T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
8
ISSN:3030-3613
O'ZBEKISTON IQTISODIYOTI TARIXI
Tillayeva Mushtariy Mirzavali qizi
Qo'qon Universiteti Andijon Filliali
Ijtimoiy-gumanitar fanlar fakulteti Iqtisodiyot
1-bosqich 24_07 guruh talabasi
Annotatsiya:
O‘zbekiston iqtisodiyoti tarixi ko‘p asrlik rivojlanish jarayonini
o‘z ichiga oladi. Bu hudud qadimdan Markaziy Osiyoning muhim savdo va madaniy
markazi bo‘lib kelgan. Iqtisodiy faoliyatning asosiy tarmoqlari qishloq xo‘jaligi,
hunarmandchilik, savdo va keyinchalik sanoat bo‘lib shakllangan. O‘zbekistonning
geografik joylashuvi uni qadimiy savdo yo‘llari, xususan, Buyuk Ipak Yo‘lining
markaziy qismiga aylantirgan. Bu esa hududda turli xalqlar va madaniyatlar o‘rtasida
iqtisodiy va madaniy almashinuvni ta’minlagan.
Kalit so‘zlar:
iqtisodiyot, savdo markazi, qishloq xo‘jaligi, shahar
infratuzilmasi, hamkorlik, investitsiyalar.
Qadimiy davrlarda O‘zbekiston hududida qishloq xo‘jaligi asosiy iqtisodiy
faoliyat turi bo‘lgan. Tuproq va iqlim sharoitlari paxta, don, meva-sabzavot
yetishtirishga juda mos kelgan. Chorvachilik ham keng rivojlangan, bu esa aholining
oziq-ovqat ehtiyojlarini qondirishga yordam bergan. Qishloq xo‘jaligi mahsulotlari
nafaqat ichki bozorga, balki uzoq hududlarga ham eksport qilingan. Hunarmandchilik
va savdo sohalari ham o‘zining yuqori darajasiga erishgan, buning natijasida
Samarqand, Buxoro, Xiva kabi shaharlar iqtisodiy va madaniy markazlarga aylangan.
O‘rta asrlarda O‘zbekiston hududi turli davlatlar va imperiyalar tarkibida bo‘lgan. Bu
davrda iqtisodiyotning rivojlanishi davlat siyosati, ijtimoiy-iqtisodiy tizim va tashqi
savdo bilan chambarchas bog‘liq bo‘lgan. Savdo yo‘llarining rivojlanishi, shahar
infratuzilmasining yaxshilanishi, hunarmandchilik va sanoat tarmoqlarining
kengayishi iqtisodiyotni yanada mustahkamladi. Shu bilan birga, qishloq xo‘jaligi ham
o‘zining an’anaviy ahamiyatini saqlab qoldi.[1]
XIX asr oxiri va XX asr boshlarida Rossiya imperiyasi tarkibiga kirgan
O‘zbekiston iqtisodiyoti yangi bosqichga o‘tdi. Bu davrda sanoat va transport
infratuzilmasi rivojlanib, yangi ishlab chiqarish korxonalari tashkil etildi. Paxta
sanoatining rivojlanishi iqtisodiyotda muhim o‘rin tutdi, bu esa O‘zbekistonni dunyoda
paxta yetishtirish bo‘yicha yetakchi hududga aylantirdi. Biroq, bu rivojlanish asosan
eksportga yo‘naltirilgan bo‘lib, ichki iqtisodiyotning diversifikatsiyasi cheklangan edi.
Sovet davrida O‘zbekiston iqtisodiyoti markazlashgan boshqaruv tizimi ostida
rivojlandi. Qishloq xo‘jaligi kollektivlashtirildi, sanoat tarmoqlari kengaytirildi. Paxta
yetishtirish va kimyo sanoati rivojlandi, yangi sanoat korxonalari qurildi. Bu davrda
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
9
ISSN:3030-3613
iqtisodiyotning asosiy yo‘nalishlari davlat tomonidan belgilandi va boshqarildi. Sovet
iqtisodiy modeli qishloq xo‘jaligida va sanoatda katta o‘zgarishlar olib keldi, biroq bu
tizimning ma’lum cheklovlari ham mavjud edi.[2]
Mustaqillik yillarida O‘zbekiston iqtisodiyoti yangi sharoitlarda rivojlanishga
kirishdi. Bozor iqtisodiyotiga o‘tish jarayoni boshlangan, xususiy mulkchilik va
tadbirkorlik rivojlana boshladi. Qishloq xo‘jaligi sohasida islohotlar amalga oshirilib,
fermerlik va dehqonchilik kengaytirildi. Sanoat tarmoqlarida modernizatsiya va
texnologik yangilanishlar boshlandi. Shu bilan birga, xizmat ko‘rsatish sohasi, ayniqsa,
turizm va moliya sektori rivojlandi. Bugungi kunda O‘zbekiston iqtisodiyoti ko‘p
tarmoqli va barqaror rivojlanmoqda. Davlat iqtisodiyotni diversifikatsiya qilishga katta
e’tibor qaratmoqda, yangi sanoat tarmoqlarini rivojlantirish, innovatsion
texnologiyalarni joriy etish, kichik va o‘rta biznesni qo‘llab-quvvatlashga intilmoqda.
