T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_5-to’plam_May-2025
312
ISSN:3030-3613
O‘QITUVCHI LOGOPEDNING INNOVATSION TEXNOLOGIK
FAOLIYATI
Andijon davlat pedagogika instituti
Maxsus pedagogika kafedrasi o‘qituvchilari
p.f,b.f.d dots.
Jo‘raxo‘jayev Muhammadaziz
Qodirova Mahzuna
Axmedova Vazira
Mamatisayeva Surayyo
mahzunaqodirova74@gmail.com
Annotatsiya.
Ushbu maqolada o‘qituvchi-logopedning innovatsion faoliyati,
zamonaviy pedagogik texnologiyalarni logopediya sohasida qo‘llash imkoniyatlari va
ularning samaradorligi yoritilgan. Maqolada logopedik mashg‘ulotlarda axborot-
kommunikatsion texnologiyalar, interaktiv metodlar, mobil ilovalar, gamifikatsiya va
virtual platformalardan foydalanish tajribalari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek,
innovatsion yondashuvlarning bolalardagi nutq nuqsonlarini tuzatishdagi o‘rni va
afzalliklari tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalariga asoslangan holda, logopedik faoliyatni
takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalar ham berilgan.
Kalit so‘zlar:
logoped,kompetentli yondashuv,tehnologik faoliyat,innovatsion
tehnologiya.
Bugungi kunda fan va texnologiyaning rivojlanishi maxsus ta'lim jarayonining
samaradorligini sezilarli darajada oshirish va nutq rivojlanishida nuqsonlari bo‘lgan
bolalarni o‘qitishni individuallashtirish imkonini berdi.
Zamonaviy interaktiv texnologiyalar o‘qituvchi logoped ishini osonlashtiradi
(elektron shaklda barcha turdagi darslarning hisobotlari va jadvallarini tuzish qog‘ozli
vositalar bilan ishlashni kamaytiradi, darslar uchun vizual didaktik hamrohlikni
yaratishga imkon beradi) va bolaning nutqqa bo‘lgan motivatsiyasini oshiradi.
korrekmashg‘ulotlari, nutq va kognitiv faollikni rag‘batlantiradi, shuningdek, bolaning
o‘zini o‘zi qadrlashini oshiradi.
Nutq buzilishi bo‘lgan bolalar uchun interaktiv tuzatish o‘yinlarini qurishning
asosiy tamoyillari:
nutqni rivojlantirish buzilishlarini tuzatishga tizimli va faoliyatga asoslangan
yondashuv (L.S.Vigotskiy boʻyicha);bolalar uchun qiziqarli bo‘lgan ta'limning o‘yin
shakli;tuzatish ta'siri jarayonida yuzaga keladigan muammolarni interaktiv hal qilish;
polisensor ta'sir, bunda ma'lumotni eshitish orqali idrok etish vizual nazoratga tayanish
bilan birlashtiriladi, bu butun analizatorlardan foydalanishga imkon beradi va
kompensatsiya
mexanizmlarini
faollashtirishga
yordam
beradi;
taʼlimga
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_5-to’plam_May-2025
313
ISSN:3030-3613
tabaqalashtirilgan yondashuv, murakkablik yoki hajmga qarab vazifalar va oʻyinlar
variantlarini tanlash qobiliyati.
Barcha interaktiv o‘yinlar bilan ishlash bolaning faoliyati natijalarini vizual
nazorat qilish asosida amalga oshiriladi. Ular monitor ekranida multfilm tasvirlari va
belgilar ko‘rinishida aks ettiriladi. Bola uchun qiyinchilik darajasi yuqori bo‘lgan ba'zi
mashqlarda vazifani bajarishda qo‘shimcha eshitish yordami imkoniyati taqdim etiladi.
Bu maktabgacha va boshlang‘ich maktab yoshidagi bolalarda nutq buzilishlarini
samarali va qisqa vaqt ichida tuzatishga imkon beradi.
