T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_1-to’plam_Iyun-2025
89
ISSN:3030-3613
TALABALARGA GRAFIKA FANLARINI O‘QITISH JARAYONI
SAMARADORLIGINI OSHIRISH UCHUN EOʻMM ASOSIDA ZAMONAVIY
TA’LIM MUHITINI YARATISH.
O.R. Azimov
TTYSI, Toshkent shahri, Oʻzbekiston Respublikasi
e-mail: obidazimov2013@gmail.com
Kalit soʻzlar:
grafik fanlar, oʻqitish samaradorligi, elektron oʻquv-metodik
majmua, zamonaviy ta’lim muhiti.
Annotatsiya.
Maqolada talabalarga grafik fanlarni oʻqitish jarayoni
samaradorligini oshirish uchun EOʻMM asosida zamonaviy ta’lim muhitini yaratish
tajribasi keltirilgan.
Hozirgi vaqtda ta’lim texnologiyalarini takomillashtirish sohasidagi asosiy
yo‘nalishlardan biri ta’limni axborotlashtirish va ta’lim jarayoniga yangi axborot-
kommunikatsiya texnologiyalarini (AKT) joriy etish hisoblanadi. Oliy ta’lim
muassasalarida talabalarni zamonaviy raqamli qurilmalar va tarmoq resurslaridan
foydalangan holda o‘qitish axborot muhitida ishlash bo‘yicha ilg‘or malakaga ega
bo‘lgan yuqori malakali mutaxassislarni tayyorlash masalasini hal etishga yordam
beradi. Zamonaviy ta’lim texnologiyalarining xilma-xilligiga qaramay, ularni
oʻzboshimchalik bilan, oʻylamasdan tanlash, afsuski, boʻlajak mutaxassislarda kasbiy
kompetensiyalarni rivojlantirish samaradorligini sezilarli darajada oshirmaydi. Shu
sababli, hozirgi vaqtda ta’lim sohasida tizimli yondashuvni amalga oshirish sharoitida
talabalarning kompetentsiyalari va oʻquv intizomi oʻrtasidagi munosabatlarni toʻliq
aks ettiradigan, oʻrganish jarayonida ushbu kompetensiyalar boʻlajak mutaxassislarda
shakllanadigan shunday oʻquv-metodik mahsulotni shakllantirish zarurati masalasi
juda dolzarbdir. Ushbu masalani yechish maqsadida “Muhandislik va kompyuter
grafikasi” oʻquv fani boʻyicha elektron oʻquv-metodik majmua (EOʻMM) ishlab
chiqilgan boʻlib kafedrada shakllangan oʻquv materialini taqdim etish va oʻrganish
usullarini takomillashtirish, shuningdek, oʻquv jarayonini qurishga yangicha
yondashuvni qoʻllash imkonini beradi, u quyidagilardan iborat:
- metodik va axborot ta’minoti;
- ta’lim muhiti;
- ta’lim texnologiyalari;
- talabalarning ilmiy tadqiqot ishlari.
EOʻMMda qabul qilingan konsepsiyaga muvofiq talabalarga nafaqat ma’ruza matnida
keltirilgan o‘quv materialini o‘rganish, balki quyidagi bloklardan iborat kengroq o‘quv
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_1-to’plam_Iyun-2025
90
ISSN:3030-3613
giperfazosidan (multimedia, axborot) foydalanish imkonini beruvchi o‘quv axborot-
kommunikatsiya muhiti taklif etiladi:
- tashkiliy;
- axborot;
- didaktik;
- nazorat va meyoriy;
- ta’lim traektoriyasini boshqarish.
Ushbu oʻquv maydonining har bir tarkibiy qismi oʻquv traektoriyasining toʻliqligini
ta’minlaydigan zarur oʻquv va uslubiy materialni oʻz ichiga oladi.
