T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_6-to’plam_May-2025
136
ISSN:3030-3613
ǴÁREZSIZLIK JILLARINDA QARAQALPSAQSTANDAǴI JER-SUW
ATAMALARINDAǴI ÓZGERISLER.
Jabbarbergenova Biybizada Rustemovna
Qaraqalpaqstan Respublikasi Kegeyli rayoni
9 – sanli ayrim pánler tereǹlestirip oqitilatuǵin
mekteptiǹ qaraqalpaq tili páni oqitiwshisi.
MUSTAQILLIK YILLARIDA QORAQALPOG‘ISTONDA YER-SUV
ATAMALARINING O‘ZGARISHLARI.
Jabbarbergenova Biybizada Rustemovna,
Qoraqalpog‘iston Respublikasi Kegeyli tumani,
9-sonli maktabning qoraqalpoq tili fani o‘qituvchisi.
CHANGES IN LAND AND WATER TERMS IN KARAKALPAKSTAN
DURING THE YEARS OF INDEPENDENCE.
Jabbarbergenova Biybizada Rustemovna,
Karakalpak language teacher at school No. 9,
Kegeyli district, Republic of Karakalpakstan.
Annotatsiya:
Ushbu maqolada Qoraqolpog’iston Respublikasida joylashgan
toponimlarni eski tuzimdan qolgan (Lenin, K.Marks, Kuybıshev,Kalinin, Kirov h.b)
tısqarı «Komsomol», «İnternatsional», «İskra», «Mir», «Yubileynıy», «Kollektiv»,
«Bolshevik», «Kommuna», «Proletar», «Gigant», topononimlar va hozirga kelip milliy
nomlarga o’zgartilgan toponominlar haqqida so’z yuritiladi.
Kalit so’zalar:
Toponimlar, milliylik, ma’daniyat, Qoraqalpog’iston, yer-suv
atamalari
Xalıq jasaytuǵın jay orınlarınıń atamaları waqıttıń ótiwi menen ózgeredi. Bunıń
tiykarǵı sebebi xalıq jasaytuǵın punktler jámiyettiń sotsiallıq-siyasiy, ekonomikalıq
hám mádeniy turmısı, xalıqtıń ulıwma turmıs tárzi menen baylanıslıǵı, olarda jámiyette
júz berip atırǵan ózgerislerdiń óz kórinisin tabıwında bolıp tabıladı. Basqasha aytqanda
oykonimler sotsial-ekonomikalıq hám siyasiy ózgerislerdiń indikatorı bolıp tabıladı.
Sebebi, ilimiy tayanıshı tereń bolmaǵan hár qanday qurılma bir kún bolmasın, bir kún
qulaydı. Keńes húkimeti ıdırap ketkennen keyin jay orın atamaları milliy qádiriyat
qatlamlarınıń biri sıpatında tán alınıp, xalıq tariyxı, mádeniyatı hám tiline baylanıslı
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_6-to’plam_May-2025
137
ISSN:3030-3613
bolmaǵan tariyxıy-geografiyalıq atamalar, tiykarınan xalıq jasaytuǵın punktlerdiń
atları ózgertildi, tariyxıy atamaları tiklendi yamasa qayta ataldı.
Toponimlardı eki úlken toparǵa bóliw múmkin: tábiiy, yaǵnıy xalıq toponimları hám
rásmiy, yaǵnıy tábiiy emes toponimlar
1
.
Tábiiy, xalıq toponimlar kóp ásirler dawamında tábiiy xalda júzege kelgen
atamalar bolıp, olardıń dóretiwshisi, jaratıwshısı xalıq. Bul atamalardıń ayrımların kim,
qashan qoyǵan, ne sebepten solay ataǵanlıǵı házirgi kúnge kelip umıtılıp, olardı
anıqlaw bolsa ayrıqsha izertlewlerdi talap etedi. Xalıń toponimleri ásirler dawamında
tariyx sınawlarınan ótip, sılınıp qısqa sózlerge aylanǵan.
