T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_2-to’plam_May-2025
14
ISSN:3030-3613
LANGAR OTA ZIYORATGOHI: QAMASHI TUMANIDAGI TARIXIY-
MADANIY MEROS
Sobirov Firdavs Anvar o‘g‘li
Aniq va ijtimoiy fanlar universiteti
Tarix mutaxassisligi 2-kurs magistranti
Annotatsiya.
Ushbu maqolada Qashqadaryo viloyatining Qamashi tumanida joylashgan
Langar ota maqbarasi va ziyoratgohi tarixiy, diniy va madaniy jihatdan o‘rganiladi.
Ziyoratgohning me’moriy xususiyatlari, diniy ahamiyati, Katta Langar Qur’onining
ahamiyati hamda tasavvufiy maktabdagi o‘rni ilmiy manbalar asosida tahlil qilinadi.
Maqolada Chiroqchi tumanidagi Langar ota ziyoratgohi bilan qisqacha solishtirish ham
keltirilib, ularning o‘zaro farqlari va umumiy jihatlari yoritiladi.
Kalit so‘zlar:
Langar ota, Qamashi tumani, Katta Langar Qur’oni, maqbara,
tasavvuf, me’morchilik, madaniy meros, Chiroqchi tumani.
Annotation.
This article examines the historical, religious, and cultural significance of the
Langar Ota shrine and mausoleum located in the Qamashi district of Qashqadaryo. The
study includes architectural features, spiritual value, the importance of the Katta
Langar Quran manuscript, and its role in the Sufi tradition. A brief comparison with
the Langar Ota shrine in Chiroqchi is also presented.
Keywords.:
Langar Ota, Qamashi district, Katta Langar Quran, mausoleum,
Sufism, architecture, cultural heritage, Chiroqchi district.
O‘zbekiston hududida joylashgan muqaddas ziyoratgohlar xalqimiz tarixida,
ma’naviy hayotida va madaniyatida muhim o‘rin egallaydi. Bu joylar avlodlar
xotirasida chuqur iz qoldirgan, ular orqali diniy e’tiqodlar, milliy qadriyatlar va tarixiy
ong shakllanib kelgan. O‘zbekistonning qadimiy ziyoratgohlari orasida "Langar" nomi
bilan tanilgan bir necha muqaddas maskanlar mavjud. Ulardan eng mashhurlari
Qamashi va Chiroqchi tumanlarida joylashgan. Ular tarixiy jihatdan bir-biriga bog‘liq
bo‘lsa-da, har birining o‘ziga xos diniy, me’moriy va madaniy o‘rni mavjud. Ularning
paydo bo‘lishi, xalq orasidagi mavqei, me’moriy tuzilmasi va zamonaviy holati o‘ziga
xos tadqiqot obyektidir.
Langar ota maqbarasi Qamashi tumanining Ko‘kbuloq mahallasida, Katta
Langar qishlog‘ida joylashgan. XV asrda bunyod etilgan ushbu ziyoratgoh Shayx
Abulhasan Ishqiy va uning nasl-nasabiga mansub shayxlar dafn etilgan muqaddas joy
hisoblanadi va tarkibida Langarota masjidi ham bo’lib, maqbara masjiddan teparoqda
qurilgan. Xo’ja Ahmad Yassaviy maqbarasiga o'xshash ushbu maqbara pishiq
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_2-to’plam_May-2025
15
ISSN:3030-3613
g'ishtdan qurilgan, eshik va derazalari jimjimador naqshlar bilan ziynatlangan.
“Langar” atamasi mozor, karvonsaroy, ziyoratgoh degan ma’nolarni bildiradi.
Ziyoratgoh hududi qadimda karvon yo‘llari ustida joylashgan bo‘lib, bu yerda nafaqat
diniy, balki ijtimoiy-ma’naviy faoliyatlar ham olib borilgan. Tarixiy manbalarga ko‘ra,
ushbu hududda dastlabki diniy maktab XVI asrda Shayx Abulhasanning shogirdlari
tomonidan tashkil etilgan. Maqbaraning shimoliy tomonida joylashgan mehmonxona
va kutubxona binolari XIX asr oxirlarida mahalliy aholi mablag‘lari evaziga
ta’mirlangan. Ziyoratgoh atrofi har yili Navro‘z va Ramazon hayitlarida keng ko‘lamli
diniy-ma’naviy tadbirlarga mezbonlik qiladi. Ushbu tadbirlar davomida Qur’on
tilovati, tasavvufiy seminarlar va xalq o‘yinlari uyushtiriladi. Langar ota maqbarasi
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2008-yildagi qarori asosida
“Madaniy meros ob’ekti” sifatida ro‘yxatga olingan. Ziyoratgohda hozirda mahalliy
imom domlalar boshchiligida haftalik diniy suhbatlar, tarixiy-ma’naviy ekskursiyalar
o‘tkaziladi.
