THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
76
HAQIQIY SONLAR TO'PLAMINI O'QITISHDA ZAMONAVIY
METODLARDAN FOYDALANISH
Imomqulov Sevdiyor Akramovich
Navoiy davlat pedagogika instituti
Matematika kefedrasi professori
Asatova Nodirabegim Anvarovna
Navoiy davlat pedagogika instituti
Aniq va tabiiy fanlarni o’qitish metodikasi
(Matematika) yo’nalishi magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.12257701
Annotatsiya
. Ushbu maqolada haqiqiy sonlar to'plamini o'qitishda
zamonaviy metodlardan foydalanish masalalari ko'rib chiqilgan. Tadqiqot
metodologiyasi adabiyotlar tahlili, kuzatish va statistik tahlilni o'z ichiga oladi.
Natijalar shuni ko'rsatadiki, haqiqiy sonlar mavzusini o'qitishda muammoli va
loyihalash metodlari eng samarali hisoblanadi. Shuningdek, kompyuter
texnologiyalari va vizual materiallardan foydalanish ham ijobiy samara beradi.
Tadqiqot natijalari matematika o'qituvchilari uchun foydali bo'lishi mumkin.
Kalit so'zlar:
haqiqiy sonlar, o'qitish metodlari, muammoli o'qitish,
loyihalash metodi, matematika ta'limi
Аннотация.
В данной статье рассмотрены вопросы применения
современных методов обучения множествам действительных чисел.
Методология исследования включает анализ литературы, наблюдение и
статистический анализ. Результаты показывают, что проблемные и
проектные методы наиболее эффективны при преподавании темы
действительных чисел. Также положительный эффект дает использование
компьютерной
техники
и
наглядных
материалов.
Результаты
исследования могут быть полезны учителям математики.
Ключевые слова:
действительные числа, методы обучения,
проблемное
обучение,
метод
проектирования,
математическое
образование
Abstract.
This article deals with the use of modern techniques in teaching
the set of real numbers. The research methodology includes literature analysis,
observation and statistical analysis. The results show that problematic and
design techniques are most effective in teaching the subject of real numbers. The
use of computer technology and visual materials also has a positive effect. The
results of the study can be useful for mathematics teachers.
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
77
Keywords:
real numbers, teaching methods, problem teaching, design
method, mathematics education
Haqiqiy sonlar to'plami matematikaning fundamental tushunchalaridan biri
hisoblanadi. Uning mohiyatini tushunish nafaqat matematika, balki boshqa
ko'plab fanlar uchun ham zarurdir [1]. Biroq, ko'pchilik o'quvchilar uchun bu
mavzu murakkab va tushunarsiz bo'lib tuyuladi [2]. Shu sababli, haqiqiy sonlar
mavzusini samarali o'qitish metodlarini ishlab chiqish dolzarb muammo
hisoblanadi [3].
USULLAR VA ADABIYOTLAR TAHLILI
Tadqiqot jarayonida bir qancha ilmiy manbalar o'rganib chiqildi. Jumladan,
Nabiyev [4] va Alixonov [5] haqiqiy sonlar haqidagi nazariy bilimlarni yoritib
bergan. Umarov [6] esa haqiqiy sonlar mavzusidagi qiyinchilik va muammolarni
tahlil qilgan.
Abdullaeva [7] va Yuldasheva [8] o'z ishlarida muammoli ta'lim
texnologiyalarining ahamiyatini ko'rsatib o'tgan. Ro'ziyev [9] loyihalash
metodining afzalliklarini ochib bergan. Haqiqiy sonlarni o'qitishda axborot
texnologiyalari imkoniyatlari Karimov [10] tomonidan o'rganilgan.
Kuzatish va so'rovnomalar matematika o'qituvchilari va o'quvchilar orasida
o'tkazildi. Matematika darslari kuzatildi. Olingan ma'lumotlar SPSS dasturi
yordamida statistik tahlil qilindi.
NATIJALAR
Olib borilgan tadqiqotlar quyidagi asosiy natijalarni berdi:
Kuzatilgan darslarning 75% an'anaviy tarzda, ya'ni ma'ruza va amaliy
mashg'ulotlar shaklida olib borilgan. Muammoli va interaktiv metodlar juda kam
qo'llanilgan.
O'qituvchilar orasida o'tkazilgan so'rovnomaga ko'ra, ularning 60% haqiqiy
sonlar mavzusini o'qitishda qiyinchiliklarga duch kelishadi. Sabablar sifatida
o'quvchilarning matematik savodxonligi pastligi (34%), mavzuning
murakkabligi (28%) va o'quv qo'llanmalarining yetishmasligi (22%)
ko'rsatilgan.
O'quvchilarning 42% haqiqiy sonlar mavzusini tushunishda qiynalishlarini
aytgan. Ularning fikricha, mavzu juda abstrakt (36%), kitoblar tushunarli emas
(29%) va ko'rgazmali materiallar yetarli emas (24%).
Muammoli vaziyatlardan foydalanish o'quvchilarning mavzuga qiziqishini
1.5 barobarga oshirgan. Loyihalar esa o'zlashtirish ko'rsatkichini 18% ga
yaxshilagan.
