T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
179
ISSN:3030-3613
OʻQUVCHILARDA SHAXSNI SHAKLLANTIRISHNING PSIXOLOGIK
MASALALARI
Boboyeva Latofat Rajabovna
Fargʻona viloyati Fargʻona shahar
3-maktab amaliyotchi psixologi
Annotatsiya:
Maqola maktab yoshidagi bolalarda shaxsni shakllantirishning
asosiy jihatlarini o’rganuvchi tadqiqot sharhi shaklida taqdim etilgan. Qadriyatlar va
hissiy munosabatlarning birlamchi shakllanishida oilaning rolidan boshlab, maqola
maktab ta’limining ijtimoiy ko’nikmalarga, axloqiy qadriyatlar va ijodiy fikrlashni
rivojlantirishga ta’siriga o’tadi.
Kalit so’zlar:
shaxsni shakllantirish, maktab yoshidagi bolalar, oila va uning
o’rni, maktab ta’limi, ijtimoiy ko’nikmalar, qadriyatlar, ijodiy fikrlash, ta’limni
individuallashtirish, axloqiy qadriyatlarni rivojlantirish, hamkorlik va muloqot
KIRISH
Empatiya va nizolarni hal qilish kabi ijtimoiy ko’nikmalarni rivojlantirish
muhimligini muhokama qiladi. Ta’lim dasturlari orqali qadriyat yo’nalishlarini
rivojlantirish, axloqiy masalalarni muhokama qilish va bag’rikenglik muhitini
yaratishga e’tibor qaratiladi.
San’at va fanning turli yo’nalishlari bo’yicha o’quv loyihalari orqali bolalarda
ijodiy fikrlashni rag’batlantirish usullari ham muhokama qilinadi. Ta’limni
individuallashtirishda, shuningdek, har bir bolaning o’ziga xos qobiliyatini
rivojlantirish uchun qulay muhit yaratishda o’qituvchilar va ta’lim dasturlarining roli
ta’kidlangan.
Xulosa o’rnida ta’kidlanganidek, shaxs xususiyatlarini shakllantirish oila,
maktab va jamiyat ishtirokini talab qiladigan uzoq davom etadigan jarayondir. Bolalar
shaxsini rivojlantirishga yo’naltirilgan sarmoya har bir bola o’z salohiyatini ro’yobga
chiqarishi mumkin bo’lgan barkamol jamiyatni yaratish yo’lidagi muhim qadam
sifatida qaraladi.
Maktab yoshida bolalar o’zlarining shaxsiyatini rivojlantirishga bevosita ta’sir
ko’rsatadigan noyob qiyinchiliklar va imkoniyatlarga duch kelishadi. Rivojlanishning
ushbu bosqichi muhim ahamiyatga ega, chunki u ijtimoiy ko’nikmalar va qiymat
yo’nalishlaridan tortib, ijodiy fikrlashgacha bo’lgan turli jihatlarni qamrab oladi.
Ushbu maqolada biz maktab yoshidagi bolalarda shaxsiyat xususiyatlarini
shakllantirishning asosiy jihatlari va yondashuvlarini batafsil ko’rib chiqamiz,
shuningdek ularning har bir bolaning kelajagiga ta’sirini baholaymiz.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
180
ISSN:3030-3613
Bola shaxsining birlamchi shakllanishida oila muhim rol o’ynaydi. Oilaviy
muhitda hayotning dastlabki yillari asosiy qadriyatlarni, hissiy munosabatni va
boshqalar bilan munosabatlarni belgilaydi. Ota-onalar birinchi o’qituvchi bo’lib,
bolalarga mas’uliyat, bag’rikenglik, hamdardlik, mehnatsevarlik kabi fazilatlarni
shakllantirishda o’rnak bo’lishadi.
Bola o’zini xavfsiz va hurmatli his qilishi mumkin bo’lgan qo’llab-quvvatlovchi
oila muhitini ta’minlash muhimligini e’tiborsiz qoldirib bo’lmaydi. Oilaviy an’analar,
ota-onalar bilan muloqot va o’zaro munosabatlar kuchli shaxsiy fazilatlarni
rivojlantirish uchun asos bo’ladi.
Maktab bolalar shaxsini shakllantirishning ikkinchi muhim omilidir. Bu davr
nafaqat ta’lim olish, balki ijtimoiy ko’nikmalarni rivojlantirish, jamoada ishlash
qobiliyati va qadriyat yo’nalishlarini shakllantirishni ham o’z ichiga oladi.
Ijtimoiy ko’nikmalarni rivojlantirishga qaratilgan dasturlar ta’limning muhim
elementiga aylanmoqda. Maktablar muloqot qilish, nizolarni hal qilish va boshqalar
bilan ijobiy munosabatlarni shakllantirish bo’yicha treninglar berishi mumkin.
Ijtimoiy ko’nikmalarni rivojlantirish: bag’rikenglikdan hamkorlikka
Ijtimoiy ko’nikmalarni shakllantirish nafaqat muloqot qilish qobiliyatini, balki
his-tuyg’ularni chuqur tushunishni, nizolarni hal qilish va hamdardlik ko’rsatish
qobiliyatini ham o’z ichiga oladi . Maktablar ushbu ko’nikmalarni rivojlantirishga
qaratilgan maxsus dasturlarni joriy etishlari mumkin.
