T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_3-to’plam_May-2025
241
ISSN:3030-3613
ZAMONAVIY AXLOQIY TARBIYANING YUTUQLARI VA
KAMCHILIKLARI
Shahrisabz davlat pedagogika instituti
Filologiya fakulteti Xorijiy til va adabiyoti
1-kurs talabalari
Ravshanova Parizoda,
Muhiddinova Maftuna
Annotatsiya:
Ushbu maqolada zamonaviy axloqiy tarbiyaning yutuqlari va
kamchiliklari keng tahlil qilinadi. Hozirgi globallashuv va texnologik rivojlanish
sharoitida axloqiy tarbiyaning yangi shakllari paydo bo‘layotgan bo‘lsa-da, an’anaviy
qadriyatlarning zaiflashishi kabi muammolar ham mavjud. Axloqiy tarbiyaning
zamonaviy yondashuvlari, ularning jamiyatga ta’siri hamda mavjud kamchiliklarni
bartaraf etish yo‘llari muhokama qilinadi.
Kalit soʻzlar:
Axloqiy tarbiya, zamonaviy ta’lim, an’anaviy qadriyatlar,
globallashuv, texnologik taraqqiyot, individualizm, axloqiy yondashuvlar.
Abstract:
This article provides a comprehensive analysis of the achievements
and shortcomings of modern moral education. Although new forms of moral education
are emerging in the current conditions of globalization and technological development,
there are also problems such as the weakening of traditional values. Modern
approaches to moral education, their impact on society, and ways to eliminate existing
shortcomings are discussed.
Keywords:
Moral education, modern education, traditional values,
globalization, technological progress, individualism, moral approaches.
Аннотация:
В данной статье дан комплексный анализ достижений и
недостатков современного нравственного воспитания. Хотя в современных
условиях глобализации и технологического развития возникают новые формы
нравственного воспитания, существуют и такие проблемы, как ослабление
традиционных ценностей. Обсуждаются современные подходы к нравственному
воспитанию, их влияние на общество и пути устранения имеющихся
недостатков.
Ключевые слова
: Нравственное воспитание, современное образование,
традиционные
ценности,
глобализация,
технологическое
развитие,
индивидуализм, моральные подходы
Kirish.
Axloqiy tarbiya insonning jamiyatga moslashishi va munosib shaxs sifatida
shakllanishida muhim ahamiyat kasb etadi. Inson qadriyatlarni anglash, ularga rioya
qilish orqali ijtimoiy muhitga moslashadi va jamiyat rivojiga hissa qo‘shadi. Hozirgi
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_3-to’plam_May-2025
242
ISSN:3030-3613
zamonaviy dunyoda texnologik rivojlanish, globallashuv va yangi ta’lim usullarining
paydo bo‘lishi axloqiy tarbiyaga yangicha ta’sir ko‘rsatmoqda. Shu bilan birga, ushbu
o'zgarishlar natijasida an’anaviy qadriyatlarning yo‘qolishi, individualizmning
kuchayishi va internet ta’sirining ortishi kabi muammolar ham yuzaga kelmoqda.
Maqolada zamonaviy axloqiy tarbiyaning ijobiy va salbiy jihatlari, uning jamiyatga
ta’siri va istiqbollari ko‘rib chiqiladi.
Zamonaviy axloqiy tarbiyaning yutuqlari.
Zamonaviy ta’lim tizimidagi texnologik yutuqlar va innovatsion yondashuvlar
axloqiy tarbiya jarayoniga sezilarli darajada ta’sir ko‘rsatmoqda. Ta’lim
muassasalarida axloqiy tarbiyaning interaktiv usullardan foydalanib o'tilishi, onlayn
darslar va raqamli resurslar yordamida yoshlarning axloqiy ongini shakllantirish yo'lga
qo‘yilmoqda. Ayniqsa, zamonaviy texnologiyalar yordamida inson huquqlari,
bag'rikenglik, mehr-oqibat va ijtimoiy mas’uliyat kabi qadriyatlar targ‘ib qilinmoqda.
Yoshlarning axloqiy bilimlarini oshirish uchun raqamli treninglar, psixologik
mashg‘ulotlar va muammoli vaziyatlarni hal qilishga qaratilgan darslar tashkil
etilmoqda.Bugungi dunyoda ochiq fikrlilik va tolerantlik tobora ortib bormoqda.