Insonning jamiyatda yashashi va tashqi dunyo bilan o‘zaro munosabatda
bo‘lishiga yordam beradigan eng muhim aqliy funktsiyalardan biri nutqdir. Uning
shakllanishi erta bolalikdan boshlanadi. Insonning aqliy va jismoniy rivojlanishi, uning
ijtimoiylashuvi, moslashuvchan qobiliyatlari va o‘rganishdagi muvaffaqiyati ko‘p
jihatdan ushbu hayotiy funksiya qanday shakllanganiga, uni tashkil etuvchi
Logopediya fan sifatida pedagogika, tibbiyot, psixologiya bilan bog‘liq bo‘lib, qulay
hissiy muhitni yaratish, ta'lim sharoitlari va o‘quv jarayonini optimallashtirish nutq
jarayonlarini optimallashtirish uchun hizmat qiladi. Nutq terapiyasi texnologiyalari
shartli ravishda ikkita asosiy turga bo‘linadi an'anaviy va noan'anaviy (yoki
innovatsion).
Mutaxassis tomonidan qo‘llaniladigan texnologiyalar:
-har tomonlama tekshirish va buzilishlarni aniqlash;
-turli tovushlarning talaffuz nuqsonlarini tuzatish;
-to‘g‘ri nutq nafas olish ko‘nikmalarini shakllantirish;
-ovoz, nutq tempi va ritmini, intonatsiya va pauzani joylashtirishni tuzatish;
-nutqqa alaqodor massajini o‘tkazish.
Logoped amaliyotida innovatsion texnologiyalar
Logoped ishiga muvaffaqiyatli joriy etilgan innovatsion texnologiyalarga
quyidagilar kiradi:
badiiy terapevtik usullar; tanaga yo‘naltirilgan texnikalar;
musiqa terapiyasi, rang terapiyasi;
ertak terapiyasi, aromaterapiya;
qum terapiyasi, barmoq gimnastikasi;
izoterapiya axborot va kompyuter texnologiyalari (AKT);
o‘yin texnologiyalari; mnemonika;
Bugungi kunga qadar turli xil rivojlanishida kamchiligi bo‘lgan bolalar uchun
maxsus kompyuter dasturlari ishlab chiqilgan: "Yo‘lbarslar uchun o‘yinlar",
"Mersibo", "Raqamlar kompozitsiyasi", "So‘z kompozitsiyasi", "Logo muhitida o‘quv
o‘yinlari", "Mening hayotim", "Vaqt jadvali", "Shahar hovlisida" va boshqalar.
Ushbu kompyuter dasturlari nutq terapiyasi ishining o‘ziga xos jihatlarini aks ettiradi:
- kognitiv funksiyalarni rivojlantirish;
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_5-to’plam_May-2025
314
ISSN:3030-3613
- bolaning so‘z boyligini boyitish;
-nutqning grammatik tuzilmalarini rivojlantirish;
-izchil nutqni takomillashtirish.
Axborot kommunikatsiya texnologiyalaridan har qanday mavzuni o‘rganishda va
logopediya mashg‘ulotlarining istalgan bosqichida foydalanish mumkin. Yangi
materialni
tushuntirishda
(tanishtirishda),
mustahkamlashda,
takrorlashda,
umumlashtirishda, tekshirishda, fonematik tahlilni shakllantirish bo‘yicha tuzatish
ishlarida, leksik darajadagi, sintaktik darajadagi tuzatish ishlarida, maktabgacha
yoshdagi va kichik maktab o‘quvchilarida bog‘langan nutqni rivojlantirishda
foydalanishimiz mumkin.
Axborot kommunikatsiya texnologiyalari : "Boatswain" konfiguratsiyasidagi
"Logopedia Schooner" interaktiv majmuasi, "Boatswain" ko‘p funktsiyali o‘quv o‘yin
moduli "Developer", logoped o‘qituvchisining avtomatlashtirilgan ish stantsiyasi
"Logoped stoli" , tomonidan ishlab chiqilgan.
