T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
34
ISSN:3030-3613
АКАДЕМИК ФУТБОЛ МАКТАБЛАРИНИНГ ТАЪЛИМ-ТАРБИЯ
ТИЗИМИ: ИЛМИЙ-УСЛУБИЙ ЁНДАШУВ ВА АМАЛИЙ ТАЖРИБА
Жўрабоев Мирзамурод Тўравой ўғли
Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги
Малака ошириш институти
Жисмоний тайёргарлик цикли ўқитувчиси
Аннотация:
Ушбу мақолада академик футбол мактабларидаги таълим-
тарбия тизимининг мазмуни, вазифалари ва замонавий спорт педагогикаси
асосидаги ёндашувлар таҳлил қилинади. Ёш футболчиларни жисмоний, техник,
тактик, интеллектуал ва ахлоқий жиҳатдан баркамол шахс сифатида
тарбиялашда академик футбол мактабларининг ўрни кенг ёритилган. Мақолада
мутахассислар фикри ва халқаро тажриба асосида академик футбол
мактабларида таълимни тўғри ташкил этиш йўналишлари, инновацион ечимлар
ҳамда Ўзбекистон ва Европа мамлакатлари ўртасидаги тафовутлар таҳлил
қилинган.
Калит сўзлар:
академик футбол мактаби, таълим-тарбия тизими, спорт
педагогикаси, ёш футболчилар, инновацион ёндашувлар, миллий ва халқаро
тажриба, мутахассис фикри.
СИСТЕМА ОБРАЗОВАНИЯ АКАДЕМИЧЕСКИХ ФУТБОЛЬНЫХ
ШКОЛ: НАУЧНО-МЕТОДИЧЕСКИЙ ПОДХОД И
ПРАКТИЧЕСКИЙ ОПЫТ
Журабоев Мирзамурод Туравой угли
Преподаватель цикла физической подготовки
Институт повышения квалификации МВД Республики Узбекистан
shokiralbekov@gmail.com
Аннотация:
В данной статье анализируется содержание, задачи системы
образования и воспитания в академических футбольных школах и подходы,
основанные на современной спортивной педагогике. Широко освещена роль
академических футбольных школ в воспитании молодых футболистов как
физически, технически, тактически, интеллектуально и нравственно развитых
личностей. В статье анализируются направления правильной организации
образования в академических футбольных школах, инновационные решения и
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
35
ISSN:3030-3613
различия между Узбекистаном и европейскими странами на основе мнения
экспертов и международного опыта.
Ключевые слова:
академическая футбольная школа, система образования
и воспитания, спортивная педагогика, юные футболисты, инновационные
подходы, национальный и международный опыт, мнение специалиста.
ACADEMIC FOOTBALL SCHOOL EDUCATION SYSTEM: SCIENTIFIC
AND METHODOLOGICAL APPROACH AND PRACTICAL EXPERIENCE
Zhuraboev Mirzamurod Turavoy ugli
Senior teacher of physical training cycle
Institute for Advanced Studies of the Ministry
of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan
Abstract:
This article analyzes the content, objectives of the education and
upbringing system in academic football schools, and approaches based on modern
sports pedagogy. The role of academic football schools in the education of young
football players as physically, technically, tactically, intellectually, and morally
developed individuals is widely covered. The article analyzes the directions for proper
organization of education in academic football schools, innovative solutions, and
differences between Uzbekistan and European countries based on expert opinions and
international experience.
Keywords:
academic football school, education and upbringing system, sports
pedagogy, young football players, innovative approaches, national and international
experience, specialist's opinion.
КИРИШ
Замонавий футболда рақобат даражаси ошиб бораётган шароитда ёш
футболчиларни илмий асосланган, таркибий тузилмали ва самарали таълим-
тарбия тизими асосида етиштириш жуда муҳим вазифа бўлиб қолмоқда.