Xalıq toponimlarınıń eń baslı ózgeshelikleriniń biri olardıń
materiallıǵı, yaǵnıy
olardıń jaratılısına qaray materiallıq real tiykarlarǵa iye bolıwı bolıp tabıladı. Sol
sebepli xalıq atamalarınıń negizi belgili bir orın, territoriyaǵa geografiyalıq - fizikalıq
obektlerge tán bolǵan belgiler boladı. Atamanıń júzege keliwi ushın sebep bolǵan
qandayda bir waqıya, hádiyseler haqqında bizge xabar berip turadı. Xalıq
toponimlarına tán bul pazıylet toponimiyanıń tiykarǵı talap hám nızamlıqlarına tán
nárse. Sol sebepli xalıq toponimlari uzaq ómir súredi hám jasaǵısh boladı. Tábiiy
toponimlar bul hár bir xalıqtıń áyyemgi dáwirlerinen baslap, ásirler dawamında qalıs
xızmeti, izleniwi hám dóretiwshiliginiń ájayıp jemisi.
Tariyxta sonday atamalar bar bolıp, olardıń júzege keliwi belgili bir dáwirlerde
bir shaxstıń qálewine, arnawlı qararlar, kórsetpelerge baylanıslı boladı. Mine sonday
atamalardı rásmiy toponimler deymiz. Rásmiy atamalardıń negizi ádette, ózleri ańlatıp
turǵan orınnıń, obekttiń tábiiy ózgesheligin kórsetpey, oǵan jabıstırıp qoyılǵan jarlıqqa
usaydı. Shoralar dáwirinde Ózbekstan territoriyasındaǵı jay orınlarına berilgen
atamalardıń negizin mine usınday rásmiy atamalar iyelegen.
Dáslep, shoralar dáwirinde qalalar, awıllar, ayırım rayonlar, kósheler,
mámleketlik hám jámiyetlik xojalıqlar, qalalar, awıllarlar, mekeme hám shólkemler h.b
qoyılǵan atamalardıń negizin joqarıdan kórsetpe etip berilgen arnawlı qararlar arqalı
tańlanǵan hám berilgen edi.
2
Bunıń ústine shoralar dáwirinde qoyılǵan atamalardıń kópshiligi ideologiyalıq
hám siyasiy kóz-qaraslar menen baylanıslı qoyılǵan bolıp, atama ózi atap atırǵan
obiekttiń ózgesheligi menen mazmunı jaǵınan baylanısqa iye emes, real atalıw
nominativ) tiykar hám sebepten ayırılǵan toponimlar edi.
Shoralar dáwirinde júzege kelgen toponimlardıń negizin shaxslar atına berilgen
yamasa ideologiyalıq mazmun menen suwǵarılǵan atamalar qurar edi. Olar ótmish
dúzim túsiniklerin ózinde jámlegen siyasiy devizlar, jarnamalarǵa uqsar edi.
Toponimika páninde
«
memorial toponimlar», «personal toponimlar» dep júritiletuǵın
1
E.Begmatov Joy nomlari manaviyat kuzgusi. T.,1998., 21 b.
2
S.Qoraev. Ózbekiston viloyatlari toponimlari. T., 2005. 34 b.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_6-to’plam_May-2025
138
ISSN:3030-3613
bunday atamalar orındı da waqıttı da tańlamay, hár qanday obektke jabıstırıp qoyıla
beredi.
Eski dúzim ideologiyası menen baylanıslı atamalardıń mazmunı siyasiy
ideyalardan ibarat bolıp kópshilik jaǵdayda russha atamalar olardıń negizin quraǵan.