Tashkiliy blok
quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
- oʻquv materialining mavzulari va ularga kiritilgan boʻlimlar, shuningdek ularni
oʻrganish muddatlari koʻrsatilgan grafik fan boʻyicha oʻquv rejasi;
- talabalarga oʻrganilayotgan materialni yaxshiroq oʻzlashtirishga yordam beradigan
individual grafik topshiriqlar va testlar roʻyxati va kerak boʻlganda maslahat uchun
oʻqituvchiga murojaat qilish;
- har bir mavzu boʻyicha test topshiriqlarini bajarish, ish daftarlari va individual grafik
ishlarni topshirish muddatlarini, shuningdek, fan boʻyicha oraliq nazorat baholarini
olish muddatlarini belgilovchi hisobot grafik materiallarini toʻldirish jadvali.
Tashkiliy blok oʻquv jarayonining izchilligini, hisobot grafik materiallarini
rejalashtirish va uzatishni, oʻquv dasturini oʻz vaqtida bajarishni va elektron
resurslardan foydalangan holda nazorat ishlarini bajarishni ta’minlaydi.
Axborot bloki
oʻrganilayotgan fan boʻyicha asosiy va qoʻshimcha adabiyotlardan
iborat materiallarni oʻz ichiga oladi (oʻquv va uslubiy adabiyotlarga havolalar,
ma’lumotnomalar, GOSTlar, Konstruktorlik hujjatlarining yagona tizimi, Qurilish
uchun loyiha xujjatlarini tizimi va boshqalar).
Didaktik blok
tuzilgan oʻquv materialini oʻz ichiga olib elektron oʻquv
qoʻllanmalar, individual grafik ishlar uchun tematik vazifalari boʻlgan boʻlimlar va test
topshiriqlariga ega. Shuningdek blok asosiy elementlardan iborat multimedia
materiallari, ifodalangan taqdimotlar va videoma’ruzalar koʻrinishidagi interaktiv
slaydlar bilan toʻldirilgan. Ushbu materiallar yordamida vizual ta’lim ma’lumotlarini
uzatish imkoni yaratiladi illyustratsiyalar va animatsiyalarga asoslangan tasvir kanalini
yaratish, mavzularni targʻib qilishga talabalarning bilim faolligini aktivlashtiradi.
Oʻquv dasturiga giperhavolalar koʻrinishida oʻrnatilgan navigatsiya, oʻquv
faoliyatini ishlab chiqilgan pedagogik stsenariy asosida boshqarishga imkon beradi.
Shu bilan birga, belgilangan ta’lim maqsadlariga qarab talabalar individual ta’lim
traektoriyasini tanlashlari mumkin, bunda ishlatiladigan atamalar, kompleks
chizmalarda qoʻllaniladigan belgilarning ma’nosi haqida ma’lumot oladilar.
Kompetentsiyani shakllantirish bloki
o‘quv semestr doirasida o‘rganiladigan
fanning asosiy qoidalari bo‘yicha oʻquv mashgʻulotlarini interaktiv nazorat qilishni
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_1-to’plam_Iyun-2025
91
ISSN:3030-3613
ochiq va yopiq turdagi test topshiriqlarini (savollarini), yechish algoritmli tipik hisob-
grafik masalalar to‘plami va nazariy savollarni oʻz ichiga oladi. Ushbu blokda
talabalarning grafik-analitik kompetensiyalarini rivojlantirish uchun barcha kerakli
ta’lim ma’lumotlari mavjud.
Nazorat bloki
talabalarning tayyorgarlik darajasini baholash va oraliq
attestatsiya baholarini olish uchun moʻljallangan oʻquv nazorati va oʻlchov materiallari
bilan ifodalanadi. Shuni ta’kidlash kerakki, ushbu blokda talabalarga berilgan
individual grafik topshiriqlar, oʻrnatilgan elektron yordamsiz, talabalar tomonidan
mustaqil ravishda bajariladi va nazorat oʻqituvchi tomonidan amalga oshiriladi.
Kompetensiyalarni shakllantirish blokida talabalarga murakkabligi yuqori boʻlgan
vazifalar taklif etiladi. Bunda, agar talabalar biron bir qiyinchilikka duch kelsa, ular
qoʻshimcha ma’lumotlarni olishlari va oʻqituvchidan yordam soʻrashlari mumkin.