Energetika, transport, aloqa va qishloq xo‘jaligi sohalarida sezilarli yutuqlar mavjud.
Xalqaro hamkorlik va investitsiyalarni jalb qilish orqali iqtisodiyot yanada
mustahkamlanmoqda. O‘zbekiston iqtisodiyoti tarixida qishloq xo‘jaligi doimiy asosiy
tarmoqlardan biri bo‘lib qolgan. Paxta, don, meva-sabzavot yetishtirish, chorvachilik
va baliqchilik sohalari mamlakat oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashda muhim rol
o‘ynaydi. Sanoat sohasida kimyo, metallurgiya, elektrotexnika va oziq-ovqat sanoati
tarmoqlari rivojlanmoqda. Transport va kommunikatsiya infratuzilmasi muntazam
takomillashtirilmoqda, bu esa iqtisodiyotni yanada rivojlantirishga xizmat
qilmoqda.[3]
Geografik joylashuvi va tabiiy resurslaridan samarali foydalanish O‘zbekiston
iqtisodiyotining asosiy ustunliklaridan biridir. Mamlakat Markaziy Osiyoda iqtisodiy
yetakchilardan biri sifatida o‘z o‘rnini mustahkamlashga intilmoqda. Xalqaro iqtisodiy
hamkorlik va integratsiya jarayonlari kengayib, O‘zbekiston global iqtisodiyot bilan
yanada chuqurroq bog‘lanmoqda. Bu esa mamlakat iqtisodiyotining barqaror o‘sishi
va rivojlanishiga xizmat qiladi.[4]
Xulosa:
Shu tariqa, O‘zbekiston iqtisodiyoti tarixi qadimiy davrlardan zamonaviy
davrgacha bo‘lgan murakkab va boy jarayonlarni o‘z ichiga oladi. Qishloq xo‘jaligi,
savdo, hunarmandchilik, sanoat va xizmat ko‘rsatish sohalarida amalga oshirilgan
o‘zgarishlar iqtisodiyotning barqaror rivojlanishiga zamin yaratdi. Bugungi kunda
mamlakat iqtisodiyoti o‘sish va modernizatsiya yo‘lida davom etmoqda, bu esa
kelajakda yanada yuqori natijalarga erishishga imkon beradi. O‘zbekistonning
iqtisodiyoti tarixiy tajriba va zamonaviy innovatsiyalarni uyg‘unlashtirib, mintaqaviy
va global iqtisodiy maydonda muhim o‘rin egallashga intilmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Axmedov, S. "O‘zbekiston iqtisodiyoti tarixi: Asosiy bosqichlar". Toshkent: Fan va
Texnologiya, 2018.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
10
ISSN:3030-3613
2.
Islomov, M. "Markaziy Osiyo iqtisodiyoti va O‘zbekistonning roli". Toshkent:
Sharq, 2020.
3.
Qodirov, B. "O‘zbekistonning iqtisodiy islohotlari va rivojlanish yo‘li".
Samarqand: Samarqand Universiteti Nashriyoti, 2019.
4.
Tursunov, R. "O‘zbekiston iqtisodiyoti: Tarixiy va zamonaviy tahlil". Toshkent:
Akademnashr, 2021.
5.
Mirzayev, D. "Paxta sanoati va O‘zbekiston iqtisodiyoti". Toshkent: Yangi Asr
Avlodi, 2017.
6.
Rasulov, A. "O‘zbekistonning mustaqillik davridagi iqtisodiyoti". Buxoro: Buxoro
Nashriyoti, 2022.
7.
Yusupov, N. "O‘zbekiston iqtisodiyoti va global integratsiya". Toshkent: Ilm Ziyo,
2019.
