi:
strukturaviy so‘rovnoma va yarim strukturaviy suhbat. So‘rovnoma rahbarlar va
o‘qituvchilarga taqdim etilib, strategik boshqaruvni amalga oshirishda qo‘llaniladigan
yondashuvlar, siyosatlar va resurslar, shuningdek, rahbarlik samaradorligi haqidagi
7
DeMatthews, D. E. (2020). Leadership Preparation for Special Education and Inclusive Schools: Beliefs and
Recommendations From Successful Principals.
Journal of Research on Leadership Education
,
15
(4), 303–329.
8
Fitzgerald, J. (2022). Leadership for inclusive special education: A qualitative exploration of SENCOs’ and principals’
Experiences in secondary schools in Ireland.
9
Corami, F. (2020). A novel method for purification, quantitative analysis and characterization of microplastic fibers
using Micro-FTIR. Chemosphere, 238(Query date: 2024-12-01 09:57:11).
10
Liu, H. (2021). A novel method for semi-quantitative analysis of hydration degree of cement by 1H low-field NMR.
Cement and Concrete Research, 141(Query date: 2024-12-01 09:57:11).
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
67-son_1-to’plam_Avgust-2025
305
ISSN:3030-3613
tasavvurlarini o‘lchashga xizmat qiladi. Suhbat savollari ochiq turdagi bo‘lib,
rahbarlarning boshqaruvni amalga oshirish bo‘yicha shaxsiy tajribalari, duch kelgan
qiyinchiliklari va ushbu muammolarni hal etishda qo‘llagan boshqaruv uslublarini
aniqlashga qaratiladi. Har ikkala instrument ishonchliligi va haqiqiyligini ta’minlash
uchun pilot sinovdan o‘tkaziladi
11
.
Ma’lumot yig‘ish jarayoni uch oy davomida olib boriladi. Dastlab, maktab
rahbarlari va o‘qituvchilar bilan elektron pochta orqali bog‘lanilib, tadqiqotda ishtirok
etishlari so‘raladi va ma’lum roziligi (informed consent) olinadi. So‘rovnoma barcha
ishtirokchilarga onlayn shaklda yuboriladi va natijalar statistik usullar yordamida tahlil
qilinib, strategik boshqaruv amaliyotlari hamda ta’lim samaradorligi o‘rtasidagi
bog‘liqlik va tendensiyalar aniqlanadi (Yue, 2022). So‘rovnomalar yakunlangach,
tanlab olingan rahbarlar bilan yarim strukturaviy suhbatlar o‘tkaziladi. Suhbatlar
audioyozuvga olinib, matnga ko‘chiriladi va mavzuli tahlil (thematic analysis) orqali
qayta ishlanadi. So‘rovnoma va suhbat natijalari integratsiya qilinib, ixtisoslashtirilgan
maktablarda strategik boshqaruv modellarini samarali amalga oshirishda maktab
rahbarlarining o‘rni haqida yaxlit tasavvur shakllantiriladi
12
.
NATIJALAR VA MUHOKAMA
Ixtisoslashtirilgan maktablarning 30 nafar direktori va 150 nafar o‘qituvchisi
o‘rtasida o‘tkazilgan so‘rovnomalar hamda suhbatlar natijalari tahlil qilindi. Olingan
ma’lumotlar strategik boshqaruv modellarini joriy etishda maktab rahbarlarining rolini
baholashga xizmat qildi. Tahlillar shuni ko‘rsatdiki, respondent direktorlarning 75 foizi
o‘z maktabida strategik boshqaruv siyosati mavjudligini ta’kidladi. Shuningdek,
o‘qituvchilarning 80 foizi maktab rahbariyati strategik boshqaruv tamoyillarini
samarali tatbiq etishda hal qiluvchi ahamiyatga ega ekanini qayd etdi.
1-jadval
Quyida
ixtisoslashtirilgan
maktab
direktorlarining
strategik
boshqaruvning asosiy yo‘nalishlarida ishtirok etish darajasi keltirilgan.
Strategik boshqaruv faoliyati Ishtirok
etayotgan
direktorlar ulushi
(%)
Strategik rivojlanish siyosatini ishlab chiqish
72%
O‘qituvchilar malakasini oshirish bo‘yicha ishlarni
tashkil etish
68%
Resurslarni samarali taqsimlash
65%
11
Tu, S. (2021). Diagnostic accuracy of quantitative flow ratio for assessment of coronary stenosis significance from a
single angiographic view: A novel method based on bifurcation fractal law. Catheterization and Cardiovascular
Interventions, 97(Query date: 2024-12-01 09:57:11), 1040–1047.
