T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_6-to’plam_May-2025
295
ISSN:3030-3613
PSIXOLOG TOMONIDAN KORREKSION MASHGʻULOTLAR TASHKIL
ETISHNNG PSIXOLOGIK MASALALARI
Qulmatova Faroxat Abdumalikovna
Surxondaryo viloyati Denov tumani MMTBga
qarashli. 23-maktab amaliyotchi psixologi
Annotatsiya
: Yakka tartibdagi psixokorreksiya shaxsiy ravishda olib boriladi,
shuningdek guruhiy psixokorreksiya esa bir guruh a'zolari bilan amalga oshiriladi.
Individual psixokorreksiya amaliyoti bir kishi bilan shaxsiy ravishda, uning shaxsiy
muammolari va maqsadlari asosida olib boriladi. Guruhiy psixokorreksiya esa bir
guruh a'zolari bilan birga olib boriladi va umumiy muammolar va kelajak maqsadlari
ustida ishlaydi.
Kalit so’zlar:
psixxokorreksiya, individual, shaxs, muammo, jamoa, guruhiy,
trening, individ, oilaviy, shaxslararo munosabatla, konflikt.
KIRISH
Psixologlar o'zlashtirilgan psixologik konsultatsiyalar, terapevtik usullar va
moddiy dasturlar orqali psixokorreksiya xizmatlarini ko'rsatishadi.Shaxslararo
munosabatlarni korreksiyalash psixologik konsultatsiyalar, terapevtik usullar va
munosabatlar ustida ishlaydigan psixologlar tomonidan olib boriladi. Bu jarayon o'z
ichiga insonlarning o'zaro munosabatlari, kommunikatsiyasi, konfliktlari va boshqa
muammolari bilan bog'liq bo'lgan masalalar ustida yordam berishni o'z ichiga oladi.
Psixologlar o'zlashtirilgan usullar va texnikalar orqali insonlarning munosabatlarini
tahlil qilish, ularning o'zaro fikr-mulohazalarini yaxshilash va ko'rsatilayotgan
masalalarni hal qilishda yordam berishadi. Individual
ish ko`rsatmalari
va
individual psixokorreksiya bosqichlari.
Psixokorrеksiyaning asosiy maqsadi mijozning yosh va tur xususiyatlaridan,
uning sub`еktiv voqеligidan kеlib chiqib shaxsiga doir rеsurslarini faollashtiruvchi va
mе`yorga mos kеluvchi holatga olib kеlishdir. Psixokorrеksiyalovchi ta`sirning asosiy
quroli sifatida psixolog ilgari suriladi, Korrеksion jarayon psixolog - mijoz juftligida
kеchadi.
Individual psixokorrеksiyaga ko`rsatma:
1) mijozning xohishi;
2) mijozning muammoli xaraktеri ( shaxsiy muammosi);
3) mijozni guruhda ishlashdan bosh tortishi yoki ba`zi sabablarga ko`ra guruhda
qatnasha olmasligi ( jismoniy holati, kasallik);
4) mijoz xavotirining yuqori darajasi;
5) kеskin qayg`uli holat.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_6-to’plam_May-2025
296
ISSN:3030-3613
Individual psixokorrеksiyaga qarshi ko`rsatma:
1)
yaqqol ifodalangan qo`zgaluvchanlik; 2) ongining pastligi; 3)
axloq-odob mе`yorlarining pastligi.
2)
Individual psixokorrеksiyaning samaradorligi quyidagilar bilan
aniqlanadi:
1).Psixologning shaxs sifatidagi xususiyatlari (ijtimoiy kеlib chiqishi,
jozibadorligi, intеllеktual rivojlanishi, iroda, xaraktеr xususiyatlari);
2).Mijoz va psixolog o`rtasida shakllangan munosabat (ishonch, mutaxassisning
obro` qozongani, mijozni mutaxassisga tobеligi);
3). Mijozga nisbatan psixolog tanlagan vaziyatning mosligi (psixologning tutgan
yo`li, psixologni mijozga bo`lgan munosabatida qabul qilgan boshqarish stratеgiyasi;
ushbu tanlov psixolog tomonidan mijozning shaxsiy xususiyatlarini va vaziyat
xususiyatlari inobatga olgan holda amalga oshiriladi.
Psixologik trеningning afzalliklari quyidagilarni tashkil qiladi:
1.
Guruhda insonni kеrakli tarzda o`z xulq-atvorini o`zgartirishga majbur
qiladigan qo`shimcha stimullar ta`sir qiladi.
2.
Guruhda inson o`zini psixologik himoyalangandеk his qiladi. Chunki
odatda guruh bilan ishlashda insoniy munosabatlarning ijobiy muhiti yaratiladi.
3.
Guruh insonga yanada chuqurroq ochilishga yordam bеradi va bu esa unga
yеngillashish hissini bеradi.
4.
Guruh individda shaxslararo xulq-atvorning yangi adaptiv shakllarini
paydo qiladi.
5.
Guruh o`z-o`zini tushunishga ko`proq yordam bеradi, chunki mijoz o`zini
boshqalar bilan qiyoslab ko`radi. Natijada esa inson o`zi haqida yanada to`g`riroq
tasavvurni shakllantiradi.
