T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
138
ISSN:3030-3613
TAʼLIM TIZIMIDA PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARNING O‘RNI:
Muallif:
Kurbanbayeva Shoxzada Muratovna
O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti talabasi
Kirish
XXI asr — texnologiyalar asri. Har bir soha, jumladan taʼlim tizimi ham
zamonaviy texnologiyalar taʼsirida tubdan o‘zgarib bormoqda. Ilgari o‘quv jarayoni
asosan darsliklar, doska va og‘zaki izoh asosida olib borilgan bo‘lsa, bugun taʼlim
jarayonini zamonaviy pedagogik texnologiyalarsiz tasavvur qilib bo‘lmaydi. Ular
o‘quvchi va o‘qituvchi o‘rtasidagi o‘zaro aloqani jonlantiradi, mustaqil fikrlash va
ijodkorlikni rivojlantiradi, shuningdek taʼlim samaradorligini keskin oshiradi. Mazkur
maqolada pedagogik texnologiyalar tushunchasi, ularning turlari, amaliyotdagi o‘rni
va bugungi kun yutuqlari yoritib beriladi.
Pedagogik texnologiya tushunchasi
Pedagogik texnologiyalar — bu taʼlim jarayonining aniq maqsadga
yo‘naltirilgan, ilmiy asoslangan, samarali tashkil etilishini taʼminlovchi uslub va
vositalar tizimidir. Bu texnologiyalar o‘qituvchidan puxta rejalashtirish, yangi
yondashuvlarni qo‘llashni, o‘quvchidan esa faol ishtirok, ijodiy fikrlashni talab etadi.
Shu bois ular anʼanaviy taʼlim metodlariga nisbatan yuqori samaradorlikka ega.
Pedagogik texnologiyalarning asosiy turlari
Zamonaviy taʼlimda keng qo‘llanilayotgan pedagogik texnologiyalar
quyidagilardan iborat:
1. Interfaol taʼlim texnologiyalari — “Aqliy hujum”, “Insert”, “Blits-so‘rov”,
“Debat” kabi usullar orqali o‘quvchilarda erkin fikrlash, o‘z nuqtai nazarini asoslash
va jamoaviy ishlash ko‘nikmalari shakllanadi.
2. Muammoli taʼlim — O‘quvchilar oldiga muammoli vaziyatlar qo‘yilib, ularni
mustaqil hal qilishga undaladi. Bu metod orqali tahliliy va tanqidiy fikrlash rivojlanadi.
3. Loyiha asosida o‘qitish (Project-based learning) — O‘quvchilar jamoa bo‘lib
ishlaydi, real hayotga yaqin loyihalarni ishlab chiqadi. Bu ularning amaliy
ko‘nikmalarini mustahkamlaydi.
4. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) — Kompyuterlar, internet
resurslari, mobil ilovalar yordamida darslar olib boriladi. Bu masofaviy taʼlimni ham
qo‘llab-quvvatlaydi.
5. Flipped Classroom (Aylantirilgan sinf) — O‘quvchilar dars materialini uyda
o‘rganib keladi, dars vaqtida esa amaliy topshiriqlar bajariladi. Bu yondashuv ularning
darsdagi ishtirokini faol qiladi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
139
ISSN:3030-3613
So‘nggi
yutuqlar
va
innovatsion
yondashuvlar
So‘nggi yillarda taʼlim sohasida quyidagi yutuqlar pedagogik texnologiyalarni yangi
bosqichga olib chiqdi:
- Sunʼiy intellekt (AI) yordamida individual yondashuvlar shakllanmoqda.
Masalan, ChatGPT kabi tizimlar o‘quvchilarning savollariga javob beradi, mashqlar
tuzadi, tahlil qiladi.
- Virtual reallik (VR) va kengaytirilgan reallik (AR) texnologiyalari darslarni
jonlantirib, tarix, geografiya, biologiya kabi fanlarda “haqiqiy” muhitni yaratadi.
- Gamifikatsiya — o‘quv jarayoniga o‘yin elementlarini kiritish orqali
o‘quvchilarning darsga bo‘lgan qiziqishini oshiradi. “Kahoot”, “Quizizz” kabi
platformalar buning yorqin namunasidir.
- Analitik tizimlar — o‘quvchining rivojlanish dinamikasini kuzatib borish,
baholash va yondashuvni moslashtirish imkonini beradi.
O‘zbekiston tajribasi
O‘zbekiston taʼlim tizimida ham so‘nggi yillarda pedagogik texnologiyalar keng
qo‘llanilmoqda:
- “Raqamli taʼlim” loyihasi asosida 1000 dan ortiq maktabda raqamli doskalar, elektron
darsliklar va yuqori tezlikdagi internet bilan taʼminlandi.
- O‘zDJTUda (O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti) ingliz tili taʼlimida Canvas,
Google Classroom, Zoom platformalari orqali masofaviy va aralash o‘qitish amaliyoti
yo‘lga qo‘yilgan.
- Taʼlim platformalari – “Maktab.uz”, “Darslik.uz”, “Bilimland” orqali o‘quvchilar
mustaqil taʼlim olish imkoniyatiga ega bo‘lmoqda.
Xulosa
Pedagogik texnologiyalar zamonaviy taʼlim tizimining ajralmas qismiga
aylangan. Ular o‘quvchilarni dars jarayoniga faol jalb etadi, mustaqil fikrlash,
muammolarni hal qilish, jamoada ishlash kabi muhim ko‘nikmalarni shakllantiradi.
Bugungi innovatsion yondashuvlar — sunʼiy intellekt, VR, gamifikatsiya, analitik
tizimlar orqali taʼlim yanada sifatli, qiziqarli va natijador bo‘lib bormoqda. Har bir
o‘qituvchi va talaba zamon bilan hamnafas bo‘lib, pedagogik texnologiyalarni chuqur
o‘zlashtirib, taʼlim jarayonida samarali qo‘llashi zarur. Zero, raqobatbardosh avlodni
faqat zamonaviy taʼlim tarbiyalay oladi.