12
Nauta, M. (2023). From Anecdotal Evidence to Quantitative Evaluation Methods: A Systematic Review on Evaluating
Explainable AI. ACM Computing Surveys, 55(13).
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
67-son_1-to’plam_Avgust-2025
306
ISSN:3030-3613
Amalga
oshirilayotgan
boshqaruv
amaliyotlarini
monitoring qilish
70%
Ota-onalar bilan hamkorlikni yo‘lga qo‘yish
78%
Ma’lumotlar maktab direktorlarining inklyuziv ta’limni rivojlantirish uchun
muhim bo‘lgan sohalardagi faol ishtiroki yuqori ekanligini ko‘rsatadi. Ayniqsa, ota-
onalarni jalb etish (78%) va siyosat ishlab chiqish (72%) yo‘nalishlarida ishtirok yuqori
bo‘lib, bu sohalarda yetakchilik aniq seziladi. Biroq, resurslarni taqsimlash (65%)
hamda inklyuziv amaliyotlarni monitoring qilish (70%) bo‘yicha ishtirok darajasi biroz
pastroq bo‘lib, bu yetakchilik jarayonida qiyinchiliklar yuzaga kelishi mumkinligini
anglatadi. Siyosat ishlab chiqish va ota-onalarni jalb etish bo‘yicha yuqori
ko‘rsatkichlar direktorlarning inklyuziv ta’lim uchun qo‘llab-quvvatlovchi muhit
yaratishdagi strategik rolini aks ettiradi. Bu holat maktab miqyosida inklyuziyaga
kompleks yondashuvning ahamiyatini tushunish bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.
O‘qituvchilar javoblari esa direktorlarning inklyuziv ta’limni amalga
oshirishdagi ta’sirini yorqin namoyon etdi. So‘rovda qatnashgan o‘qituvchilarning 82
foizi direktor yetakchiligi sinflarda inklyuziv ta’limning muvaffaqiyatiga sezilarli
ta’sir ko‘rsatadi, deb hisoblagan. Direktor yetakchiligidan yuqori darajada qoniqqan
o‘qituvchilar inklyuziv ta’lim bo‘yicha ko‘proq resurslar va kasbiy rivojlanish
imkoniyatlariga ega ekanliklarini bildirganlar. O‘qituvchilarning aksariyati (74%)
direktorlar o‘qituvchilar uchun inklyuziv ta’lim strategiyalari bo‘yicha treninglarni
rejalashtirish va tashkil etishda faol qatnashishini ta’kidladi.
Tahlil natijalari
Rahbarlarning liderlik amaliyotlari va inklyuziv ta’lim muvaffaqiyati o‘rtasidagi
bog‘liqlikni aniqlash uchun Pirsonga asoslangan korrelyatsion tahlil o‘tkazildi.
Natijalar maktab direktorlarining inklyuziyaga oid faoliyatlarda ishtirok darajasi bilan
o‘qituvchilarning inklyuziv ta’lim muvaffaqiyati haqidagi tasavvurlari o‘rtasida
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
67-son_1-to’plam_Avgust-2025
307
ISSN:3030-3613
sezilarli musbat korrelyatsiya mavjudligini ko‘rsatdi (r = 0,76, p < 0,01). Bu shuni
anglatadiki, siyosat ishlab chiqish, resurslarni taqsimlash va malaka oshirish kabi
yo‘nalishlarda faol qatnashgan direktorlar inklyuziv amaliyotlar bo‘yicha ijobiy
natijalarga erishishga ko‘proq moyil bo‘ladi. Ushbu natijalar inklyuziv ta’lim muhitini
shakllantirishda rahbarlikning ahamiyatini tasdiqlaydi.
Ma’lumotlar aniq liderlik faoliyatlari bilan inklyuziv ta’lim muvaffaqiyati
o‘rtasida kuchli bog‘liqlik mavjudligini ko‘rsatdi. Siyosat ishlab chiqish va resurslarni
taqsimlash jarayonlarida faol bo‘lgan direktorlar o‘qituvchilar orasida yuqoriroq
qoniqish darajasi bilan ajralib turdi. Professional rivojlanish va ota-onalar bilan
hamkorlik kabi jamoani to‘g‘ridan-to‘g‘ri jalb etuvchi faoliyatlar amalga oshirilgan
maktablarda o‘qituvchilardan ko‘proq ijobiy fikrlar qayd etildi. Bu esa inklyuziv
ta’limni joriy etishda jamoaviy ishtirokning muhim ta’sirini ko‘rsatadi.
