T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_4-to’plam_May-2025
10
ISSN:3030-3613
CHOLG`ULASHTIRISH FANIDAN. KUYNI MOSHLASHTIRISH
Solijonova Munira Farohiddin qizi
Ijtimoiy va amaliy fanlar fakulteti
“Musiqa” ta`lim yo`nalishi 3- bosqich talabasi
Botirova Xilola :Ilmiy raxbar
Ijtimoiy va amaliy fanlar fakulteti
.“Musiqa” ta`lim yo`nalishi o`qituvchisi
ANNOTATSIYA
Maqolam asosan cholg`ulashtirish faniga oid bu fanda asosan nimalar qilinadi,
asar qay tartibda cholg`ulashadi degan savollarga javob olasizlar Bir asarni olib unini
har hildagi cholg`u asboblariga, diapazoniga qarab bo`linadi. Men hozir bu haqida
ozgina tushumcha berib otganman hozirgi maqolamada. O`zbek cholg`u turlari ham
juda ko`p ham ohang jihatdan ajoyib turkumlarga bo`la olamiz.
Kalit so`zlar:
Garmoniya, kantrapunkit, pedal tovushlari, orkestr, cantabile,
kuy, tembr, kuy cho`zimlari, diapazaon, transpazitsiya, intervallar, sekunda, tertsiya,
kvarta, kvinta, seksta
ANNOTATION
My article is mainly about the science of instrumentation, you will get answers
to the questions of what is mainly done in this subject, in what order the work is
composed Take a work and divide it according to different instruments and range. I've
just given a little insight into this in my current article. There are many Uzbek
instruments and we can be divided into great compositions in terms of tone.
Keyword:
Harmony, cantrapunkit, pedal sounds, orchestra, cantabile, singing,
timbre, melodic stretches, range, transpasion, intervals, seconds, tertia, quartet, fifth,
sexta
АННОТАЦИЯ
Моя статья в основном о науке приборостроения, вы получите ответы на
вопросы о том, что в основном делается по этой теме, в каком порядке
составляется работа. Я немного углубился в подробности об этом в своей
текущей статье. Узбекских инструментов очень много, и мы делимся на великие
композиции по тембру.
Ключевые слова:
Гармония, кантрапункит, педальные звуки, оркестр,
кантабиле, пение, тембр, мелодическая растяжка, диапазон, транспасс,
интервалы, секунды, терция, квартет, квинта, секста
Kuyni moshlashtirish
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_4-to’plam_May-2025
11
ISSN:3030-3613
KUY-musiqaning asosi, asar mazmunining eng asosiy tomonini ifodalaydi.
Musiqa asari faqar kuydangina iborat bo`lishi mumkin emas. Garmoniya, kontrapunk
ovozlar, pedal tovushlari, xar hil passaj yo`llari kuydan ajralamsligi kerak. Ularning
hammasi bitta maqsadda – musiqaning mohiyatini tinglovchiga to`la-to`kis va yorqin
ifodalab berishga xizmat qiladi. Kuylarni cholg`ulash-tirish ohang jihattan mumkin
bo`lganva to`g`ri moslash variant-larini qidirib topish kompazitor va
moslashtiruvchining vazifasidir. Musiqa asarini cholg`ulashtirish nihoyatda katta
mas`uloyat talab etadi. Bundan tashqari faqat kuyga emas balki, garmoniyasiga,
registrlariga jo`r bo`lishida cholg`u asboblariga taqsimlashga katta e`tibor berish kerak.
Asar garmoniyasi kuyni quvvatlaydi, to`g`ri taqsimlangan soz ohangini jozibali,
yoqimli mohiyatini yuqori darajaga ko`taradi. Yuqorida ko`rsatib o`tilganidek
orkestrdagi har bir guruhning o`z o`rni bor. Chalish uslublari darajasi , imkoniyati,
jarangdorligi bilan farqlanar ekan, ularning birlashmasi yangi murakkab tembr
sadolanishini kashf etadi.Bunday qo`shilishlarga moslashtiruvchi juda ehtiyotlik bilan
savodli nuqtai nazarda ish olib borishi maqsadga muofiq bo`ladi. Orkestrga
moslashtirilgan asar drammaturgiyasiga ham ahamyat berish kerak. Har bir obrazni
ochib berishda cholg`u asboblar guruhi imkoniyatiga ham ahamyat berish kerak. Har
bir obrazni ochib berishda cholg`u asboblar guruhi imkoniyatiga ham ahamyat berish
kerak. Asarning past(p) mungli chalinadigonqismini albatta bitta yoki ikkita guruhlar
chalgani ma`qul. Asarning (ff)kulminatsiya qismida akkordlar zich joylashganligi
sababli orkestr guruhlarining hammasi ishtirok etishi maqsadga muofiqdir.
Qahramonona, tantanali asarlarni, chaqiriq va signal turidagi kuylarni chalishda
puflama, mizrob va urma zarbli chilg`ularga bergan ma`qul.
Rus , Belorus, Ukrain xalqlarining milliy kuy raqslarini ijro etish ko`proq
mizrobli va zarbli urma guruhga bergan ma`qul. Orkestr diapazonining o`rta va past
registriga to`g`ri kelgan kuylar avg`un rubobi, dutor, dutor bas, g`ijjak alt, g`ijjak bas
asboblariga topshirilishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
2.
Sh. Raximov- Nizomiy nomidagi TDPU dotsenti
3.
A.
Lutfillayev
O`zDK
professori
“Musiqa”
nashriyoti
Toshkent 2010