Mahalliy xalq orasida Shayx Abulhasan haqida ko‘plab rivoyatlar mavjud.
Jumladan, tuya uchinchi bor cho‘kkan joyga masjid qurish vasiyati, duolarning ijobat
bo‘lishi, va Katta Langar Qur’onining mo‘jizaviy ta’siri haqida ko‘plab og‘zaki
hikoyalar tarqalgan. Mahalliy xalq orasida Shayx Abulhasan haqida ko‘plab rivoyatlar
mavjud. Jumladan, tuya uchinchi bor cho‘kkan joyga masjid qurish vasiyati,
duolarning ijobat bo‘lishi, va Katta Langar Qur’onining mo‘jizaviy ta’siri haqida
ko‘plab og‘zaki hikoyalar tarqalgan. Rivoyatlardan birida aytilishicha, Shayx
Abulhasan o‘zining oxirgi safaridan qaytayotganda, karvon yo‘li bo‘ylab yurib, aynan
Langar hududida tushgan ilhom bilan yerga sajda qilgan. Bu sajda qilgan joy
keyinchalik maqbara qurilgan hududga aylangan. Yana bir mashhur rivoyatga ko‘ra,
Shayx duolar qilgan paytda osmondan nur yog‘ilgan va shu nur qabr ustida uzoq vaqt
saqlanib turgan. Bu holatni ko‘rgan odamlar ziyoratgohni mo‘jizakor deb bilib, har yili
muayyan kunlarda shu joyga yig‘ilib kelgan. Ayrim mahalliylar tilida saqlanib qolgan
yana bir hikoyada, ziyoratgoh yaqinidagi daraxtlar shifobaxsh ekani va Shayx duo
qilganida ular barg chiqarib, qurg‘oqchilikni bartaraf etgani haqida so‘zlanadi. Hozirgi
kunda ham ayrim odamlar bu yerga kelib, o‘z tilaklarini aytib, atrofidagi tuproqqa
yuzlarini tekkizib, shafoat tilashadi. Shuningdek, kechasi tushida Shayx Abulhasanni
ko‘rganlar bu ziyoratgohga borishni qarz deb hisoblashadi. Rivoyatlarda Shayxning
kitoblarini suvga tashlab, ular quruqlikda buzilmay qolganligi ham eslab o‘tiladi.
Ushbu rivoyatlar zamirida mahalliy xalqning ziyoratgohga bo‘lgan chuqur ishonchi va
hurmati aks etgan.
Katta Langar Qur’oni – islom olamining eng qadimiy va noyob qo‘lyozma
nusxalaridan biri bo‘lib, milodiy VIII asrda buzoq terisiga ko‘chirilgan. Qo‘lyozma
qadimiy ko‘fiy-hijoziy xatida bitilgan bo‘lib, har bir sahifasi 53x35 sm hajmda.
Tarixan bu qo‘lyozma Katta Langar shayxlari tomonidan avloddan-avlodga saqlab
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_2-to’plam_May-2025
16
ISSN:3030-3613
kelingan. 1917-yildan boshlab bir necha avlod vakillari tomonidan asrab-avaylab
kelinib, bugungi kunda 81 sahifasi Sankt-Peterburgda, 16 sahifasi O‘zbekiston
hududida saqlanmoqda. Ularning bir qismi O‘zbekiston musulmonlari idorasida, yana
boshqalari Beruniy nomidagi Sharq qo‘lyozmalari markazida va Buxoro
kutubxonasida mavjud. 2019–2021 yillarda ushbu sahifalar xalqaro mutaxassislar
tomonidan restavratsiya qilindi. Mushafning tarixiy va diniy ahamiyati uni nafaqat
ziyoratgohning, balki butun xalqimizning bebaho merosiga aylantirgan.