Maktabda xavfsiz va qo’llab-quvvatlovchi muhit yaratish bolalarga o’z fikrlari
va his-tuyg’ularini ifoda etish, farqlarni hurmat qilish va hamkorlikni o’rganish
imkonini beradi. Ijtimoiy ko’nikmalarni o’rgatishning ahamiyati maktab yoshidan
ancha yuqori bo’lib, kelajakda muvaffaqiyatli ijtimoiylashuv uchun asos yaratadi.
Qadriyat yo’nalishlarini rivojlantirish: axloq va axloq
Qadriyat yo’nalishlarining shakllanishi erta bolalikdan boshlanadi, lekin maktab
yoshida bu jarayon yanada ongli bo’ladi. O’qituvchilar bolalarda axloqiy va axloqiy
qadriyatlarni shakllantirishda asosiy rol o’ynashi mumkin.
Ta’lim dasturlari axloqiy masalalarni muhokama qilishni o’z ichiga olishi va
bolalarni axloqiy tamoyillar bilan bog’liq dilemmalarni hal qilishga jalb qilishi kerak.
Bu bolalarda bag’rikenglik, farqlarni hurmat qilish va axloqiy me’yorlar haqida
xabardorlikni rivojlantirishga yordam beradi.
Ijodiy qobiliyatlarni rivojlantirish: tashabbuskorlik va cheksiz fikrlash
Ijodiy fikrlash shaxsiyatni rivojlantirishning muhim jihati bo’lib, individuallik
va o’zini namoyon qilishga yordam beradi. Maktab o’quv dasturida bolalarda ijodiy
fikrlashni rag’batlantiradigan topshiriqlar va loyihalar bo’lishi kerak.
Ijodkorlikni rivojlantirish orqali bolalar muammolarni innovatsion usullarda hal
qilishni, fikrlashda moslashuvchanlikni va tashabbuskorlikni o’rganadilar. San’at,
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
181
ISSN:3030-3613
musiqa, adabiyot va fan ijodkorlikni rivojlantirish vositasi bo’lib xizmat qilishi
mumkin.
Ta’lim jarayonini individuallashtirish: har bir bolaning o’ziga xosligini hisobga
olish
Har bir bola noyobdir va uning salohiyati turli yo’llar bilan namoyon bo’lishi
mumkin. Ta’lim jarayonini individuallashtirish muvaffaqiyatli shaxs shakllanishining
asosiy tarkibiy qismidir. Bunga tabaqalashtirilgan topshiriqlar, qo’shimcha ta’lim
dasturlari va individual maslahatlar kiradi.
O’qituvchi va bola hamkorlikda ishlaydigan qo’llab-quvvatlovchi ta’lim
muhitini yaratish har bir bolaga o’z salohiyatini to’liq ro’yobga chiqarishga yordam
beradi. Shaxsga asoslangan ta’lim, individual yondashuvlar va motivatsion
strategiyalar bolalarga o’quv materiallarini o’zlashtirishga va ularning noyob
ehtiyojlariga muvofiq rivojlanishiga yordam beradi.
XULOSA
:
Shaxsni shakllantirish ta’limning asosiy vazifasi sifatida maktab yoshidagi
bolalarda shaxsiy fazilatlarni shakllantirish murakkab va ko’p qirrali jarayon bo’lib,
ular hayotining turli tomonlarini va sohalarini qamrab oladi. Zamonaviy dunyo
sinovlari va qiyinchiliklariga tayyor shaxsning har tomonlama barkamol rivojlanishi
uchun shart-sharoit yaratishda oila, maktab va jamiyat muhim o’rin tutadi.
Shuni ta’kidlash kerakki, shaxsning fazilatlarini shakllantirish uzoq muddatli
jarayon bo’lib, u ta’lim muassasalari, ota-onalar va butun jamiyat tomonidan e’tibor
va kuch talab qiladi. Bolalarning shaxsiy rivojlanishiga sarmoya kiritish har bir bola
jamiyat hayotiga to’liq hissa qo’shishi va o’z salohiyatini ro’yobga chiqarishi mumkin
bo’lgan kelajakka sarmoyadir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Xolmuratov X.S, Xusainova Z.M, Duschanov N.S, Abdullayev R.A,
&Yangibayeva O.S qizi . (2022). Ta’lim jarayonida innovatsiya texnologiya . Fan
va
taʼlim,3
(1),
491–495.
https://openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/2350 dan olindi
2.
Xolmuratov X.S, Qurbanova X.D, Madaminova F.M, Madaminov B.R,
Jumaniyozova S.B, &Saidova L.B(2021).
3.
Ta’limda zamonaviy pedagogic texnologiyalarni qo’llash . Fan va taʼlim, 2 (12),
551–556. https://openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/2207 dan olindi
HYPERLINK "https://openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/2207"
4.
Safasheva I, Xolmuratov X. S. (2021). Ta’lim-tarbiya faoliyatda gumanitar yo’l
qo’yilgan narsalarni qo’llash hodisalari. Fan va taʼlim, 2 (5), 641–648.
5.
https://openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/1435 dan olindi