Maktabgacha yoshdagi bolalarning kognitiv faoliyati bu bilish jarayonida
namoyon bo‘ladigan faoliyat. Bu bolalarning ma'lumotni qiziqish bilan qabul qilishda,
o‘z bilimlarini aniqlashtirish va chuqurlashtirishga intilishda, qiziqtirgan savollarga
mustaqil ravishda javob izlashda, ijodkorlik elementlarining namoyon bo‘lishida,
bilish usulini o‘zlashtirish va qo‘llash qobiliyatida ifodalanadi
Darsda zamonaviy interaktiv texnologiyalardan foydalanish, ko‘plab
logopedlarning fikriga ko‘ra, bolalarning kognitiv motivatsiyasini, ixtiyoriy e'tiborini
va xotirasini, mustaqillik, diqqatni jamlash, qat'iyatlilik, empatiya, barmoqlarning
ixtiyoriy motorli ko‘nikmalarini rivojlantirishga ijobiy ta'sir ko‘rsatadi.
Imkoniyati cheklangan o‘quvchilar o‘qituvchi rahbarligida interfaol jihozlar bilan
ishlashni tez o‘rganadilar. Ishning bunday turi ularda ortib borayotgan qiziqishni
uyg‘otadi, bilimlarini ko‘rsatishga undaydi. Maktabgacha yoshdagi bolalik tez o‘tadi
va o‘qituvchilar ota onalar bilan birgalikda bu vaqtni farzandlarimiz uchun baxtli va
yorqin o‘tkazishga harakat qilishlari kerak. Bolaning atrofida uni e'tibor, g‘amxo‘rlik
va iliqlik bilan o‘rab turgan, uning individualligini, o‘ziga xos shaxsiy fazilatlarini
ochib beradigan va rivojlantiradigan, nutq va kognitiv rivojlanishdagi mavjud
kamchiliklarni bartaraf etishga yordam beradigan odamlar bo‘lishi muhimdir.
Yagona rivojlanish makonida an'anaviy o‘yinlar, o‘yinchoqlar, yorqin vizual
materiallar va interaktiv muhitni yaratish va undan foydalanishni o‘z ichiga olgan
zamonaviy o‘quv kompyuter texnologiyalarini birlashtirish kerak.
Nutq korreksiyasi ishidagi eng muhim muammolardan biri motivatsiya
muammosi: bolani qanday qiziqtirish, uning e'tiborini jalb qilish, u logoped bilan
mashg‘ulotlarga borishdan xursand bo‘lishi uchun kerak.
Interfaol o‘yinlar va interfaol jihozlardan foydalanish maktabgacha yoshdagi
bolalarga eng yaqin va tushunarli bo‘lgan majoziy turdagi ma'lumotlarni o‘z ichiga
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_5-to’plam_May-2025
315
ISSN:3030-3613
oladi. Harakat, tovush, animatsiya uzoq vaqt davomida bolalarning e'tiborini tortadi.
Bolalar hissiy va kognitiv zaryad oladilar, ularda yana bu faoliyatga qaytish istagi
tug‘iladi. Interfaol o‘yinlar bolalarning o‘quv jarayonini yaxshilashga yordam beradi,
turli nutq patalogiyalari bo‘lgan bolalarning kognitiv faoliyatini qo‘llab quvvatlaydi va
umuman nutq terapiyasi ishining samaradorligini oshiradi. Kompyuter o‘quv
ma'lumotlarini taqdim etish imkoniyatlarini sezilarli darajada kengaytiradi va bolaning
motivatsiyasini oshirishga imkon beradi. Kompyuterdan o‘qitish vositasi sifatida
foydalanish shakllari har xil. Bu bolalarning kichik guruhi bilan va individual ravishda
ishlash.Interfaol o‘yinlar bolalar nutqini rivojlantirishda o‘qituvchilarga katta yordam
beradi. Interaktiv o‘yinlar bolalarga quyidagilarga yordam beradi:
- kognitiv qiziqish;
- kuchlanish, ortiqcha yuk va charchoqni bartaraf etishga yordam beradi;
Logoped ishidagi interfaol texnologiyalar quyidagilarga yordam beradi:
1. Nutq nuqsonini bartaraf etish bilan u uchun qiyin ish haqida gap ketganda,
bolaning motivatsiyasini oshirish. Bunda standart talaffuzga intiladi, ongsiz ravishda
xatolarini tahlil qiladi va vazifani ancha yaxshi bajarishga harakat qiladi, chunki u
o‘yinning standart qahramoniga mos kelishga intiladi.