Sol sebepli burınǵı Awqamnıń barlıq territoriyalarında bolǵan sıyaqlı Qaraqalpaqstan
territoriyasında sonıń ishinde Nókis qalasında shaxslardıń atları hám familiyalarına
tiykarlanǵan kóp sanlı atamalardan (Lenin, K.Marks, Kuybıshev,Kalinin, Kirov h.b)
tısqarı «Komsomol», «İnternatsional», «İskra», «Mir», «Yubileynıy», «Kollektiv»,
«Bolshevik», «Kommuna», «Proletar», «Gigant», usaǵan toponimlar kóplep ushrasar
edi. Keńes dáwiri toponimikalıq siyasatına shaxslardıń atın « máńgilestiriw» degen
túsinik tiykarǵı rol oynadı. Bunda tiykarınan, marxum shaxslar kózde tutılar edi. Biraq
1960 jıllarǵa kelip ele tiri shaxslardıń atları da «máńgilestirilip» baslandı. Al
toponimlerdiń tiykarǵı máqseti jay orın atamaların bir birinen ayırıw ekenligin hesh
kim túsingisi kelemedi.
Respublikamız territoriyasında áyyemgi dáwirlerden berli saqlanıp kiyatırǵan
bir qatar tariyxıy, xalıq atamaları shoralardıń toponimikalıq siyasatı sebepli, olardıń
ornın « jańasha», « zamanagóy» dep júritilgen ideologiyalıq atamalar iyeledi.
Awqamnıń toponimik siyasatı jay-orınlarǵa atama beriw islerin de oraylastırdı.
Nátiyjede bul wazıypa xalıqtıń qolınan tartıp alınıp partiya shólkemleriniń qolına ótip,
sol dáwirdiń ideologiyalıq quralına aylandı. Bul iste xalıq massasınıń qatnası, pikiri
buwıldı hám nátiyjede áste-aqırın adamlar buǵan biyparwalıq penen qaraytuǵın boldı.
Shoralar alıp barǵan toponimikalıq siyasat keltirgen keri aqıbetler burınǵı
Awqam territoriyasındaǵı barlıq milliy tillerdegi áyyemgi tariyxıy toponimlardıń
tiykarǵı bóleginiń tamam bolıwına alıp keldi. Bul atamalar – xalıq tariyxı, mádeniyatı
hám tiliniń biybaxa, tákirarlanbaytuǵın baylıǵı edi.
Jay-orın atamaları úlkemiz mádeniyatınıń bir bólegi bolıp, hár bir orın ataması
tariyxımızdıń uzaq ótmishiniń bir bólegi bolıp tabıladı. Sol sebepli milliy tilimizdegi
toponimikalıq dizimniń joq etiliwi – bul xalıq tariyxı hám milliy mádeniyatına, úlkeniń
tábiyatı, fizikalıq-geografiyalıq jaǵdayına baylanıslı biybaxa áyyemgi derekler hám
maǵlıwmatlardıń máńgi joǵalıwı bolıp tabıladı. Sol sebepli tariyxıy toponimlerdi joq
etiw – bul toponimiya dizimindegi milliylikti, milliy ruwxtı, ózine tán ózgeshelikti joq
etiw degen sóz. Ǵárezsizlik jıllarında tariyxıy atamalarǵa «mádeniyat estelikleri»
dárejesi berildi. Bunda eki máqset kózde tutılǵan: birinshisi, toponimlardıń xalıq
mádeniyatı hám ruwxıyatınıń bir bólegi, onıń birden-bir miyrası ekenligin tán alıw,
ekinshiden barlıq mádeniyat estelikleri sıyaqlı tariyxıy atamlardı asırap-abaylaw,
saqlaw hám qorǵaw bolıp tabıladı.
Mine sonlıqtan óz ǵárezsizlik jolınan baratırǵan, óz milliy ideologiyası, ruwxıyatın
qáliplestirip atırǵan, óz milliy qádiriyatların áste-aqırın tiklep atırǵan Ózbekstan
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_6-to’plam_May-2025
139
ISSN:3030-3613
hám Qaraqalpaqstan respublikaları hám administrativlik-territorial jay- orınlarǵa
atama beriwdey baslı máselege biyparwa qaray almaslıǵı anıq edi.
1989 jıl 21 oktyabrde Ózbekstan Respublikasınıń Mámleketlik tili haqqındaǵı
nızamı qabıl etildi.