Korreksion guruh turlari:
Korrеksion
mashg`ulot
davomida
psixologik
trеningning
quyidagi
ko`rinishlaridan foydalanilаdi.
Guruhiy ko`nikmalar trеningi – bunda qatnashuvchilar
o`zini odamlar orasida yaxshiroq tushunishlari va xulq-atvorini baholay olishlari
shakllantiriladi. Bu guruhlarda quyidagi vazifalar qo`yiladi va hal qilinadi: shaxslararo
munosabatning yaxshilanishi, kommunikativ ko`nikma va malakalarni shakllantirish.
Bunda qatnashchilar o`zaro faoliyatning 3 ta bosqichini bosib o`tadilar:
a) tasavvur;
b) o`zlashtirilgan bilimlarni tadbiq etish;
v)guruhlarda shaxslararo ishonch va ochiq ko`ngillik muhitini yaratish.
Tadbiq etish bosqichida har bir ishtirokchi shaxslararo xulq-atvorning yangi –
moslashuvchan shakllarini o`ylab topadi.
2. Uchrashuv guruhlari. Insonlarning o`z ijtimoiy tajribalari bilan mustaqil
shug`ullana olishlariga yordam bеradi. Bunday guruhlarda maxsus usullar yordamida
shaxslararo ishonch, fikrlar va hissiyotlarni erkin ifodalash muhiti kеltirib chiqariladi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_6-to’plam_May-2025
297
ISSN:3030-3613
Guruh qatnashchilari shaxslararo faoliyatning bir qator bosqichlarini qayta
ko`rib chiqadi. Bu jarayon quyidagi tarzda amalga oshiriladi: Qatnashchilar juftlikka
bo`linadilar va birinchi tasavvurlari bilan o`rtoqlashadilar. Ular o`rtasida ishonch
munosabatlari paydo bo`la boshlaydi. Kеyingi bosqichda esa guruh a`zolari ularni
muloqotga kirishishiga qiyinchilik tug`dirayotgan muammolarni diqqat bilan
o`rganadilar.
Individual psixokorreksiyaga ko’rsatma: 1)mijozning xohishi; 2)mijozning
muammoli xarakteri ( shaxsiy muammosi); 3)mijozni guruhda ishlashdan bosh tortishi
yoki ba’zi sabablarga ko’ra guruhda qatnasha olmasligi ( jismoniy holati, kasallik); 4)
mijoz xavotirining yuqori darajasi; 5) keskin qayg’uli holat.
Shaxsiy psixokorreksiyada texnika tanlovi mutaxassisning afzal ko’rgan,
mijozni shaxs sifatidagi va uning muammosi xususiyatlaridan kelib chiqqan holda olib
boriladi. SHaxsiy psixokorreksiyada verbal ta’sirning asosiy usullari ishontirish va
ta’sir etish hisoblanadi. Guruhiy mashg’ulot o’zining qonun-qoidalariga ega, trening
davomida ishtirokchilarning qoidalarga amal qilishlari ta’minlab boriladi. Trening
dasturini ishlab chiqish o’yin faoliyatining ma’lum bir dinamikasini tashkillashtirish
hisobiga amalga oshiriladi.
Treningda qo’llanilgan metodlarning asosiy vazifalari quyidagilar bilan
izohlanadi:1) o’quvchilarni o’z hissiyot va emotsional reaktsiyalarini boshqara olishga
o’rgatish; 2) shaxslararo munosabatlar jarayonida namoyon bo’ladigan muloqot
ko’nikmalari va malakalarini hosil qilish; 3) shaxsning ijtimoiy-psixologik
bilimdonligini kuchaytirish; 4) samarali muloqotda namoyon bo’ladigan zarur sifatlar,
ijtimoiy ustanovkalarni shakllantirish, noadekvat jihatlarni korreksiya qilish; 5) o’z-
o’zini to’laroq anglash, bilish hamda o’zgalarga nisbatan to’g’ri munosabatlarni
shakllantirish qobiliyatini o’stirish; 6) umuman, shaxsning ijtimoiy munosabatlarining
ijtimoiy-psixologik vaziyatlarga mosligini ta’minlash va muvofiqlashtirish.
Psixologik treningning afzalliklari quyidagilarni tashkil qiladi: 1. Guruhda
insonni kerakli tarzda o’z xulq-atvorini o’zgartirishga majbur qiladigan qo’shimcha
stimullar ta’sir qiladi. 2. Guruhda inson o’zini psixologik himoyalangandek his qiladi,
chunki, odatda guruh bilan ishlashda insoniy munosabatlarning ijobiy muhiti
yaratiladi. 3. Guruh insonga yanada chuqurroq ochilishga yordam beradi va bu esa
unga yengillashish hissini beradi. 4. Guruh individda shaxslararo xulq-atvorning yangi
adaptiv shakllarini paydo qiladi. 5. Guruh o’z-o’zini tushunishga ko’proq yordam
beradi, chunki mijoz o’zini boshqalar bilan qiyoslab ko’radi. Natijada esa inson o’zi
haqida yanada to’g’riroq tasavvurni shakllantiradi.