Академик футбол мактаблари айнан шундай тизимли ва стратегик
йўналтирилган марказлар бўлиб, нафақат жисмоний ривожланиш, балки шахсий
камолот, интеллектуал ўсиш ва ахлоқий тарбияни ҳам таъминловчи муассасалар
ҳисобланади.
Академик футбол мактаблари анъанавий спорт секциялари ва клублардан
фарқли ўлароқ, футболчиларни комплекс ривожлантиришга қаратилган таълим-
тарбия дастурларига эга. Бу мактабларда спорт машғулотлари билан бир вақтда
умумтаълим, психологик тайёргарлик, ахлоқий тарбия, соғлом турмуш тарзи,
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
36
ISSN:3030-3613
илмий билимлар, нутқ маданияти ва жамоада ишлаш кўникмаларига ҳам аҳамият
қаратилган.
Илмий-тадқиқотлар шуни кўрсатмоқдаки, ёш футболчиларнинг самарали
ривожланиши учун уларнинг жисмоний, техник ва ақлий тайёргарлиги ўзаро
боғлиқ ҳолда ривожлантирилиши лозим. Академик футбол мактаблари бу
жиҳатда муҳим платформа вазифасини бажаради. Масалан, машғулотлар
жараёнида футболчилар нафақат техника ва тактикани ўрганишади, балки
рақобат муҳитида қарор қабул қилиш, тез фикрлаш, вазиятни баҳолаш каби
ақлий қобилиятларини ҳам ривожлантирадилар.
Мазкур мактабларда таълим бериш жараёни босқичма-босқичлик,
индивидуал ёндашув, инновацион технологиялардан фойдаланиш, диагностик
баҳолаш ва тажрибага асосланган методикалар орқали амалга оширилади.
Таълим дастурлари боланинг ёши, психофизиологик ҳолати, қобилияти ва
спортга бўлган интилишига қараб шакллантирилади. Масалан, 8-12 ёшда кўпроқ
ҳаракатни мувофиқлаштириш ва техникага эътибор берилади, 13-16 ёшда эса
тактика, чидамлилик ва психологик тайёргарликка катта аҳамият қаратилади.
Академик
футбол
мактабларидаги
ўқув-тарбия
жараёнини
мукаммаллаштиришда мураббийлар, педагоглар, психологлар, врачлар ва спорт
аналитикларининг ҳамкорлиги муҳим аҳамиятга эга. Бу тизимда ҳар бир
мутахассис ўз соҳасида футболчи шахсиятини ривожлантиришга ҳисса қўшади.
Айниқса, спорт психологининг иштирокида мотивация, стрессга қарши
бардошлик, жамоавий руҳ, ўзини баҳолаш каби кўникмалар шаклланади.
Ўзбекистон Республикасида сўнгги йилларда академик футбол
мактабларини ташкил этиш ва улар фаолиятини такомиллаштиришга катта
эътибор қаратилмоқда. Масалан, “Пахтакор”, “Бунёдкор”, “Насаф”, “Металлург”
каби клублар қошида фаолият юритаётган академиялар футболчиларни 8 ёшдан
бошлаб қабул қилиш орқали уларни марказлашган спорт-соҳа асосида
тайёрлашни амалга оширмоқда. Бироқ амалий жиҳатдан ҳали ҳам таълим-тарбия
жараёнида етарли даражада инновацион ёндашувлар жорий қилинмаган.
Европа мамлакатлари тажрибаси, айниқса Германия, Испания,
Нидерландия, Франция ва Бельгиядаги академиялар фаолияти таҳлил
қилинганда, уларда таълим ва футболни уйғунлаштириш, футболчиларда ҳар
томонлама ривожланишни таъминлаш бўйича самарали тизим шаклланган.