3
Onda respublika xalqı há m mád eni yatı tari yxınd a
birinshi márt e «... barlıq tarixıy atlar hám jay-orın atamaları xalıqtıń milliy
múlki esaplanadı hám mámleket tárepinen qorǵaladı » dep kórsetilgen (24-
statya). 1995 jıl 21 dekabrde Ózbekstan Respublikasınıń mámleketlik tili haqqındaǵı
nızamǵa ózgertiwler hám qosımsha kirgiziw haqqında ÓR Oliy Majlisi qarar qabıl
etti hám Mámleketlik til haqqındaǵı nızam tastıyıqlandı. Onıń 22-statyasında:
«Respublikanıń administrativlik-territorial birlikleri, maydanları, kósheleri hám
geografiyalıq obektlerdiń atamaları mámleketlik tilde kórsetiledi» 1996 jıl 30
avgustda bolsa «Ózbekstan Respublikasında administrativlik-territorial dúzilisi,
toponimik obektlerge atama beriw hám olardıń atların ózgertiw máselelerin sheshiw
tártibi haqqında» Ózbekstan Respublikasınıń Nızamı qabıl etildi. Onda
«..administrativlik-territorial birlikleri, xalıq jasaytuǵın punktler hám olardıń
quramındaǵı bólimlerge, sonday aq kárxanalar, shólkemler, fizikalıq-
geografiyalıq, geologiyalıq hám basqada obektlerge atama beriw hám olardıń
atamaların ózgerttiriw tártibin belgileydi»
4
.
1996 jıl 31 mayda Ózbekstan Respublikası Ministirler Keńesi «Ózbekstan
Respublikasındaǵı jergilikli-territorial birlikler, xalıq jasaytuǵın punktler,
shólkemler hám basqa toponimikalıq obektlerdiń atamaların tártipke salıw
haqqında» ǵı qararı qabıl etildi
5
. Bul qarar ǵárezsiz Ózbekstan mámleketinde
toponimikalıq siyasat qánshelli izbe-izlik penen ámelge asırılıp atırǵanlıǵınıń
dáliyli. Qarardıń mánisi hám áhmiyetine kelsek, qararda «orınlarda toponimikalıq
obektlerdiń eski dúzim kommunistlik ideologiyaǵa xızmet etetuǵın, xalqımız tariyxı
hám milliy úrp-ádetlerine baylanıslı bolmaǵan atamalardıń saqlanıp turǵanlıǵı»
qaralandı, bul jaǵdaydıń ǵárezsizlik ideyaları ushın jat ekenligi belgili. Sol sebepli
bunday toponimlardı basqa atamalar menen almastırıw lazımlıǵı, bul isti baslaw
hám tamalawdıń anıq múddeti belgilendi.
Usı hujjette jay-atamalarǵa atama qoyıw hám olardıń atların ózgertiriwdiń
ilimiy tiykarı belgilep berilgen. Ásirese, shaxslar atın «máńgilestiriw», adamlar atına
atama qoyıwdıń miyzanı hám shegaralarına anıqlıqlar kirgizilgenligi áhmiyetli.
Sonday aq, bul qararda jay orınlardı ataw, olardıń atların ózgertiw isin qadaǵalaw
hám tártipke salıw ulıwma mámleketlik áhmiyetke iye másele dep belgilengenligi
áhmiyetli. Ózbekstan Ministirler Keńesi territoriyasında Ózbekstan Respublikasındaǵı
3
«Xalq sózi», 1989 yil, 21 oktyabr, 1-bet.
4
«Xalq sózi», 1996 yil, 7 sentyabr, 1-bet.
5
«Xalq sózi», 1996 yil, 1 iyun, 1-bet.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_6-to’plam_May-2025
140
ISSN:3030-3613
toponimikalıq obektlarge atama beriw máselelerin qorǵawshı Respublika komissiyasınıń
islep turǵanı hám jay orın atamalarınıń isine Ózbekstan mámleketi berip atırǵan
itibardıń jarqın dáliylidur.