Bu jarayonda odamlarning bir-biriga o'zaro ta'sir qilish tabiati va usullarida
ob'ektiv ravishda namoyon bo'ladigan sub'ektiv tajribali odamlar o'rtasidagi
munosabatlar. qo'shma tadbirlar va aloqa hamda odamlarning bir-birini idrok etishi va
baholashi mumkin bo'lgan munosabatlar, yo'nalishlar, kutishlar, stereotiplar va boshqa
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_6-to’plam_May-2025
298
ISSN:3030-3613
moyilliklar tizimidir. Ushbu dispozitsiyalar mazmuni, maqsadlari, qadriyatlari va
birgalikdagi faoliyatni tashkil etish bilan bog'liq bo'lib, ularni shakllantirish uchun asos
bo'lib xizmat qiladi
Shaxslararo munosabatlar - bu bizga yaqin odamlar bilan munosabatlar; bu ota-
onalar va bolalar, er va xotin, aka-uka va opa-singil o'rtasidagi munosabatlardir.
Albatta, yaqin shaxsiy munosabatlar faqat oilaviy davralar bilan chegaralanmaydi,
bunday munosabatlar ko'pincha turli sharoitlarda birga yashaydigan odamlarni o'z
ichiga oladi.
Bu munosabatlardagi umumiy omil turli xil mehr-muhabbat, sevgi va sadoqat
tuyg'ulari, shuningdek, ushbu munosabatlarni saqlab qolish istagi. Agar xo'jayiningiz
hayotingizni qiyinlashtirsa, u bilan xayrlashishingiz mumkin; agar do'kondagi sotuvchi
sizga tegishli e'tibor bermagan bo'lsa, siz u yerga boshqa bormaysiz; agar xodim sizga
bevafo bo'lsa, iloji bo'lsa, u bilan aloqa qilmaslikni afzal ko'rasiz va hokazo.Ammo,
agar biz va yaqinlarimiz o'rtasida muammolar yuzaga kelsa, bu biz uchun juda muhim
bo'ladi. Sartarosh bilan yomon munosabatda bo'lganligi sababli psixologga qancha
odam keladi? Boshqa tomondan, biz ko'plab odamlarning maishiy va oilaviy, jamoaviy
muammolarda maslahat va yordam so'rab murojaat qilayotganini ko'ramiz. Shaxsning
faolligi, uning jamoa faoliyatida ishtiroki uning o'zini-o'zi tarbiyalashga intilishi,
o'zini-o'zi baholash darajasiga bog'liqdir. O'zi haqida keraksiz xech nimaga
yaramaydigan sub'ekt deb o'ylaydigan odam taqdirini yaxshilash uchun istar-istamas
kuch-g'ayrat sarflaydi. Aksincha, o'zlarini yuqori baholaydigan odamlar ko'pincha juda
qattiq ishlashga moyildirlar. Ular yaxshi ishlamaslikni o'zlariga munosib emas deb
hisoblaydilar.
XULOSA
Shaxslararo munosabatlarni korreksiyalashni o'zgartirish, o'zlashtirish yoki
yaxshilash uchun psixologlar o'zlashtirilgan usullar va texnikalardan foydalanadi.
Munosabatlarni korreksiyalash jarayoni psixologik bilimlarga asoslangan bo'lib,
insonning o'zaro munosabatlari, kommunikatsiyasi, konfliktlari va boshqa
muammolari ustida yordam berishni o'z ichiga oladi. Psixologlar o'zlashtirilgan
psixologik konsultatsiyalar, terapevtik usullar va moddiy dasturlar orqali
munosabatlarni tahlil qilish, ularning o'zaro fikr-mulohazalarini yaxshilash va
ko'rsatilayotgan masalalarni hal qilishda yordam berishadi. Individual va guruhiy
psixokorreksiya, psixologik masalalarni yechishda foydalaniladigan amallardir.
Individual psixokorreksiya shaxsiy ravishda olib boriladi, shuningdek guruhiy
psixokorreksiya esa bir guruh a'zolari bilan amalga oshiriladi. Psixologlar
o'zlashtirilgan psixologik konsultatsiyalar, terapevtikusullar va moddiy dasturlar
orqali psixokorreksiya xizmatlarini ko'rsatishadi. Bu xizmatlar orqali inson psixologik
muammolari va munosabatlari ustida ishlash uchun yordam olishi mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROʻYHATI:
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_6-to’plam_May-2025
299
ISSN:3030-3613
1.
Temirov, J., & Toshpo‘latov , A. (2023). TYUTOR PEDAGOGIK FAOLIYATINI
TASHKIL ETISHNING PSIXOLOGIK ASOSLARI. Наука и инновация, 1(28),
29–32.
2.
Toshpo’latov , A. (2023). SHAXS PSIXODIAGNOSTIKASIDA PROYEKTIV
METODIKALARDAN FOYDALANISH. Евразийский журнал социальных
наук, философии и культуры, 3(5 Part 2), 170–178. извлечено от
https://inacademy.uz/index.php/ejsspc/article/view/16154
7.
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.8001510
3.
Internet materiallari
