T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
47
ISSN:3030-3613
КУРАШ ВА СПОРТ ПСИХОЛОГИЯСИ
Тўраев Фаррух Ҳаким ўғли
Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги
Малака ошириш институти Жисмоний
тайёргарлик цикли катта ўқитувчиси
Аннотация:
Кураш нафақат жисмоний, балки психологик тайёргарликни
ҳам талаб қиладиган спорт туридир. Ушбу мақолада курашда спорт
психологиясининг аҳамияти, спортчининг психологик барқарорлиги, стрессга
қарши чидамлилик ва мусобақа жараёнида психологик устунликни
шакллантириш масалалари таҳлил қилинади. Шунингдек, спортчилар учун
психологик тайёргарлик усуллари, мотивация ва стрессни бошқариш йўллари
муҳокама қилинади.
Калит сўзлар:
кураш, спорт психологияси, мотивация, стресс, психологик
тайёргарлик, мусобақа, ўз-ўзини назорат қилиш.
ПСИХОЛОГИЯ БОРЬБЫ И СПОРТА
Тураев Фаррух Хаким угли
Старший преподаватель цикла физической подготовки
Институт повышения квалификации
МВД Республики Узбекистан
Аннотация:
Борьба - это вид спорта, требующий не только физической, но
и психологической подготовки. В данной статье анализируется значение
спортивной психологии в борьбе, психологическая устойчивость спортсмена,
стрессоустойчивость и вопросы формирования психологического превосходства
в процессе соревнований. Также будут обсуждаться методы психологической
подготовки спортсменов, способы мотивации и управления стрессом.
Ключевые слова:
борьба, спортивная психология, мотивация, стресс,
психологическая подготовка, соревнование, самоконтроль.
WRESTLING AND SPORTS PSYCHOLOGY
Turaev Farrukh Hakim ugli
Senior teacher of physical training cycle
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
48
ISSN:3030-3613
Institute for Advanced Studies of the
Ministry of Internal Affairs
of the Republic of Uzbekistan
farruxtorayev555@gmail.com
Abstract:
Wrestling is a sport that requires not only physical but also
psychological preparation. This article analyzes the importance of sports psychology
in wrestling, an athlete's psychological resilience, stress resistance, and the formation
of psychological superiority during competitions. The methods of psychological
training of athletes, methods of motivation and stress management will also be
discussed.
Keywords:
struggle, sports psychology, motivation, stress, psychological
preparation, competition, self-control.
КИРИШ
Кураш – бу нафақат жисмоний куч ва техника, балки спортчининг
психологик ҳолатига ҳам боғлиқ бўлган спорт туридир. Курашчиларга
жисмоний куч ва техника билан бирга, психологик барқарорлик, сабр-тоқат ва
мусобақа жараёнида эмоцияларни назорат қилиш қобилияти ҳам зарур. Спорт
психологияси айнан шу жиҳатларни ўрганиб, спортчиларга психологик
тайёргарликни шакллантиришда ёрдам беради.
Спорт психологияси курашчиларга мусобақа пайтида стрессни
камайтириш, диққатни жамлаш ва ўз қобилиятларидан тўлиқ фойдаланиш
имконини беради. Курашчиларга мусобақа жараёнида ўз ҳис-туйғуларини
назорат қилиш муҳим аҳамиятга эга. Психологик устунликка эга бўлган
спортчилар рақибларига нисбатан кўпроқ муваффақиятга эришадилар. Улар
қийин вазиятларда босиқликни сақлай оладилар, қарорларни тез ва аниқ қабул
қиладилар.
Курашчилар учун мотивация – муваффақиятга эришишнинг асосий
омилларидан бири. Спортчи ўз мақсадини аниқ белгилаши ва унга эришиш учун
узлуксиз равишда ҳаракат қилиши лозим. Ижобий мотивация спортчининг ўз-
ўзига ишончини оширади ва унинг қобилиятларини максимал даражада намоён
этишга ёрдам беради. Кучли мотивацияли спортчилар мусобақаларда доим
юқори натижаларни кўрсатадилар.
Стресс – ҳар қандай спортчи учун табиий ҳолат. Бироқ уни бошқара олиш
қобилияти муваффақият калитидир. Стрессга қарши чидамлиликни
ривожлантириш учун спортчилар турли психологик машқлар ва нафас олиш
техникаларидан фойдаланишлари мумкин. Масалан, мусобақадан олдин
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
49
ISSN:3030-3613
медитация қилиш, визуализация усулларидан фойдаланиш ёки мусбат фикрлаш
орқали стрессни камайтириш мумкин.