Yoshlar turli madaniyatlar va diniy e’tiqodlarni tushunishga, ularni hurmat qilishga
intilmoqda. Gender tengligi, inson huquqlari va ijtimoiy adolat kabi mavzular
jamiyatda tobora dolzarb bo‘lib bormoqda.Bu esa yoshlarning ma’naviy jihatdan yetuk
bo‘lib shakllanishiga, bir-birlariga nisbatan hurmat bilan munosabatda bo‘lishiga
xizmat qilmoqda.Globallashuv jarayonida turli xalqlarning madaniy an’analari bilan
tanishish imkoniyati kengaymoqda. Xalqaro talabalar almashinuvi dasturlari, turli
xalqaro forumlar va festivallarning tashkil etilishi yoshlarning dunyoqarashini
kengaytirib, turli millatlar va madaniyatlar o‘rtasida tushunish va hurmat hissini
shakllantirishga xizmat qilmoqda. Ayniqsa, xalqaro tashkilotlarning ta’lim va tarbiya
borasidagi loyihalari orqali yoshlarning axloqiy bilimlari oshirilmoqda. Hozirgi kunda
raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt, onlayn ta’lim platformalari va interaktiv
o‘qitish metodlari orqali yoshlarning axloqiy bilimlarini oshirishga qaratilgan yangi
usullar ishlab chiqilmoqda. Ta’lim muassasalarida axloqiy tarbiyaning interaktiv
yondashuvlar yordamida o‘tilishi, onlayn darslar va raqamli resurslar yordamida
yoshlarning axloqiy ongini shakllantirish yo‘lga qo‘yilmoqda. Masalan, virtual haqiqat
(VR) texnologiyalari yordamida o‘quvchilar real hayotdagi axloqiy muammolarni
simulyatsiya orqali tushunishlari va to‘g‘ri qaror qabul qilishni o‘rganishlari
mumkin.Axloqiy tarbiyaning rivojlanishida onlayn ta’lim platformalari muhim rol
o‘ynamoqda. Masalan, Coursera, EdX, Khan Academy kabi platformalar orqali inson
huquqlari, bag‘rikenglik, mehr-oqibat va ijtimoiy mas’uliyat kabi mavzularga oid
kurslar taqdim etilmoqda. Shu bilan birga, internetdagi ochiq ma’lumotlar, elektron
kutubxonalar va ilmiy maqolalar orqali yoshlar mustaqil ravishda axloqiy tarbiya
bo‘yicha bilimlarini oshirish imkoniyatiga ega bo‘lib bormoqda.Axloqiy tarbiyani
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_3-to’plam_May-2025
243
ISSN:3030-3613
rivojlantirishda ijtimoiy tarmoqlarning ham o‘rni sezilarli darajada oshgan. Bugungi
kunda ko‘plab ta’lim muassasalari va nodavlat tashkilotlar axloqiy qadriyatlarni
ommalashtirish maqsadida ijtimoiy tarmoqlarda turli kampaniyalar, vebinarlar va
interaktiv tadbirlar tashkil qilmoqda. Masalan, ekologik mas’uliyat, inson huquqlari,
gender tengligi, ijtimoiy adolat va bag‘rikenglik kabi mavzularga bag‘ishlangan jonli
efirlar va munozaralar yoshlar orasida katta qiziqish uyg‘otmoqda. Shuningdek, ta’lim
va tarbiya jarayonida mobil ilovalar ham keng qo‘llanilmoqda. Masalan, “Duolingo”
kabi ilovalar nafaqat til o‘rganish, balki axloqiy va madaniy tushunchalarni ham
shakllantirishga yordam beradi.Zamonaviy axloqiy tarbiya metodlarining yana bir
yutug‘i – o‘quvchilarga real hayotiy vaziyatlarda to‘g‘ri axloqiy qaror qabul qilishni
o‘rgatishdir. An’anaviy usullardan tashqari, muammoli vaziyatlarni hal qilish, axloqiy
qadriyatlarni chuqur tushunishga yo‘naltirilgan treninglar, jamoaviy loyihalar va
ma’naviy rivojlanishga qaratilgan seminarlar keng qo‘llanilmoqda. Masalan, maktab
va universitetlarda ijtimoiy mas’uliyat loyihalari, xayriya tadbirlari, yetim bolalar va
nogironligi bor insonlarga yordam berishga qaratilgan dasturlar o‘quvchilar va
talabalar ongida insonparvarlik tushunchasini mustahkamlaydi.
Zamonaviy axloqiy tarbiyaning kamchiliklari.