Ǵárezsizlik jolına qádem qoyǵan Ózbekstan Respublikası óziniń maqset hám
arzıw-ármanlarına tuwrı keliwshi siyasatın belgilep alıp, onı turmısqa engiziwdi áste-
aqırınlıq penen júrgizbekte. Jay-orın atamaların qoyıw máselesine Respublika
Prezidenti İ. A. Karimov úlken itibar menen qaray otırıp, shıǵıp sóylegen
sózlerinde jay-orınlarǵa bolǵan múnásibet, olarǵa atama qoyıw hám ózgerttiriw
júdá juwapkerli is ekenligin, bunda milliy atamalarǵa múnásibet, orınlardı ataw
hám ózgertiw juwapkerli is ekenligi, onda milliy manawiyat, milliy qadiriyat úrp-
ádetlerge , ǵárezsizlik jolındaǵı ideyalarǵa ámel qılıw kerekligin qayta-qayta atap
ótti. Jurtbasshımız usı máselege tiyisli kórsetpeleri, pikirleri Ózbekstan mámleketi
toponimikalıq siyasatınıń negizin quraydı.
Ǵárezsiz rawajlanıw jolına ótken Ózbekstan respublikası óziniń ǵárezsizlik
ideologiyasın, milliy til hám milliy qádiriyatlarǵa ádil múnásibet siyasatın jaratar eken,
xalıq tariyxi hám milliy mádeniyatınıń aynası bolǵan toponimlar táǵdirine biyparwa
qaray almaslıǵı óz-ózinen belgili. Sol sebepli keyingi jıllarda respublika
territoriyasındaǵı bir qatar rayonlar, qalalardıń atamaların ózgerttiriw haqqında
Prezidenttiń Pármanları, Ózbekstan Oliy Majlisi qararları qabıl etildi.
6
.
Ózbekstan Respublikasındaǵı toponimikalıq obektlerge atama beriw
máselelerin qorǵawshı Respublika komissiyasınıń 1996 jıl may ayında qabıl
etken «Nızamı» da komissiya «...atama beriw usınıs etilip atırǵan adamnıń
mámleket xalqı aldındaǵı úlken xızmetleri, atı qoyılıp atırǵan tarawǵa
qatnası, onı rawajlandırıwǵa qosqan úlesin esapqa aladı» deyilgen. Demek,
ataması jay orınǵa beriletuǵın shaxstıń: 1) mámleket xalqı aldında úlken
xızmeti bolıwı lazım; 2)atı qoyılıp otırǵan orınǵa baylanısı bolıwı kerek ; 3)
sol jay-orındı payda etiwde yamasa sol tarawdı rawajlandırıwǵa múnásip úles
qosqan bolıwı lazım. Jay – orınlarǵa atama beriw haqqında sóz ketkende «ullı
ata-babalarımız» degen túsinik ushrasadı. Bul túsinik xalıqtıń uzaq hám jaqın
ótmishinde jasap ótken, tariyx sınawlarına shıdam berip xalıq tıń milliy
maqtanıshı hám abıroyına hám siyasatınıń quralına aylanǵan, olardı ózinde
toplaǵan usılǵa aylandırǵanı málim. Sol sebepli óz ǵárezsizligi jolında baratırǵan,
óz milliy ideologiyası, ruwxıyatın qáliplestirip atırǵan (limnonimlar, gelonimlar,
potamonimlar) h.b. atamalar bolıp, olar ulıwma jay-orın ataması sıpatında payda
bolǵan emes, biraq olar óziniń tiykarǵı wazıypası hám mánisinen tısqarı watan
perzentlerin ańlatadı. Bular Amir Temur, Uluǵbek, Abu Rayhan Beruniy,
Alisher Nawayı, Ahmed Yassawiy, Berdaq, Ajiniyaz, Kunxoja sıyaqlı ullı
6
Begmatov.E. Joy nomlari manaviyat kózgusi. T.,1998. 44 b.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_6-to’plam_May-2025
141
ISSN:3030-3613
insanlar. Bular qatarına ótmishte xalıqtıń ilimiy, mádeniy aǵartıwshılıq, diniy -
filosofiyalıq miyrasına úlken úles qosqan jazıwshılar, alımlar, arxitektorlar,
súwretshiler, tariyxtanıwshılar, shıpakerler óz úlkesiniń azatlıǵı hám ǵárezsizligi
ushın gúresken ullı sarkardalar , qaharmanlar kiredi.
