THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
154
VOLEYBOL O‘YINIDA CHAQQONLIKNI RIVOJLANTIRUVCHI
MAXSUS MASHQLAR TO‘G‘RISIDA
Xakimov Qobuljon Maxammadovich
Farg‘ona davlat universiteti jismoniy madaniyat fakulteti jismoniy tarbiya va
sport o‘yinlarini o‘qitish metodikasi kafedrasi o‘qituvchisi
E-mail: xakimovqobul77@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15771835
Annotatsiya:
Maqolada 15-16 yoshdagi yosh voleybolchilarda maxsus
tanlangan mashqlar yordamida chaqqonlikni rivojlantirish usullari ko‘rib
chiqilgan. 30 nafar sportchi ishtirokidagi pedagogik tajriba natijalari taqdim
etilgan. Tadqiqotda chaqqonlikning turli komponentlarini rivojlantirishga
qaratilgan test va mashqlardan foydalanildi. Natijalar tahlili maxsus mashqlarni
joriy etish hisobiga epchillikni rivojlantirishda ijobiy dinamikani ko‘rsatdi.
Kalit so‘zlar:
voleybol, chaqqonlik, maxsus mashqlar, jismoniy
tayyorgarlik, yosh sportchilar, harakatni muvofiqlashtirish.
Chaqqonlik - voleybolda eng muhim jismoniy sifat bo‘lib, o‘zgaruvchan o‘yin
vaziyatida texnik va taktik harakatlar samaradorligini belgilaydi. Harakatni
muvofiqlashtirish va sportga ixtisoslashuv asoslari shakllangan 15-16 yoshdagi
sportchilarda
chaqqonlikni
rivojlantirish
ayniqsa
muhimdir.
Yosh
voleybolchilarda chaqqonlikni rivojlantirish tizimli va ilmiy asoslangan
yondashuvni talab qiladi. Umumiy rivojlanish mashqlari mavjudligiga
qaramasdan, murabbiylarda ko‘pincha o‘yin sharoitlariga yaqin sharoitlarda
chaqqonlikni rivojlantirishga qaratilgan maxsus mashqlar etishmaydi. Bu
sportchilarni tayyorlash samaradorligini pasaytiradi.
Chaqqonlik - bu o‘zgaruvchan o‘yin holatiga qarab harakatni tez va aniq
qayta tashkil etish, harakatlaringizni muvofiqlashtirish qobiliyati. Voleybolda
chaqqonlikni rivojlantirish ayniqsa muhimdir, chunki o‘yinchilar to‘pning
harakatlariga bir zumda munosabatda bo‘lishlari, maydon bo‘ylab
harakatlanishlari, yuqori dinamika va cheklangan vaqt sharoitida paslar,
qabullar va zarbalarni bajarishlari kerak. Voleybolchilarni samarali tayyorlash
uchun ushbu fazilatlarni rivojlantirishga qaratilgan maxsus mashqlar
qo‘llaniladi.
Voleybolda maxsus chaqqonlik mashqlariga quyidagilarni misol
qilishimiz mumkin:
1) Reaksiya tezligini oshirish. 2) Harakatlarni muvofiqlashtirishni
takomillashtirish. 3) Tana holatida tez o‘zgarishlar paytida barqarorlikni
shakllantirish. 4) Harakatning yo‘nalishi va tezligini tezda o‘zgartirish
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
155
qobiliyatini rivojlantirish. 5) Nostandart sharoitlarda texnik texnikani aniq va o‘z
vaqtida bajarishga o‘rgatishlardir.
Bundan tashqari m
axsus mashqlarga misollar keltirishimiz maqsadga
muvofiq bo‘ladi:
1) Har xil usullarda zinapoyalar bo‘ylab tez harakatlanish (oldinga, yon
tomonga, burilishlar bilan).
2) Oyoq harakatlarining ritmini, aniqligini va nazoratini rivojlantiradi.
3) Konuslar (ilonizi bo‘lib) o‘rtasida yugurish, harakat yo‘nalishini
o‘zgartirish.