Zamonaviy axloqiy tarbiyaning eng katta muammolaridan biri internet va
ijtimoiy tarmoqlarning yoshlar ongiga ta’siridir. Internetda axloqiy qadriyatlarga zid
bo‘lgan kontentning keng tarqalishi yoshlarning noto‘g‘ri ma’lumotlar ta’sirida
qolishiga sabab bo‘lishi mumkin. Ayniqsa, zo‘ravonlik, axloqsizlik va iste’molchilik
kayfiyatini targ‘ib qiluvchi materiallar yoshlar ongida buzilishlarni keltirib chiqarishi
ehtimoli mavjud. Ijtimoiy tarmoqlarda noto‘g‘ri qadriyatlarni targ‘ib qiluvchi trendlar
va mashhurlikka intilish axloqiy tarbiyaga zarar yetkazadi. Masalan, ba’zi blogerlar va
ijtimoiy tarmoq yulduzlari axloqiy me’yorlarga zid bo‘lgan xatti-harakatlarni
namoyish etib, yoshlar orasida noto‘g‘ri namunani shakllantirishi mumkin. Bu esa o‘z
navbatida yoshlar orasida axloqiy buzilishlar, befarqlik va mas’uliyatsizlikning
oshishiga olib keladi.Bundan tashqari, ijtimoiy tarmoqlarga haddan tashqari bog‘lanib
qolish yoshlarning real hayot bilan aloqasini susaytiradi. Ko‘pchilik vaqtining asosiy
qismini internetda o‘tkazgani sababli, real hayotdagi muomala ko‘nikmalari
zaiflashadi. Bu esa yoshlarning ijtimoiy moslashuvchanligiga salbiy ta’sir ko‘rsatib,
ularda yolg‘izlik, depressiya va o‘ziga ishonchsizlik hissini kuchaytirishi mumkin.
Hozirgi kunda ko‘plab psixologlar ijtimoiy tarmoqlarning ta’siri natijasida yoshlar
orasida ruhiy muammolar oshayotganini ta’kidlamoqda.Zamonaviy jamiyatda
an’anaviy qadriyatlarning yo‘qolishi ham dolzarb muammolardan biridir. Ba’zi
yoshlar oilaviy qadriyatlarga kamroq e’tibor qaratmoqda, milliy urf-odatlar va
ma’naviy meros oldingi avlodlarga nisbatan kamroq qadrlanmoqda. Bu jarayon
globallashuv, turli madaniyatlarning o‘zaro aralashuvi va g‘arbona individualizm
tamoyillarining keng tarqalishi bilan bog‘liq. Yoshlar o‘rtasida mustaqil yashash,
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_3-to’plam_May-2025
244
ISSN:3030-3613
shaxsiy manfaatlarni jamiyat manfaatlaridan ustun qo‘yish holatlari kuchaymoqda.
Natijada, oilaviy rishtalar zaiflashib, o‘zaro hurmat va mas’uliyat hissi
pasaymoqda.Axloqiy tarbiyaning tartibsizligi va farqliligi ham jiddiy muammolardan
biri hisoblanadi. Turli ta’lim tizimlarida axloqiy tarbiyaning turlicha talqin qilinishi va
yagona standartning mavjud emasligi yoshlarning chalkashib qolishiga sabab
bo‘lmoqda. Masalan, ayrim davlatlarda axloqiy tarbiya diniy ta’lim asosida olib
borilsa, boshqalarida sekulyar yondashuv asosida amalga oshiriladi. Bu esa global
axloqiy me’yorlarning turlicha talqin qilinishiga olib kelmoqda. Shuningdek, ota-
onalar va ta’lim muassasalari o‘rtasida axloqiy tarbiya borasidagi yondashuvlarning
farqli ekanligi sababli, bolalar va yoshlar ba’zan qaysi axloqiy mezonlarga amal
qilishni bilmay, muammolar bilan to‘qnash kelishlari mumkin.Individualizmning
ortishi jamiyatdagi birdamlik va hamjihatlikka salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Hozirgi
kunda shaxsiy manfaatlarning jamiyat manfaatlaridan ustun qo‘yilishi, moddiy boylik
va muvaffaqiyatga haddan tashqari e’tibor qaratilishi axloqiy qadriyatlarning
zaiflashishiga olib kelmoqda. Masalan, ayrim yoshlar martaba, shaxsiy muvaffaqiyat
va moddiy boylikni birinchi o‘ringa qo‘yib, insoniy munosabatlar va jamiyat
manfaatlarini ikkinchi darajali deb hisoblamoqda. Bu esa o‘z navbatida jamiyatdagi
ijtimoiy birdamlikning pasayishiga, insonlar o‘rtasida hamkorlik va o‘zaro yordamning
kamayishiga olib kelmoqda.Shuningdek, zamonaviy jamiyatda axloqiy me’yorlarning
o‘zgarishi va nisbiylashuvi ham muhim muammolardan biridir. Oldin qat’iy axloqiy
qoidalar mavjud bo‘lib, jamiyat a’zolari ularga rioya qilishga majbur edi. Hozirgi
kunda esa axloqiy qadriyatlarning subyektiv talqini tobora kengayib bormoqda.