Olar negizinde óz atların máńgilestiriwge mútáj emes. Olar álleqashan
aq shashlı tariyxımızdıń tórinen, xalqımız qálbiniń tórinen orın alǵan. Har bir
dáwirde waqıt ótiwi menen tábiyat qushaǵında belgisiz hám sırlı bolıp kelgen
fizikalıq-geografiyalıq obektler anıqlanadı yamasa insanlar tárepinen jańa qalalar,
awıllar, kanallar,kósheler payda etiledi. Nátiyjede bularǵa atama beriw kerek
boladı. Sonday aq ayırım waqıtları jay orınlardıń yamasa obektlerdiń burınǵı
atamalarına adamlardıń múnásibeti ózgeredi. Demek olardıń da atamaların
basqaları menen almastırıw kerek boladı.
Respublikamız territoriyasında sonıń ishinde Nókis qalası territoriyasında
shoralar dáwirinde zorlap kiritilgen toponimlerdiń kópshiligin rus tilindegi adam atları
hám familiyaları, russha sózlerden ibarat bolıp, olardıń jazılıwıda russha edi. Mısalı,
Lenin, Kalinin, Ordjenikidze, Budennıy, Shapaev, Kirov, Stepan Razin, K.Marks,
Engels, usaǵan adam atlarına qoyılǵan kósheler hám Krasnoarmeyskaya, Pesoshnaya,
Zapadnaya, Krasnogvardeyskaya, Veterinar, Poshtovaya, Shosseynaya, Koltsevaya,
Oktyabrskaya, Stepnaya, Tsvetoshnaya, Pesshanaya, Korotkaya, Sadovaya,
Kolxoznaya, Ogorodnaya, Bulvarnaya, Proletarskaya, Revolyutsionnaya, Kommuna,
Muzıkalnaya, Reshnaya, Komintern usaǵan atamadaǵı kósheler bizge tuwrı keliwi,
sińip ketiwi, toponimikalıq dizimimizdi bayıtıwı múmkinbe ? Mine bul jaǵday burınǵı
awqam dáwirinde pútkil Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan, sonıń ishinde Nókis qalası
territoriyasında kóplep ushrasar edi.
Jay-orınlarǵa atama beriw isindegi eń quramalı mashqalalardıń biri orınlardı
shaxs atları menen ataw máselesi. Jay-orınlardı shaxslar atı menen ataw, ásirese
shoralar dáwirinde háwij alǵan edi. Bunı biz joqarıdaǵı mısallarda kórip óttik. Ol
dáwirlerde toponimlar ayırım shaxslardı ullılaw, olardıń atların máńgilestiriwi keń
tarqalǵan usılına aylanǵan edi. Qanday shaxslardıń atları máńgilestiriliwge múnásip,
qaysıları múnásip emes. Bunıń talap hám miyzanları házirgi kúnge shekem jeterli túrde
hám izbe-iz belgilengen joq.
Toponimiya sınawında ayırım orınlı emes, múnásip emes atamalardıń payda
bolıwına sebepshi bolǵan nárse shaxs atın asıǵıp, hár tárepleme oylanıp kórmesten,
dáwirdiń sınawı, xalıqtıń qalıs bahasın kútpesten «máńgilestiriwge» umtıladı. Sol
sebepli toponimik obektlerdiń atamaların tártipke salıw Respublika komissiyasınıń
«Usınıs» ında tómendegishe talap etiledi «Shaxs atı onıń óliminen keyin keminde 5 jıl
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_6-to’plam_May-2025
142
ISSN:3030-3613
ótkennen keyin yamasa shaxstıń abıroy itibarı keminde sherek ásirlik múddetke shıdam
bergende ǵana obektlerge qoyılıwı múmkin»
7
.