Курашда спортчиларнинг ўз-ўзини назорат қилиш қобилияти ҳам жуда
муҳим. Бу қобилият спортчининг мусобақа жараёнида хатолардан
ҳимояланишига, босиқликни сақлашига ва жангда устунликка эришишига ёрдам
беради. Бунинг учун спортчининг психологик тайёргарлиги кучли бўлиши ва
ўзини қаттиқ мушоҳада қилиш одатига эга бўлиши керак.
Психологик тайёргарликда тренернинг ўрни жуда катта. Тренер
спортчининг психологик ҳолатини назорат қилиши, уни қўллаб-қувватлаши ва
мотивация бериши зарур. Тренернинг ижобий муносабати ва психологик қўллаб-
қувватлаши спортчининг ишончини оширади ва унинг юксак натижаларга
эришишига ёрдам беради.
Масалан, курашда юқори натижаларга эришган машҳур спортчилар ва
уларнинг тренерларини мисол қилиб келтириш мумкин. Жумладан, Равшанжон
Тўхтабоев – Ўзбекистоннинг машҳур курашчиси, халқаро мусобақалар ғолиби.
Унинг муваффақиятида тренери, халқаро даражадаги мутахассислардан бири
бўлган Абдулазиз Раҳимовнинг катта ҳиссаси бор. У спортчининг психологик
тайёргарлигини кучайтириш ва мусобақалардаги босиқликни сақлашда муҳим
рол ўйнаган. Муҳаммадқодир Абдуллаев – жаҳон чемпиони бўлган курашчи.
Унинг тренери Фарҳод Жўраев спорт психологияси ва мотивацияни оширишга
алоҳида эътибор қаратиб, унинг спортчи сифатида ривожланишига катта ҳисса
қўшган. Баходир Жалолов – гарчи у боксчи бўлса-да, унинг тренери Тўлқин
Қиличев спорт психологияси бўйича яхши методлар ишлаб чиққан ва бу
курашчиларга ҳам тааллуқли. Баходирнинг мусобақалардаги психологик
устунлиги, босиқлиги ва ҳар бир жангда хато қилмасликка интилиши
курашчилар учун ҳам ўрнак бўлиши мумкин.
Курашчилар учун психологик тайёргарликни ошириш мақсадида турли
методлардан фойдаланиш мумкин. Масалан, мусобақа шароитларини олдиндан
тасаввур қилиш (визуализация), мусбат аффирмациялардан фойдаланиш,
медитация, аниқ мақсадларни белгилаш, нафас олиш техникаларини қўллаш
каби усуллар самарали ҳисобланади.
ХУЛОСА
Спорт психологияси курашчилар учун муҳим аҳамиятга эга бўлиб, у
спортчининг мусобақадаги муваффақиятини белгилайдиган омиллардан бири
ҳисобланади. Психологик тайёргарликни кучайтириш орқали курашчилар ўз
қобилиятларини янада ривожлантиришлари ва муваффақиятга эришишлари
мумкин.
АДАБИЁТЛАР
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
50
ISSN:3030-3613
1.
Тўраев Ф.Х. Курашда тактик ва жисмоний тайёргарликнинг ўрни ва
такомиллаштириш йўналишлари. Тадқиқотлар. 2025. 60, 2(4), 187-191.
2.
Weinberg R.S., Gould D. Foundations of Sport and Exercise Psychology. Human
Kinetics. 2018.
3.
Cox R.H. Sport Psychology: Concepts and Applications. McGraw-Hill Education.
2012.
4.
Hanin, Y. Emotions in Sport. Human Kinetics. 2000.
5.
Martens R. Coaches Guide to Sport Psychology. Human Kinetics. 1987.
6.
Тўраев Ф.Х. Курашчиларнинг жисмоний тайёргарлиги. Тадқиқотлар. 2025.
58 (2), 107-112.
7.
Умурзаков А. Курашда психологик тайёргарлик усуллари. Спорт, 2021. 4(3),
45-51.
8.
Тўхтабоев Ж. Курашда мотивация ва психологик барқарорлик. Миллий спорт
тадқиқотлари, 2019. 2(1), 33-39.