Tadqiqot davomida olib borilgan keys-stadi bitta direktorning misolida
rahbarlikning amaliy o‘rni haqida chuqurroq tasavvur berdi. “A” maktabi direktori
muntazam o‘qituvchilar uchun treninglar, inklyuziv o‘quv dasturi va ota-onalar bilan
samarali muloqotni o‘z ichiga olgan kompleks strategiyani joriy qildi. Natijada
o‘qituvchilar turli ehtiyojlarga ega o‘quvchilarni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha sezilarli
yutuqlarga erishganini bildirishdi. Bir o‘qituvchi shunday dedi: "Direktorning uzluksiz
malaka oshirishdagi yordami barcha o‘quvchilarni o‘quv jarayoniga jalb etishimga
katta yordam berdi." Bu holat inklyuziv ta’limni nafaqat siyosat darajasida, balki
kundalik maktab hayotida ham barqaror amaliyot sifatida qaror toptirishdagi
rahbarlikning hal qiluvchi rolini ko‘rsatadi.
Keys-stadi shuni ta’kidlaydiki, maktab direktorlarining inklyuziv ta’lim
siyosatini samarali amaliyotga aylantirishdagi o‘rni beqiyosdir. Bu yerda muvaffaqiyat
rahbarning maktabning kundalik faoliyatida bevosita ishtiroki, o‘qituvchilar
malakasini oshirishga doimiy e’tibori va jamoatchilik bilan faol muloqoti natijasida
yuzaga kelgan. O‘qituvchilar o‘zlarini rahbariyat tomonidan qo‘llab-quvvatlanganini
his etgan, bu esa yanada inklyuziv muhit shakllanishiga olib kelgan.
Xulosa qilib aytganda, tadqiqot natijalari direktorlarning inklyuziv ta’limni
rivojlantirishdagi hal qiluvchi rolini ko‘rsatdi. Siyosat ishlab chiqish, resurslarni
taqsimlash, o‘qituvchilar malakasini oshirish va ota-onalar bilan hamkorlik kabi
strategik yo‘nalishlarda ularning faol ishtiroki maktablarda inklyuziv amaliyotlarning
muvaffaqiyatiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi
13
. Keys-stadi shuni ko‘rsatadiki, samarali
rahbarlik faqat ma’muriy vazifalarni bajarish bilan cheklanmaydi, balki o‘qituvchi va
o‘quvchilar bilan bevosita ishlash, aniq harakatlar rejasini amalga oshirish va uzluksiz
qo‘llab-quvvatlashni ham talab qiladi.
13
Karabassova, L. (2021). English-medium education reform in Kazakhstan: Comparative study of educational change
across two contexts in one country. Current Issues in Language Planning, 22(5), 553–573.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
67-son_1-to’plam_Avgust-2025
308
ISSN:3030-3613
XULOSA
Ushbu tadqiqotning asosiy natijalaridan biri — inklyuziv ta’lim tashabbuslarini
shakllantirish va rivojlantirishda maktab direktorlarining sezilarli o‘rni ekanidir.
Avvalgi ilmiy adabiyotlarda asosan o‘qituvchilar inklyuziv sinflardagi
o‘zgarishlarning asosiy tashabbuskorlari sifatida ko‘rilgan bo‘lsa, ushbu tadqiqot
maktab direktorlarining hal qiluvchi rahbarlik rolini ta’kidlaydi. Qaror qabul qilish,
resurslarni taqsimlash va o‘qituvchilar malakasini oshirish jarayonlariga bevosita jalb
qilingan direktorlar o‘z maktablarida inklyuziv ta’limning muvaffaqiyatiga sezilarli
ta’sir ko‘rsatishi aniqlandi. Ushbu yondashuv, avvalgi tadqiqotlardan farqli o‘laroq,
e’tiborni o‘qituvchi markazli modeldan direktorlarning faol va tashabbuskor
ishtirokiga qaratadi.