Taxtakópir rayonında ózgeriske túsken toponimlerden kóshelerden Kalinin
kóshesin Qaraqalpaqstan, Kirov kóshesin Xojaniyaxov, Telman kóshesin A.
Dosnazarov, Shvernik kóshesin Qoshqarov, Moskva kóshesin Abdullaev, Kuybıshev
kóshesin Fazılov, Korolev kóshesin Matekeev, Lenin kóshesin Q.Awezov, Dimitrov
kóshesin Qasımov, Shatalov kóshesin Yu.Dauletiyarov, Frunze kóshesin Kómekov,
Kommunizm kóshesin Koshimov, Turgenev kóshesin A.Ayımbetov, Shexov kóshesin
S.Nurımbetov, M.Gorkiy kóshesin Turekeev, Varshava kóshesin A.Musaev,
Leningradskaya kóshesin Turımbetov, Krupskaya kóshesin Baylepesov, Partsezd
kóshesin Maxambetov, Armeyskaya kóshesin X.Abutov, Yubileynaya kóshesin
M.Ashirbekov, Severnaya kóshesin M.Erniyazov, Andreev kóshesin Smetullaev,
Jdanov kóshesin -Ibragimov, Pervomayskaya kóshesin S.Usaqov dep ózgertirildi.
Qaraqalpaqstan Respublikasi 2013-jil 28 dekabrdegi 185 / XIV- sanli
«Geografiyaliq obektlerdiń atamalari haqqinda» ǵi Nizanniń 7 – statyasiniń
orinlaniwin támiyinlew maqsetinde Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarǵi Keńesiniń
Prezidiumi
Qaraózek rayoni hákiminiń rayondaǵi ayrim elatli punktlerdiń atamalarina
ózgerisler kirgiziw haqqindaǵi 2021 jil 15- fevral kúngi 01-02/108- sanli usinisi
tiykarında Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarǵi Keńesi Prezidiuminiń 2021-jil 9 –
marttaǵi 237-sanli qararina qosimsha «Geografiyaliq obektlerdiń atamalari haqqinda»
ǵi Qaraqalpaqstan Respublikasi Nizamina muwapiq ózgeris kirgiziletuǵin elatli
punktler atamalari tómendegishe belgilendi.
Nurlan -hárekettegi dáslepki atamasi bolip házirde Jangeldi bolip ózgerdi ,
Qurban- aldinǵi atamasi házirde Sari ishan bolip oz’gerdi , Xojaq -aldinǵi atamasi
házirge Tilewmurat Ótemuratov jańa atamasi , Qarlibay kópir -burinǵı atamasi jańa
atamasi bolsa Taxpolat qandekli bolip jána atamadaǵi aytilatuǵin bolip ozgeris
kiritildi bular hákimshilik aymaqliq baylanisi jaǵinan «Berdaq» awil puqaralar
jiyinina qarasli obektler esaplanadi.Toybergen- aldinǵi atamasi bolip jańa atamasi Baǵi
bostan bolip ózgerdi , Qaramoyin –Annaxoja qaramoyin bolip ozgerdi, Taz- dáslepki
atamasi házirde ol Qoldawli bolip ózgerdi bular hákimshilik aymaqliq baylansi jaǵinan
«Qaraózek» awil puqaralar jiyinina baylanisli aymaqlar bolip tabiladi.
Isaxoja –bul obekt házirde jańa atama menen Xojalar bolip hákimshilik
aymaqliq jaǵinan «Akademik Sabir Kamalov» awili puqaralar jiyina tiysili aymaq
esaplanadi. Temirxan - dáslepki atamasi bolip jańa atamasi Allayar Dosnazarov boldi
. Siytek jap -aldińǵi atamasi házirde Qutli qonis bolip ózgerdi . Nurim tubek -
hárekettegi atamasi bolip bul Bayterek jańa atamaǵa ózgertildi . Sultamurat- bul usi
7
Begmatov.E. Joy nomlari manaviyat kózgusi. T.,1998. 37-42 bb.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_6-to’plam_May-2025
143
ISSN:3030-3613
obektin geografiyaliq hárekettegi atamasi bolip endi Qara buǵa bolip ózgeris kiritildi.