Chiroqchi tumanidagi Langar ota ziyoratgohi XI-XII asrlarga oid bo‘lib,
qadimiyligiga qaramay me’moriy jihatdan Qamashidagiga nisbatan oddiyroq. Bu
yerda ham Shayx Abulhasanning avlodlari yotgan deb hisoblanadi. Yaqin atrofidagi
shifobaxsh buloq, nur tushgan qabr haqida rivoyatlar mavjud. Chiroqchi tumanidagi
Langar ota ziyoratgohi XI-XII asrlarga oid bo‘lib, qadimiyligiga qaramay me’moriy
jihatdan Qamashidagiga nisbatan oddiyroq. Bu yerda ham Shayx Abulhasanning
avlodlari yotgan deb hisoblanadi. Yaqin atrofidagi shifobaxsh buloq, nur tushgan qabr
haqida rivoyatlar mavjud. Qamashidagi ziyoratgohda esa keng majmua, diniy maktab
va kutubxona faoliyat olib boradi. Chiroqchidagisida asosan mahalliy aholi ziyorat
qiladi, Qamashidagisiga esa boshqa viloyatlardan ham ziyoratchilar keladi. Qamashi
Langar otasi atrofidagi hudud 2008 yilda madaniy meros ro‘yxatiga kiritilgan.
Chiroqchi Langar otasi esa asosan mahalliy e’tiqodiy ahamiyatga ega bo‘lgan.
Qamashi ziyoratgohining Qur’on qo‘lyozmasi xalqaro restavratsiya loyihalariga jalb
etilgan bo‘lsa, Chiroqchi maqbarasida bunday tarixiy hujjat mavjud emas.
Qamashidagi maqbara murakkab arxitektura yechimlari va noyob naqshlar bilan ajralib
turadi. Har ikki ziyoratgoh ham tasavvuf tarixini o‘rganishda muhim ilmiy manbadir.
Qamashi Langar ota ziyoratgohining hududi yiliga minglab ziyoratchilarni qabul
qiladi. Chiroqchi ziyoratgohi esa ko‘proq mahalliy diniy marosimlar uchun xizmat
qiladi.
Xulosa.
Qamashi tumanidagi Langar ota ziyoratgohi va Katta Langar Qur’oni
O‘zbekistonning bebaho tarixiy va diniy merosi sanaladi. Ular nafaqat mahalliy, balki
xalqaro miqyosda e’tirof etilgan islomiy markazlar sifatida alohida o‘rinni egallaydi.
Qamashi tumanidagi Langar ota ziyoratgohi va Katta Langar Qur’oni O‘zbekistonning
bebaho tarixiy va diniy merosi sanaladi. Ular nafaqat mahalliy, balki xalqaro miqyosda
e’tirof etilgan islomiy markazlar sifatida alohida o‘rinni egallaydi. Ushbu ziyoratgohlar
orqali o‘tmishimizdagi diniy-ma’naviy hayot, tasavvufiy an’analar va xalqning ruhiy
qadriyatlari haqida muhim ma’lumotlar olinadi. Ayniqsa, Katta Langar Qur’onining
mavjudligi va saqlanish tarixiga oid dalillar O‘zbekiston hududida islom madaniyati
rivojlanganining muhim belgilaridan biri sifatida baholanadi. Shu boisdan Langar ota
ziyoratgohini ilmiy jihatdan o‘rganish, uning arxitekturasi, diniy faoliyati va xalq
orasidagi rivoyatlarini tadqiq etish zamonaviy tarixshunoslik va madaniyatshunoslik
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_2-to’plam_May-2025
17
ISSN:3030-3613
uchun dolzarb vazifalardan hisoblanadi. Kelajakda mazkur ziyoratgoh atrofida ilmiy-
amaliy ekspeditsiyalar, arxeologik izlanishlar va xalq og‘zaki ijodi namunalarini
to‘plash ishlari olib borilishi zarur. Bularning barchasi o‘zbek xalqining boy ma’naviy
merosini saqlash va targ‘ib qilishga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. www.qashqadaryo-turizm.uz
2. www.sammuslim.uz
3. www.wikipedia.org/wiki/Katta_Langar_Qur’oni
4. www.aniq.uz – Langar Qur’oni haqida maqola
5. www.kun.uz – Restavratsiya haqida xabar
6. www.xabar.uz – Katta Langar Qur’oni islom merosi sifatida