Tadqiqot ilmiy soha uchun ham konseptual, ham metodologik jihatdan yangilik
olib kiradi. Konseptual jihatdan, u maktab rahbarlarini passiv kuzatuvchi emas, balki
faol o‘zgarish agentlari sifatida ko‘rsatish orqali inklyuziv ta’limdagi rahbarlik
tushunchasini boyitadi. Metodologik jihatdan esa so‘rovnomalar, intervyular va keys-
stadilarni birlashtirgan aralash uslub qo‘llanilib, direktorlar ta’sirining to‘liq manzarasi
ochib berildi. Bu yondashuv maktab ichidagi jarayonlarni chuqur tushunish, rahbarlik
amaliyotini har tomonlama tahlil qilish imkonini yaratdi va ta’lim rahbarligi sohasidagi
olimlar hamda amaliyotchilar uchun qimmatli manba bo‘lib xizmat qiladi.
Shu bilan birga, tadqiqotning ayrim cheklovlari mavjud. U muayyan ta’lim
muhitida o‘tkazilgani sababli, boshqa ijtimoiy-madaniy sharoitga ega maktablarga
to‘liq tatbiq etish imkoniyati cheklangan. Bundan tashqari, tadqiqot faqat o‘qituvchi va
direktorlarning fikr-mulohazalariga asoslandi, inklyuziv ta’lim samaradorligini
baholash jarayoniga o‘quvchilar va ota-onalarning bevosita fikrlari kiritilmadi.
Kelgusida olib boriladigan tadqiqotlar ushbu guruhlar qarashlarini ham qamrab olishi,
shuningdek, direktorlar rahbarligining inklyuziv ta’limdagi uzoq muddatli natijalarga
ta’sirini o‘rganish maqsadga muvofiq bo‘ladi.
1.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
2.
Lambrecht, J. (2022). The effect of school leadership on implementing inclusive
education: How transformational and instructional leadership practices affect
individualised education planning. International Journal of Inclusive Education,
26(9), 943–957
3.
Stavrou, E. (2024). School principals’ leadership styles on implementing inclusive
education: The entrepreneurial leadership effect. International Journal of
Educational Management, 38(1), 40–56.
4.
Wanjiru, J. (2021). School leadership and post-conflict education: How can their
roles in developing inclusive practices in post-conflict schooling be understood and
conceptualized? Educational Management Administration and Leadership, 49(1),
145–163.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
67-son_1-to’plam_Avgust-2025
309
ISSN:3030-3613
5.
Massouti, A. (2023). Revisiting Leadership in Schools: Investigating the Adoption
of the Dubai Inclusive Education Policy Framework. Sustainability (Switzerland),
15(5).
6.
Alkaabi, A. M. (2022). Rethinking School Principals’ Leadership Practices for an
Effective and Inclusive Education. Rethinking Inclusion and Transformation in
Special Education, Query date: 2024-12-01 03:53:49, 53–70.
7.
Wanjiru, J. (2020). Post-conflict reconstruction: Negotiating school leadership
practice for inclusive education of conflict-affected children in Kenya. Educational
Management Administration and Leadership, 48(3), 496–513.
8.
DeMatthews, D. E. (2020). Leadership Preparation for Special Education and
Inclusive Schools: Beliefs and Recommendations From Successful Principals.
Journal of Research on Leadership Education, 15(4), 303–329.
9.
Fitzgerald, J. (2022). Leadership for inclusive special education: A qualitative
exploration of SENCOs’ and principals’ Experiences in secondary schools in
Ireland.
10.
Corami, F. (2020). A novel method for purification, quantitative analysis and
characterization of microplastic fibers using Micro-FTIR. Chemosphere,
238(Query date: 2024-12-01 09:57:11).
11.
Liu, H. (2021). A novel method for semi-quantitative analysis of hydration degree
of cement by 1H low-field NMR. Cement and Concrete Research, 141(Query date:
2024-12-01 09:57:11).
12.
Tu, S. (2021). Diagnostic accuracy of quantitative flow ratio for assessment of
coronary stenosis significance from a single angiographic view: A novel method
based on bifurcation fractal law. Catheterization and Cardiovascular Interventions,
97(Query date: 2024-12-01 09:57:11), 1040–1047.
13.
Nauta, M. (2023). From Anecdotal Evidence to Quantitative Evaluation Methods:
A Systematic Review on Evaluating Explainable AI. ACM Computing Surveys,
55(13).
14.
Karabassova, L. (2021). English-medium education reform in Kazakhstan:
Comparative study of educational change across two contexts in one country.
Current Issues in Language Planning, 22(5), 553–573.