Qazayaqli -hárekettegi atamasi bolip jańa atama menen Tolibay Qabulov bolip
ózgertildi. Qirq - aldınǵi hárekettegi atamasi bul jańa atama menen Qirq-irǵaqli bolip
ózgertildi bular hákimshilik aymaqliq jaqtan «Allayar Dosnazarov» awil puqaralar
jiyinina qarasli esaplanadi.
Qoshqarbay –Jeken kól bolip ózgertildi Aqbolat -aldińi atamasi házirde janá
ózgeristegi atamasi Mayli kól bolip bul obekt «Esimózek» awil puqaralar jiyini
aymaǵinda. Atamurat- Baǵdat bolip ózgertildi Tórebek –Tóreli bolip ózgeris kiritildi
Umbet –Keleshek atamasi bolip esaplanadi . Batiq –Batiq kól jańa atamsi esaplanadi
Qandekli –Bes sari- qandekli jańa atamasi bolip tabiladi
Oljabay –Jalǵiz qum jańadan ózgeris kiritilgendegi atamasi . Sherimbet – bul
geografiyaliq hárekettegi atamasi bolip jańa atamasi Álim bolip ózgerdi Ótegen
Qorjin – Kókegis bolip jańa atama Irsimbet –Terbenbes bolip ózgertildi
Usnatdin – Qoldawli bes kempir bolip ózgertildi bul aymaqlar «Quralpa» awil
puqaralar jiyinina qarasli obektler esaplanadi Qipshaq – Sańmurin qipshaq bolip
ózgeris kiritildi Ótegen –Ótegen Nurmaǵanbetov bolip ózgeris kiritildi
Qaramoyin –Sabalaq bolip ózgertildi Xoja awil- Qumlixoja awil bolip jańa atama
menen aytilatuǵin boldi Joldas awil –Marqa boyi bolip ózgeris kiritildi bul aymaqlar
hákimshilik baylanisi jaǵinan «Mádeniyat» awil puqaralar jiyinina qarasli esaplanadi
Dóngelek qora – Tasjarma bolip ózgertildi. Dagar –Tóre awil bolip ózgertildi.
Quwis
–
Suwshi
awil
bolip
jańa
atamada
ózgeris
kiritildi.
Kuzbergen awil –Talapshań awil bolip ózgertildi. Xoja awil- Qoyshi awil bolip
ózgertildi bul aymaqlar hákimshilik aymaqliq baylanisi jaǵinan «Qoybaq» awil
puqaralar jiyini aymaǵina baylanisli .
Paydalanǵan ádebiyatlar dizimi:
1.
Mirziyoev Sh. Erkin va farovon, demokratik Ózbekiston davlatini birgalikda
barpo etamiz. Ózbekiston Respublikasi Prezidenti lavozimiga kirishish tantanali
marosimiga baǵishlangan Oliy Majlis palatalarining qoshma majlisidagi nutq.
/Sh.M. Mirziyoev. - Toshkent: «Uzbekistan» NMIU, 2016.
2.
Гулямов ЙА. « История орошения Хорезма». Т.,1957;
3.
Есбергенов Х. «Қарақалпақ етнографиясы» Т. 1970.
4.
E.Begmatov Joy nomlari manaviyat kuzgusi. T.,1998., 21 b.
5.
S.Qoraev. Ózbekiston viloyatlari toponimlari. T., 2005. 34 b.
6.
Begmatov.E. Joy nomlari manaviyat kózgusi. T.,1998. 44 b.
7.
«Xalq sózi», 1989 yil, 21 oktyabr, 1-bet.
8.
«Xalq sózi», 1996 yil, 7 sentyabr, 1-bet.
9.
«Xalq sózi», 1996 yil, 1 iyun, 1-bet.
