T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_4-to’plam_May-2025
12
ISSN:3030-3613
CHOLG`ULASHTIRISH FANIDAN. ASARNI ORKESTRGA
MOSHLASHTIRISH
Andijon davlat Pedagogika institute
Musiqa ta`limi yo`nalishi
3- bosqich talabasi
Boxodirova Mohlaroy Yaxyo qizi
Cholg`ulashtirish fanidan
yozgan maqolasi
Andijon davlat Pedagogika institute
Musiqa ta`limi yo`nalishi o`qituvchisi
Ilmiy raxbar:
Botirova Xilola
ANNOTATSIYA
Maqolam asosan cholg`ulashtirish faniga oid bu fanda asosan nimalar qilinadi,
asar qay tartibda cholg`ulashadi degan savollarga javob olasizlar Bir asarni olib unini
har hildagi cholg`u asboblariga, diapazoniga qarab bo`linadi. Men hozir bu haqida
ozgina tushumcha berib otganman hozirgi maqolamada. O`zbek cholg`u turlari ham
juda ko`p ham ohang jihatdan ajoyib turkumlarga bo`la olamiz.
Kalit so`zlar:
Garmoniya, kantrapunkit, pedal tovushlari, orkestr, cantabile,
kuy, tembr, kuy cho`zimlari, diapazaon, transpazitsiya, intervallar, sekunda, tertsiya,
kvarta, kvinta, seksta
ANNOTATION
My article is mainly about the science of instrumentation, you will get answers
to the questions of what is mainly done in this subject, in what order the work is
composed Take a work and divide it according to different instruments and range. I've
just given a little insight into this in my current article. There are many Uzbek
instruments and we can be divided into great compositions in terms of tone.
Keyword:
Harmony, cantrapunkit, pedal sounds, orchestra, cantabile, singing,
timbre, melodic stretches, range, transpasion, intervals, seconds, tertia, quartet, fifth,
sexta
АННОТАЦИЯ
Моя статья в основном о науке приборостроения, вы получите ответы на
вопросы о том, что в основном делается по этой теме, в каком порядке
составляется работа. Я немного углубился в подробности об этом в своей
текущей статье. Узбекских инструментов очень много, и мы делимся на великие
композиции по тембру.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_4-to’plam_May-2025
13
ISSN:3030-3613
Ключевые слова:
Гармония, кантрапункит, педальные звуки, оркестр,
кантабиле, пение, тембр, мелодическая растяжка, диапазон, транспасс,
интервалы, секунды, терция, квартет, квинта, секста
Asarni orkestrga moshlashtirish
KUY-musiqaning asosi, asar mazmunining eng asosiy tomonini ifodalaydi.
Musiqa asari faqar kuydangina iborat bo`lishi mumkin emas. Garmoniya, kontrapunk
ovozlar, pedal tovushlari, xar hil passaj yo`llari kuydan ajralamsligi kerak. Ularning
hammasi bitta maqsadda – musiqaning mohiyatini tinglovchiga to`la-to`kis va yorqin
ifodalab berishga xizmat qiladi. Kuylarni cholg`ulash-tirish ohang jihattan mumkin
bo`lganva to`g`ri moslash variant-larini qidirib topish kompazitor va
moslashtiruvchining vazifasidir. Musiqa asarini cholg`ulashtirish nihoyatda katta
mas`uloyat talab etadi. Bundan tashqari faqat kuyga emas balki, garmoniyasiga,
registrlariga jo`r bo`lishida cholg`u asboblariga taqsimlashga katta e`tibor berish kerak.
Puflama cholg`ular: O`znomi bilan faqat fuivlasa sado taratadigon cholg`ular
shunday nomlanadi. Cholg`uni g`ovak ustunida malum miqdorda dam (havo) yig`ilsa
bosim ostida barmoqlar harakati yoki lab mahoratidan turli balandlikda yoqimli
tovushlar tartibli yangraydi. Bu toifa cholg`ularini ayrimlari – damli cholg`ular deb
ham ishataverishadi. Torli chog`ularning sozlanishi: O`z nomi bilan ma`lum bir
ko`rinishda, tovush chiqarish uchun bir nechta yog`on ingichka simlar tortilgan
cholg`ular nazarda tutilmoqda. Ulardan sado taratilishining ham usullari turlicha ularni
bir biridan farqlay olish uchun ularni har birini o`z nomi bor;
Torli-urma (demak, torlariga urib chalinadi),
Torli-chertma (demak, torlarini chertib yoki tirnab chalinadi),
Torli- kamonli (demak, torlari ustida kamon tortib chalinadi):
Cholg`ularning diapazoni: Har qanday cholg`u o`z diapazoniga ega. Butun
dunyo musiqachilaari qabul qilgan 5 ta nota chizig`ida sozandalar notaga qarab
chalishida qulaylik zarurligi uchun musiqay kalitlar nota yo`llari tanlangan.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
2.
Sh. Raximov- Nizomiy nomidagi TDPU dotsenti
3.
A.Lutfillayev O`zDK professori “Musiqa” nashriyoti Toshkent 2010
4.
Botirova X.T. Scientific and the oretical views of central Asian thinkers in music//
Procedian of Thr oretical and Applied Sciencess.