Масалан, “Аякс” академиясида футболчилар ҳар куни спорт машғулотлари
билан бир қаторда шахсий ривожланиш, нутқ маданияти, ахлоқий тарбия ва фан
соҳаларида ҳам билим олишади. “Барселона” академиясида ҳар бир футболчи
учун индивидуал ривожланиш режаси ишлаб чиқилади ва доимий таҳлил қилиб
борилади.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
37
ISSN:3030-3613
Муттахассислар фикрига кўра, академик футбол мактабларини самарали
ташкил этиш учун қуйидаги омилларга алоҳида эътибор қаратиш лозим:
- Ўзбекистон Миллий терма жамоаси мураббийи, “Ўзбекистон
Республикасида хизмат кўрсатган спорт устози” фахрий унвони соҳиби
Исмоилов Исломбек Муродбек ўғли: “Ёш футболчиларни тайёрлашда педагогик
ёндашув ва спорт методикасини бирлаштириш жуда муҳим. Фақат машқ қилиш
билан чегараланиб қолмасдан, уларда шахсий масъулият, жамоавий ишлаш
маданияти ва қарашлар тизимини шакллантириш лозим”;
- Алекс Гарридо, Испаниянинг “Валенсия” клуби академия раҳбари:
“Футболчи тажрибаси нафақат майдонда, балки унинг ҳаётдаги фаоллиги,
билимга интилиши ва жамоа ичидаги муносабатлари билан белгиланади.
Академия – бу футболчиларни ҳаётга тайёрловчи мактаб.” - дея таъкидлаганлар.
Ўзбекистонда футболни ривожлантириш, хусусан, академик футбол
мактабларининг самарадорлигини оширишда инновацион ёндашувларни жорий
этиш муҳим вазифа ҳисобланади. Футбол академияларида инновацион
ёндашувларни жорий этиш бўйича қуйидаги амалий таклифлардан фойдаланиш
ўз самарасини беради:
1. Рақамли технологияларни жорий этиш;
2. Интерактив машғулот методикаларини жорий этиш;
3. Инновацион педагогик ва психологик ёндашувлар;
4. Академик таълим ва футболни интеграция қилиш;
5. Халқаро ҳамкорлик ва тажриба алмашиш;
6. Мураббийларни қайта тайёрлаш ва замонавий билимлар билан
таъминлаш;
7. Жамоатчилик ва ота-оналар билан интерактив ишлаш.
ХУЛОСА
Академик
футбол
мактаблари
футболчиларни
ҳар
томонлама
ривожлантирувчи институционал платформа ҳисобланиб, унда таълим, тарбия
ва спорт ўзаро уйғун ҳолда амалга оширилиши лозим. Бу мактабларни самарали
ташкил этиш, халқаро тажрибаларни тадбиқ этиш ва инновацион усуллардан
фойдаланиш орқали Ўзбекистонда ҳам келажакда жаҳон даражасидаги
футболчиларни етиштириш мумкин.
Ўзбекистон футбол академияларида инновацион ёндашувларни жорий
этиш – нафақат футболчиларнинг спорт маҳоратини, балки уларнинг шахсий,
руҳий ва ижтимоий ривожланишини таъминлайди. Инновацион технологиялар,
педагогик ёндашувлар ва халқаро тажриба асосида ташкил этилган таълим-
тарбия жараёни орқали келажакда жаҳон даражасидаги футболчиларни
етиштириш имкони яратилади. Бунда мураббийлар, таълим муассасалари, спорт
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
38
ISSN:3030-3613
федерациялари ва давлат ташкилотларининг ҳамкорлиги ҳал қилувчи аҳамият
касб этади.
АДАБИЁТЛАР
1.
Ҳамидов Ш. “Футбол академияларида таълим ва тарбия жараёни”, – Тошкент,
2021.
2.
Reilly T., Williams A. “Science and Soccer: Developing Elite Performers”, –
London: Routledge, 2018.
3.
UEFA Training Ground. “Youth Development in European Football Academies”,
– UEFA Publications, 2020.
4.
Халилов И. “Спорт мактабларида инновацион таълим тизимлари”, – Тошкент,
2022.
5.
Coelho e Silva M., Malina R. “Sport Training and Education in Youth Football”, –
Journal of Sports Sciences, 2019.
