T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
83
ISSN:3030-3613
THEORETIK GRAMMATIKA - ILM SIFATIDA
Andijon Davlat Chet tililar Instituti
Roman – German va Slavyan tillari
Fakulteti Ilmiy Rahbar:
Ismanova Odinaxon O’rinboyevna
Nemis tili yo’nalishi 401- Guruh talabasi
Roʻziyeva Durdona
+998 988 681 35 33
durdonabakhramovna20@gmail.com
Annotatsiya
Ushbu maqolada nazariy grammatika ilm sifatida, uning asosiy jihatlari va
vazifalari ko'rib chiqiladi. Nazariy grammatika tilning grammatik qonuniyatlari
tizimini o'rganadi va til tuzilishi haqida ilmiy tasavvurlarni shakllantiradi. Maqolada
nazariy grammatikaning asosiy kategoriyalari va tushunchalariga hamda uning
tadqiqot usullariga e'tibor qaratiladi. Nazariy grammatika lingvistik nazariyaning
rivojlanishida muhim o'rin tutadi va tilning faoliyat mexanizmlarini chuqurroq
tushunishga imkon beradi.
Annotation
This paper examines theoretical grammar as a science, its main aspects, and
tasks. Theoretical grammar studies the system of linguistic patterns and forms scientific
concepts about the structure of the language. The paper pays attention to the main
categories and concepts of theoretical grammar, as well as the methods of its research.
Theoretical grammar plays an important role in the development of linguistic theory
and allows for a deeper understanding of the mechanisms of language functioning.
Аннотация
В данной работе рассматривается теоретическая грамматика как наука, её
основ аспекты и задачи. Теоретическая грамматика изучает систему языковых
закономерностей и формирует научные представления о структуре языка. В
работе уделено внимание основным категориям и понятиям теоретической
грамматики, а также методам её исследования. Теоретическая грамматика играет
важную роль в развитии лингвистической теории и позволяет глубже понять
механизмы функционирования языка.
Kalit soʻzlar: N
azariy grammatika, ilm, til qonuniyatlari, til tuzilishi,
grammatika kategoriyalari, tadqiqot usullari, lingvistika.
Keywords: T
heoretical grammar, science, linguistic patterns, language
structure, grammar categories, research methods, linguistics.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
84
ISSN:3030-3613
Ключевые слова:
Теоретическая грамматика, наука, языковые
закономерности, структура языка, категории грамматики, методы исследования,
лингвистика.
Kirish
Teoretik grammatika tilshunoslikning asosiy tarkibiy qismidir. U til tuzilishini
belgilovchi qoidalar va tuzilmalarni o'rganadi. Ushbu maqolada teoretik grammatikaga
ilmiy nuqtai nazardan yondashish, uning asoslari, usullari va ahamiyati haqida so'z
yuritiladi.
Teoretik grammatikaning asoslari
Teoretik grammatika tillarning tuzilishini belgilovchi mavhum tamoyillarni
o'rganadi. U sintaksis, morfologiya, fonologiya va semantika kabi til darajalarini o'z
ichiga oladi. Ushbu tilshunoslik darajalarini tahlil qilish orqali teoretik grammatika
turli tillarda amal qiluvchi umumiy tamoyillar va qoidalarni aniqlashga harakat qiladi.
Teoretik grammatikaning usullari
Teoretik grammatikaning usullari formal tahlil, qiyosiy grammatika va
lingvistik modellarning qo'llanilishini o'z ichiga oladi. Nazariyotchilar generativ
grammatika kabi formal modellardan foydalanib, gaplar va ularning tuzilishini tahlil
qiladilar. Boshqa bir yondashuv esa tillararo tuzilmalarni taqqoslashni o'z ichiga olgan
qiyosiy tilshunoslikdir.
Teoretik grammatikaning ahamiyati
Teoretik grammatika tilshunoslik uchun muhim ahamiyatga ega, chunki u
boshqa ko'plab tilshunoslik sohalari uchun asos vazifasini bajaradi. U til rivojlanishini,
tipologiyasini va tilni qayta ishlash jarayonlarini tushunishga yordam beradi.
Shuningdek, u kompyuter lingvistikasi sohasida til modellari yaratishda muhim rol
o'ynaydi.
Xulosa
Teoretik grammatika murakkab va shu bilan birga qiziqarli fan bo'lib, inson
tillari tuzilishini chuqurroq anglash imkonini beradi. O'zining metodik yondashuvi
bilan u til hodisalarini tushunishga katta hissa qo'shadi va zamonaviy tilshunoslikning
ajralmas qismi bo'lib qoladi.
Foydalanilgan Adabiyotlar
1.
Urunbayevna, I. O. (2024). ILM-FANDA TERMINLAR OLAMI. XALQARO
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI , 1 (1), 187-189.
2.
Burxonovich, A. O. (2024). ZOOFRAZEMALARNI TADQIQ QILISHDA DA
TISHKINA TAHLIL METODI (RUS VA INGLIZ TILLARI MISOLIDA).
PEDAGOG, 7(9), 131-134.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
85
ISSN:3030-3613
3.
Azamov, O. (2023). ZOOFRAZEMALARNI NEMIS TILIDAN OʽZBEK TILIGA
TARJIMA QILISH TAMOYILLARI. Oriental renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences, 3(23), 100-106.
4.
Muxtarovna, Q. N. (2025, March). NEMIS VA O ‘ZBEK TILLARI MISOLIDA
KOMPLIMENTNING TILSHUNOSLIK VA MADANIYATSHUNOSLIKDAGI
O ‘RNI. In Uz Conferences (Vol. 1, No. 2).
5.
Akbaralievna, N.G. (2024). TARJIMADAGI TIL VA MADANIYAT
MUVOFIQLIKLARI. PEDAGOG , 7 (9), 135-137.