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
78
Axborot texnologiyalari va vizual materiallar mavzuni tushunishni 20-25%
ga oshirishga yordam bergan. Ayniqsa, virtual laboratoriyalar va 3D
animatsiyalar samarali bo'lgan.
TAHLIL VA MUHOKAMA
Olingan natijalarni tahlil qilish shuni ko'rsatadiki, haqiqiy sonlar mavzusi
matematika ta'limidagi eng qiyin mavzulardan biri hisoblanadi. Uning
murakkabligi, abstraktligi va hayotiy masalalarga bog'liq emasligi o'quvchilarda
qiziqish va motivatsiya uyg'otmaydi.
An'anaviy o'qitish metodlari bu muammoni hal qila olmaydi. Aksincha, ular
o'quvchilarda zerikarli taassurot qoldiradi va mavzuni tushunishga yordam
bermaydi. Shu sababli, yangi, innovatsion usullarni qo'llash zarur.
Tadqiqot natijalari muammoli ta'lim va loyihalash metodining
samaradorligini ko'rsatdi. Muammoli vaziyatlar o'quvchilarni fikrlashga,
mulohaza yuritishga undaydi. Loyihalar esa nazariyani amaliyot bilan
bog'lashga, mavzuni chuqur o'zlashtirishga yordam beradi. Biroq, bu metodlarni
to'g'ri qo'llash uchun o'qituvchilar maxsus tayyorgarlikdan o'tishlari kerak.
Bundan tashqari, haqiqiy sonlar mavzusini o'qitishda axborot
texnologiyalari va multimedia imkoniyatlaridan unumli foydalanish mumkin.
Virtual laboratoriyalar, interaktiv modellar, video ma'ruzalar o'quv jarayonini
qiziqarli va samarali qiladi. Ular o'quvchilarning matematik kompetentligini
rivojlantirishga xizmat qiladi.
Tadqiqotimiz haqiqiy sonlar to'plamini o'qitishga yangicha yondashuvlar
zarurligini ko'rsatdi. An'anaviy metodlarni innovatsion usullar bilan boyitish,
axborot texnologiyalari va vizual materiallardan unumli foydalanish o'qitish
sifati va samaradorligini oshirishga yordam beradi.
XULOSA
O'qituvchilarning kasbiy mahoratini oshirish, darslik va o'quv
qo'llanmalarini takomillashtirish, mavzuning amaliy ahamiyatini ko'rsatish
haqiqiy sonlarni o'zlashtirish darajasini yaxshilaydi. Olingan xulosalar
matematika ta'limi metodikasini rivojlantirish va takomillashtirishga xizmat
qiladi. Ular nafaqat haqiqiy sonlar mavzusi, balki boshqa murakkab bo'limlarni
o'qitishda ham qo'llanishi mumkin.
Xulosa o'rnida shuni ta'kidlash joizki, matematika ta'limi oldida turgan vazifalar
yangi, innovatsion yechimlarni talab qiladi. Haqiqiy sonlar kabi fundamental
tushunchalarni samarali o'qitish uchun ilg'or xorijiy tajribalarni o'rganish va
mahalliy sharoitga moslash zarur. Zero, bugungi o'quvchilar ertangi kun
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
79
mutaxassislari, ular egallaydigan bilim va ko'nikmalar esa jamiyat
taraqqiyotining muhim omili hisoblanadi.
Adabiyotlar ro’yxat:
1.
Kinser-Traut, J. (2019). Real World Math: Engaging Students through
Global Issues. Prufrock Press Inc.
2.
Ilyasova, U.S., & Tadjiyeva, Z.G. (2021). The importance of using innovative
technologies in teaching the topic of "Real numbers". ISJ Theoretical & Applied
Science, 06(98), 401-406.
3.
Safarov, O.U. (2022). Using visual materials in teaching the topic of real
numbers. Mental Enlightenment Scientific-Methodological Journal, 2022(1),
113-120.
4.
Набиев, В.Ш. (2018). Вещественные числа в школьном курсе
математики. Математика в школе, (5), 23-28.
5.
Алихонов, С. (2020). Методика преподавания темы "Множество
действительных чисел" в средней школе. Молодой ученый, 12(302), 242-
245.
6.
Умаров, И.Ю. (2019). Проблемы изучения множества действительных
чисел в общеобразовательной школе. Наука, техника и образование,
11(64), 66-69.
7.
Abdullaeva, M.N. (2017). Haqiqiy sonlar mavzusini o'qitishda muammoli
ta'lim texnologiyalari. Fizika, matematika va informatika, 4, 85-88.
8.
Yuldasheva, N.I. (2018). Matematika darslarida muammoli vaziyatlarni
yaratish orqali o'quvchilar faolligini oshirish usullari. Maktab va hayot, 6(146),
21-24.
9.
Ro'ziyev, E.I. (2021). "Haqiqiy sonlar" mavzusini o'qitishda loyihalash
metodidan foydalanish. Science and Education, 2(7), 554-560.
10.
Karimov, M.F. (2020). Haqiqiy sonlar to'plami elementlari bilan
tanishtirishda axborot texnologiyalarining o'rni. Xalq ta'limi, 3(88), 67-72.
