THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
194
O’SIMLIKLARNING ZARARLI VA SHIFOBAXSH XUSUSIYATLARI
Olamgirova Gulshan Saidali qizi
Navoiy Innovatsiyalar Universiteti
Biologiya ta’lim yo’nalishi 2- kurs talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15788119
Annatatsiya :
Ushbu maqolada o’simliklarning inson hayoti va sog‘lig‘iga
ta’sir etuvchi ikki xil xususiyatlari — zararli va shifobaxsh jihatlari o‘rganiladi.
O’simliklarning ayrim turlari toksik moddalar tarkibiga ega bo‘lib, ular inson va
hayvonlar uchun zararli bo‘lishi mumkin. Shu bilan birga, ko‘plab o’simliklar
dorivor xususiyatlarga ega bo‘lib, turli kasalliklarni davolashda va profilaktikasi
uchun keng qo‘llaniladi. Maqola o’simliklarning bu ikki tomonlama ta’sirini ilmiy
asosda tahlil qilib, ularni ongli ravishda ishlatish zaruriyatini ta’kidlaydi.
Kalit so’zlar
; zararli o’simliklar, shifobaxsh o’simliklar, toksik moddalar,
dorivor o’simliklar, o’simliklar xususiyatlari, tabiiy dori-darmonlar, sog‘liqni
saqlash, toksiklik, o’simliklardan foydalanish, o’simliklarning ta’siri.
O’simliklar inson hayoti uchun nafaqat oziq-ovqat manbai, balki dorivor va
zararli xususiyatlarga ega tabiiy boylikdir. Ba’zi o’simliklar tarkibida toksik
moddalar bo‘lib, ular inson va hayvonlar sog‘lig‘iga zarar yetkazishi mumkin.
Shu bilan birga, ko‘plab o’simliklar qadimdan shifobaxsh vositalar sifatida
ishlatilib kelgan, turli kasalliklarni davolashda muhim ahamiyat kasb etadi.
Ushbu maqolada o’simliklarning zararli va shifobaxsh xususiyatlari, ularning
inson organizmiga ta’siri hamda ularni ongli va to‘g‘ri foydalanish masalalari
ko‘rib chiqiladi.
Asosiy qism
O’simliklarning zararli xususiyatlari ko‘pincha ularning tarkibida mavjud
bo‘lgan toksik moddalar bilan bog‘liq. Ba’zi o’simliklar o‘zini himoya qilish
maqsadida zaharli kimyoviy birikmalar ishlab chiqaradi, masalan, alkaloidlar,
glykozidlar, toksinlar va boshqa moddalar. Ushbu moddalar inson organizmiga
kirganda, turli toksik ta’sirlar keltirib chiqarishi mumkin, jumladan allergik
reaksiyalar, zaharlanish, teri va shilliq qavatlarning tirnash xususiyati va hatto
o‘limga olib keladigan holatlar ham uchraydi. Masalan, bodring urug‘i, ba’zi
qiyom o‘simliklari va to‘q sariq bargli ba’zi o‘simliklar zaharli bo‘lishi mumkin.
Shuningdek, inson tomonidan noto‘g‘ri ishlatilgan dorivor o’simliklar ham
zararli bo‘lishi ehtimoli mavjud. Boshqa tomondan, o’simliklarning shifobaxsh
xususiyatlari qadimdan insonlar tomonidan tan olingan. Ko‘plab o’simliklar
tabiiy dori-darmon manbai bo‘lib, ular turli kasalliklarni davolashda, organizmni
mustahkamlashda va profilaktikada ishlatiladi. Masalan, aloe vera yara va
kuyishlarni davolashda, echinacea immunitetni oshirishda, yalpiz esa oshqozon-
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
195
ichak kasalliklarida qo‘llaniladi. Dorivor o’simliklar tarkibida mavjud bo‘lgan
foydali moddalar – flavonoidlar, vitaminlar, efir moylari va boshqa bioaktiv
birikmalar organizm uchun foydali ta’sir ko‘rsatadi. Shu bilan birga,
o’simliklarning zararli va shifobaxsh xususiyatlarini ajratib olish, ularni to‘g‘ri va
me’yorida ishlatish juda muhimdir. Noto‘g‘ri dozada yoki noto‘g‘ri maqsadda
foydalanish o’simliklardan kelib chiqadigan zararlarni kuchaytirishi mumkin.
Shu sababli, o’simliklarni davolashda yoki oziq-ovqat sifatida ishlatishda
ularning xususiyatlarini yaxshi bilish va mutaxassislar maslahatiga amal qilish
zarur.
Xulosa
Xulosa qilib aytganda, o’simliklar inson hayotida ikki tomonlama
ahamiyatga ega: ba’zilarining zararli, boshqalarining esa shifobaxsh
xususiyatlari mavjud. O’simliklar tarkibidagi tabiiy birikmalar ulardan dorivor
vosita sifatida foydalanish imkonini bersa-da, bu moddalar ba’zida sog‘liq uchun
xavfli bo‘lishi ham mumkin. Shuning uchun o’simliklardan foydalanishda
ehtiyotkorlik va ilmiy yondashuv zarur. Tabiiy dori vositalarini ishlatishdan
oldin ularning xususiyatlari, dozasi va qo‘llanish usullari bo‘yicha to‘liq
ma’lumotga ega bo‘lish lozim. Faqat shunda biz o’simliklarning shifobaxsh
kuchidan foyda ko‘rib, ularning zararli ta’siridan saqlanishimiz mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.To‘xtayev, N. (2017). Dorivor o‘simliklar va ularning tibbiyotdagi ahamiyati.
Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi.
2.Qodirov, B. (2019). O‘simliklarning toksik xususiyatlari va ulardan
ehtiyotlanish choralari. Toshkent: Ilm nashriyoti.
3.Karimova, D. (2020). “Shifobaxsh o‘simliklarning biologik ta’siri,” Biologiya va
tibbiyot jurnali, 4(2), 56–63.
4.Rasulov, S. (2018). O‘simliklardan xalq tabobatida foydalanish. Samarqand:
Zarafshon nashriyoti.
5.Evans, W. C. (2009). Trease and Evans' Pharmacognosy (16th ed.). London:
Elsevier.
6.Duke, J. A. (2002). Handbook of Medicinal Herbs (2nd ed.). Boca Raton: CRC
Press.