4) Buyruq bo‘yicha (oldinga, orqaga, chapga, o‘ngga) yoki yorug‘lik yoki
tovush signaliga javoban turli yo‘nalishlarda sakrash.
5) O‘yinchi tashlangan to‘pni ushlaydi, tezda berilgan nuqtaga o‘tadi, to‘pni
uzatadi va orqaga qaytadi.
6) To‘p bilan harakat qilish, uni sherigiga uzatish, to‘siqlar atrofida
yugurish.
7) Bir o‘yinchi to‘satdan to‘pning yo‘nalishini o‘zgartiradi (yuqoriga,
pastga), ikkinchisi bir zumda reaksiyaga kirishishi kerak.
8) 90°, 180°, 360° ga burilib, toʻpni aniq uzatish yoki qabul qilish bilan
sakrash.
Yuqoridagi jismoniy mashqlar aniq muvofiqlashtirish va muvozanatni talab
qiladi, aks holda mashq sifatsiz bajarilgan hisoblanib, hech qanday natijaga
erishilmaydi.
Yuqoridagi mashqlardan kelib chiqib, biz uslubiy tavsiyalarni ham berib
o‘tishni joiz deb bildik;
Mashqlar tanani yaxshi qizdirishdan (razminka) keyin bajarilishi kerak, aks
holda mushaklar yoki suyaklarga shikast yetishi mumkin. Harakatlarning
to‘g‘riligi va texnikasini nazorat qilish kerak, sababi bunday hollarda mashqlar
natija bermasligi, aksincha voleybolchini keragidan ortiq toliqtirib, energiya
sarflanishiga olib keladi, bu esa rivojlanishga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Vazifalarning qiyinligi va intensivligini asta-sekin oshiring, ya’ni yuklamalarni
birdaniga emas, balki asta sekinlik bilan oshirib boriladi, shunda natijadorligi,
sportchini chidamliligi va adaptatsiya jarayoni yaxshi kechadi. Chaqqonlikni
boshqa jismoniy fazilatlar (tezlik, kuch, chidamlilik) bilan birlashtiring, bunda
qayta takrorlash sonini, yuklama hajmini oshirish ko‘zda tutilgan.
Xulasa qilib aytadigan bo‘lsak, chaqqonlikni rivojlantirish, ayniqsa, yoshlar
va kollej yoshida voleybolchilarni tayyorlashning ajralmas qismidir. Maxsus
mashqlardan foydalanish nafaqat o‘yin sifatini yaxshilash, balki umumiy
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
156
jismoniy rivojlanishni mustahkamlash imkonini beradi. Chaqqonlik texnikasidan
foydalangan holda muntazam mashg'ulotlar o‘tkazish bilan o‘quvchilar o‘ziga
ishonch, beqaror vaziyatlarda barqarorlik va voleybol o‘yinining o‘zgaruvchan
sharoitlariga tezda moslashish qobiliyatiga ega bo‘ladilar..
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhati
1. Ayrapetyans L.R., Pulatov.A.A. Voleybol nazariyasi va uslubiyati. Darslik -Т.:
«Fan va texnologiya», 2012, 208 bet.
2. Ayrapetyants L.R., Pulatov A.A. Voleybol nazariyasi va uslubiyati. Jismoniy
tarbiya institutlari va Oliy pedagogika bilim yurtlari uchun darslik. 2011.–279b.
3. Абдуллаев А., Расулов Р., Хасанов А. “Умумий ўрта ва касб-ҳунар таълими
тизимларида жисмоний тарбиядан синфдан ташқари ишлар”. Ўқув
қўлланма Тошкент 2009. 210 б.
4. Pulatov A.A., Ummatov A.A. Sport va harakatli o‘ynlari (voleybol). Darslik
Toshkent – 2020. 231 b.
5. Boltayev Z.B. Voleybol nazariyasi va uslubiyati. Darslik. Samarqand -2019. 380
b.
6. Гончарова О.В. Ёш спортчиларнинг жисмоний қобилиятларини
ривожлантириш: Ўқув қўлланма. Тошкент, 2005. – 176 с