2. Darslar davomida charchoqni kamaytirish. AKT endi bola uchun qiziqarli
bo‘lganligi sababli (rangli grafikalar, o‘ylangan o‘yin hikoyalari, uslubiy o‘yinlarni
rivojlantirishga zamonaviy yondashuv tufayli) u kamroq charchaydi va konsentratsiya
va ishlash avvalgiga qaraganda uzoqroq davom etadi.
3. Bolaning to‘g‘ri gapirishni o‘rganishga bo‘lgan ongsiz istagini shakllantirish,
o‘z xatolarini tuzatish istagi paydo bo‘ladi. Ayniqsa, bola tomonidan bajarilishi kerak
bo‘lgan standart deb hisoblangan qahramon bo‘lgan o‘yinlarning toifalarini ta'kidlash
kerak.
4. Logoped ishini yengillashtirish. Nutq terapevti bola va xayoliy kompyuter
qahramoni o‘rtasidagi muloqotni modellashtirish, shaxslararo muloqotning maqsadli
modellarini shakllantirish yoki tuzatish imkoniyatiga ega.
Shunday qilib, ta’lim jarayoniga innovatsion yondashuv doirasida interfaol
texnika va texnologiyalardan foydalanish maktabda ham, maktabgacha ta’lim
muassasalarida ham ta’lim tarbiya jarayonini takomillashtirish uchun prinsipial yangi
imkoniyatlar yaratadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Z.N.Mamarajabova “Maxsus ta‟lim
jarayonida pedagogik
texnologiyalar” Toshkent., TDPU., 2016.
2.
R.A.Mavlonova M.Arabova, G„.Saloxiddinova “Pedagogik texnologiya” T-2008.
Fan.
3.
Azizxodjayeva N. “Pedagogik texnologiya va mahorat”., Toshkent., TDPU., 2006
4.
J.G„ Yo„ldoshev “Pedagogik texnologiya asoslari” T., O„qituvchi, 2004.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_5-to’plam_May-2025
316
ISSN:3030-3613
5.
Sh.S. Shodmonova va boshqalar. Umumiy pedagogika nazariyasi va amaliyoti. –
T.: “Fan va texnologiya”. 2019 y.
6.
R.Ishmuhamedov, M.Yuldashev. Ta’lim va tarbiyada innovatsion pedagogik
texnologiyalar. O‘quv qo‘llanma. – T.: 2013 y..
7.
Qodirova, M. (2025). INKLYUZIV TA ‘LIM SHAROITIDA ESHITISHIDA
KAMCHILIGI
BO‘LGAN
O‘QUVCHILARNI
O‘QITISH
USLUBIYATI.
Universal xalqaro ilmiy jurnal
,
2
(4.1), 393-395.
8.
M.X. To‘xtaxodjayevaning umumiy tahriri ostida. Pedagogika. Darslik.T.:
O‘zbekiston faylasuflari Milliy jamiyati, 2010 y.
9.
Qodirova, M. (2025). Kichik maktab yoshidagi zaif eshituvchi o ‘quvchilarning
dialogik nutqining xususiyatlari.
MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI
JURNALI
,
3
(4).
10.
Qodirova, M. (2025). BOSHLANG ‘ICH SINF ZAIF ESHITUVCHI O
‘QUVCHILARNING TARBIYAVIY MASHG ‘ULOTLARDA DIALOGIK
NUTQINI RIVOJLANTIRISH USULLARI.
Академические исследования в
современной науке
,
4
(23), 50-52.