EOʻMMning har bir moduli doirasida o‘quv ishlari quyidagi ketma-ketlikda
tuzilgan:
1. Boʻlimning ta’lim maqsadlari bilan tanishtirish.
2. Boʻlimning tuzilishi va mazmuni bilan tanishtirish.
3. Boʻlimni oʻrganishning umumiy rejasi bilan tanishish.
4. Oʻqitish va individual grafik topshiriqlarni bajarish uchun manbalarni tanlash.
5. Joriy nazoratni oʻtkazish (testlarni topshirish, individual grafik ishlarni
bajarish).
6. Joriy nazorat natijalarini va boʻlim mazmunini oʻzlashtirishni baholash.
Interfaol elektron o‘quv-metodik majmuaning tarkibiy modelida
boshqaruv
bloki
alohida o‘rin tutadi. Gap shundaki, qogʻozda nashr etilgan oʻquv metodik
toʻplamlardan farqli oʻlaroq, EOʻMM muhim afzalligi bu qayta-aloqa, bunda ta’lim
jarayonining samaradorligi oshadi.
EOʻMMga oʻrnatilgan oʻquv jarayonini boshqarish vositalari toʻplami
talabalarga nafaqat oʻquv materialini o'zlashtirish va grafik topshiriqlarni bajarish,
balki oʻquv muhitiga oʻz tuzatishlarini kiritish imkonini beradi.
Bu ularning
ahamiyatini oshiradi, talabalar o'quv jarayonining faol ishtirokchisiga aylanadi, shu
orqali oʻquv fanini oʻrganishga boʻlgan ichki motivatsiyasini shakllantiradi.
Grafika fanlarini oʻqitish jarayonida talabalarni kursning nazariy qismini
oʻzlashtiribgina qolmay, chizmachilik va grafik koʻnikmalarni mustahkam
egallashlarini ta’minlash muhim ahamiyatga ega. Buning uchun grafik fanlar
boʻlimlarini oʻrganishda elektron oʻquv-metodik resurslar va fanni oʻqitishning
an’anaviy texnologiyalari kombinatsiyasidan foydalaniladi.
Ta’lim jarayonida
an’anaviy va axborot-kommunikatsiya ta’lim texnologiyalaridan foydalanish
samaradorligi toʻgʻrisida batafsil ma’lumotlar mualliflarning ishlarida keltirilgan.
Ishlab chiqilgan elektron o‘quv-metodik majmua OTM talabalari tomonidan
kunduzgi, sirtqi va masofaviy ta’lim shakllaridan foydalanish uchun ko‘zda tutilgan,
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_1-to’plam_Iyun-2025
92
ISSN:3030-3613
shunindek, oliy ta’limdan soʻng kurslar talabalari tomonidan o‘quv materialini
mustaqil o‘rganish uchun tavsiya etiladi.
Ishlab chiqilgan EOʻMMni oʻquv jarayoniga tatbiq etish talabalar tomonidan
nazariy bilimlarni chuqurroq oʻzlashtirish va boshlangʻich tayyorgarlik darajasidan
qat’iy nazar barqaror amaliy koʻnikma va malakalarni olishga hissa qoʻshadi,
shuningdek, kafedrada ta’lim samaradorligini oshirishni ta’minlaydi.
Adabiyotlar
1.
A. А. Гарабажиу. СОЗДАНИЕ НА ОСНОВЕ ЭУМК СОВРЕМЕННОЙ
ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЙ СРЕДЫ ДЛЯ ПОВЫШЕНИЯ ЭФФЕКТИВНОСТИ
ПРОЦЕССА
ПРЕПОДАВАНИЯ
СТУДЕНТАМ
ГРАФИЧЕСКИХ
ДИСЦИПЛИН.
https://rep.bstu.by/handle/data/46012
2.
Azimov, A. O., & Mahamatrasul, E. (2022). Talabalarning mustaqil tartibda
bajaradigan grafik ishlaridagi ko ‘p uchraydigan “xato” va “kamchilik” lar taxlili
hamda ularni bartaraf etish yo ‘llari haqida.
BARQARORLIK VA YETAKCHI
TADQIQOTLAR ONLAYN ILMIY JURNALI
,
2
(8), 110-116.
3.
Азимов, О. Р. (2022). Классификация передовых педагогических технологий
в отборе талантливых студентов на примере инженерно-графических
наук.
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF MATHEMATICAL THEORY AND
COMPUTER SCIENCES
,
3
(6), 16-21.