Boshqacha aytganda, har kim o‘z shaxsiy qarashlari asosida axloqiy me’yorlarni
belgilamoqda, bu esa umumiy axloqiy tushunchalarning barqarorligini yo‘qotishiga
olib kelmoqda.Xulosa qilib aytganda, zamonaviy ta’lim tizimidagi texnologik yutuqlar
va innovatsion yondashuvlar axloqiy tarbiya jarayoniga katta ta’sir ko‘rsatmoqda.
Interaktiv ta’lim metodlari, onlayn kurslar, raqamli resurslar va ijtimoiy tarmoqlarning
ijobiy imkoniyatlari orqali yoshlarning axloqiy ongini shakllantirish yanada
rivojlanmoqda. Shu bilan birga, zamonaviy axloqiy tarbiya muayyan muammolar bilan
ham
yuzlashmoqda, jumladan, internetdagi axloqiy buzilishlar, noto‘g‘ri
ma’lumotlarning tarqalishi va an’anaviy qadriyatlarning susayishi kabi omillar axloqiy
tarbiyaga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Shuning uchun, axloqiy tarbiyani yanada
rivojlantirish uchun ta’lim muassasalari, ota-onalar va jamiyat birgalikda harakat
qilishi kerak. Innovatsion yondashuvlardan oqilona foydalanish orqali yoshlarni
ma’naviy jihatdan yetuk shaxslar qilib tarbiyalash mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Karimov, I.A. — Yuksak ma'naviyat — yengilmas kuch. — Toshkent:
Ma'naviyat, 2008.
2.
G‘ofurov, K. — Ma’naviyat asoslari. — Toshkent: O‘zbekiston, 2015.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_3-to’plam_May-2025
245
ISSN:3030-3613
3.
Xasanboyeva, M. — Axloqiy tarbiya asoslari. — Toshkent: Fan va texnologiya,
2020.
4.
Abdug‘aniyeva, G. — Pedagogik mahorat. — Toshkent: TDPU, 2019.
5.
Maxmudov, A. — Ma'naviyat va axloq. — Toshkent: O‘zbekiston, 2014.
6.
Aralovna, Ochilova Guzal, et al. "Ecological globalization and its social place in
the globalization system of processes."
Journal of Survey in Fisheries
Sciences
10.1S (2023): 5000-5006.
7.
Ayonovna
A.
S.
IN
THE
CONTEXT
OF
ENVIRONMENTAL
GLOBALIZATION, THE NEED FOR ENVIRONMENTAL EDUCATION
BECOMES A PRIORITY //American Journal Of Social Sciences And Humanity
Research. – 2024. – Т. 4. – №. 07. – С. 30-35.
8.
Omonov, Bakhodir Nurillaevich, Go‘zal Aralovna Ochilova, and Sitora Ayonovna
Azamova. "SPECIFIC CHARACTERISTICS OF THE ECOLOGICAL
ENVIRONMENT IN UZBEKISTAN."
World of Scientific news in Science
1.3
(2023): 15-28.
9.
Ayonovna, Azamova Sitora. "The Need for the Formation of Environmental
Education and Upbringing in Young People in the Conditions of Environmental
Globalization."
Global Scientific Review
13 (2023): 7-10.
10.
Ayonovna, Azamova Sitora, and Pirimov Lerik Xudoyberdi o’g’li. "EKOLOGIK
MADANIYATNI SHAKLLANTIRISHDA EKOLOGIK OMIL TUSHUNCHASI
‘."
TADQIQOTLAR. UZ
40.4 (2024): 135-139..
11.
Ayonovna
A.
S.
IN
THE
CONTEXT
OF
ENVIRONMENTAL
GLOBALIZATION, THE NEED FOR ENVIRONMENTAL EDUCATION
BECOMES A PRIORITY //American Journal Of Social Sciences And Humanity
Research. – 2024. – Т. 4. – №. 07. – С. 30-35..
12.
Shakhrisabz A. S. A. THE USE OF THE SCIENTIFIC HERITAGE OF
ORIENTAL SCIENTISTS IN THE FORMATION OF ECOLOGICAL CULTURE
AMONG SCHOOLCHILDREN IN THE CONTEXT OF ECOLOGICAL
GLOBALIZATION //International Scientific and Current Research Conferences. –
2024. – С. 94-97.
13.
Azamova S. EKOLOGIK TA’LIM VA TARBIYANING RIVOJLANISH
BOSQICHLARI //Talqin va tadqiqotlar. – 2024. – Т. 1. – №. 1.
