THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
8
BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARI O‘RTASIDA YUZAGA
KELADIGAN KONFLIKTLI VAZIYATLAR HAMDA ULARNING
YECHIMINI TOPISHDA PEDAGOG MAHORATI
Nurmatova Mohlaroyim Zarip qizi
Toshkent ijtimoiy innovatsiya universiteti
o‘qituvchisi
Tel: +998917792629
https://doi.org/10.5281/zenodo.13693450
Annotatsiya:
boshlang‘ich sinf o‘quvchilari orasida konfliktli vaziyatlar
o‘quv jarayonining ajralmas qismi hisoblanadi. Ular ko‘pincha yoshlarining
emosional, ijtimoiy va kognitiv rivojlanishi bilan bog‘liq bo‘ladi. Konfliktlarning
asosiy sabablari orasida shaxsiy farqlar, resurslar uchun raqobat, va
kommunikasiyadagi muammolar mavjud. Ushbu konfliktlarni boshqarish va hal
qilish uchun pedagogning yuqori mahorati zarur. Mazkur maqolada yuqorida
keltirilgan masalalar yuzadidan aniq dalillar keltirilgan.
Kalit so‘zlar:
konflikt, empatiya, tushunish, resurslar o‘rtasida konfliktlar,
tashqi, ichki konfliktlar, konstruktiv tizim, ochiq muloqot.
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida uchraydigan konfliktli vaziyatlar bir necha
turga bo‘linishi mumkin. Bu vaziyatlarni to‘g‘ri aniqlash va ularga mos ravishda
yondashish muhimdir. Quyidagi turlarda uchraydigan konfliktlarni ko‘rib
chiqish mumkin:
1. Shaxslararo konfliktlar. O‘quvchilar o‘rtasida yuzaga keladigan nizolar,
masalan, do‘stlar o‘rtasida tushunmovchiliklar yoki qarama-qarshiliklar.
2. Guruhi ichidagi konfliktlar. Bir guruh yoki jamoa ichida yuzaga keladigan
nizolar, masalan, guruh ishida kelishmovchiliklar yoki bir-birini tushunmaslik.
3. Tashqi konfliktlar. O‘quvchilar va ota-onalar yoki o‘qituvchilar o‘rtasida
yuzaga keladigan nizolar. Bu odatda ta’lim uslubi, baholar yoki o‘quv jarayoni
bilan bog‘liq masalalarda bo‘ladi.
4. Ichki konfliktlar: O‘quvchilarning o‘z ichki his-tuyg‘ulari yoki qarashlari bilan
bog‘liq muammolar. Misol uchun, o‘quvchi o‘zining yomon baholari yoki sinfdagi
o‘zini noqulay his qilish.
5. Resurslar o‘rtasidagi konfliktlar: Resurslardan foydalanishdagi nizolar,
masalan, o‘quv materiallari, o‘yinchoqlar yoki sinf jihozlari uchun
kelishmovchiliklar.
6. Xatti-harakatlar konfliktlari: O‘quvchilarning bir-biriga nisbatan xatti-
harakatlari, masalan, jismoniy zo‘ravonlik yoki qo‘pol so‘zlardan kelib
chiqadigan nizolar. Har bir turdagi konfliktlarni aniqlash va ularni hal qilish
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
9
uchun to‘g‘ri pedagogik uslublarni qo‘llash, o‘quvchilarga muammolarni
konstruktiv ravishda hal qilishni o‘rgatish muhimdir. O‘quvchilar o‘rtasida
yuzaga keladigan konfliktlar ko‘plab sabablarga ko‘ra sodir bo‘lishi mumkin.
Ular quyidagi turlarga bo‘linadi:
1. Raqobat va jarlik: Ba’zi o‘quvchilar o‘zaro muvaffaqiyatni yoki e'tibor uchun
raqobatlashishi mumkin. Bu, ayniqsa, sport yoki o‘quv yutuqlari bilan bog‘liq
bo‘lishi mumkin.
2. Shaxsiy farqliliklar: Har xil shaxsiyatlar, qiziqishlar yoki qoidalar o‘rtasidagi
farqlar nizolarni keltirib chiqarishi mumkin. Masalan, bir o‘quvchi o‘zining
idealiga muvofiq bo‘lmagan xatti-harakatlarga nisbatan noxushlik bildirishi
mumkin.
3. Do‘stlik va guruhlar: Do‘stlar o‘rtasidagi nizolar yoki guruh ichidagi konfliktlar
yuzaga kelishi mumkin. Bu, guruhning tashkiliy muammolari yoki individual
xohishlar o‘rtasidagi qarama-qarshiliklardan kelib chiqadi.
4. Agar o‘tkazilgan qarorlar: O‘quvchilar o‘rtasida qabul qilingan qarorlar yoki
qoidalar yuzasidan kelishmovchiliklar. Masalan, bir o‘quvchi guruh ishida qabul
qilingan qarorlar yoki qoidalar bilan rozi bo‘lmasligi mumkin.
5. Xatti-harakatlar va xulq: Jismoniy yoki emosional zo‘ravonlik, qo‘pol so‘zlar
yoki boshqa noqulay xatti-harakatlar o‘rtasida yuzaga keladigan nizolar.
6. E’tibor va muhabbat: Ba’zi o‘quvchilar o‘qituvchilar yoki ota-onalardan
ko‘proq e'tibor yoki mehr kutishi, buni olishda boshqalardan oldin turishga
intilishi mumkin, bu esa o‘zaro nizo keltirib chiqaradi. Bu konfliktlarni hal
qilishda pedagogik strategiyalarni qo‘llash orqali muammoni hal qilish va ijobiy
muloqotni rivojlantirish muhimdir. Pedagoglar o‘quvchilarga samarali muloqot
va nizolarni hal qilish bo‘yicha ko‘nikmalarni o‘rgatishlari zarur.
Pedagog mahorati boshlang‘ich sinf o‘quvchilari bilan ishlashda muhim
ahamiyatga ega bo‘lgan bir qator ko‘nikma va qobiliyatlarni o‘z ichiga oladi.
Ushbu mahoratlarni rivojlantirish va qo‘llash pedagogik jarayonni yanada
samarali va qulay qilishga yordam beradi. Pedagog mahoratining asosiy jihatlari
quyidagilar:
1. Empatiya va tushunish. O‘quvchilarning hissiyotlarini va ehtiyojlarini
tushunish, ularni tinglash va qo‘llab-quvvatlash. Bu ularga qo‘llab-quvvatlash va
ishonch hissini yaratadi.
2. Ochiq muloqot. Samarali muloqot o‘rnatish va o‘quvchilar bilan ochiq,
tushunarli suhbatlar o‘tkazish. Konfliktlarni hal qilishda ochiq va aniq fikrlarni
almashish zarur.
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
10
3. Samarali rahbarlik. O‘quvchilarga o‘zini tutish, guruh ichida muvozanatni
saqlash va ijtimoiy qoidalarni o‘rgatishda rahbarlik qilish. Bu o‘quvchilarga
qanday xatti-harakatlar to‘g‘ri va noto‘g‘ri ekanligini tushunishga yordam
beradi.
4. Mas’uliyatli qaror qabul qilish. Konfliktli vaziyatlarda adolatli va oqilona
qarorlar qabul qilish. Har bir o‘quvchining nuqtai nazarini inobatga olish va
muammoni holatga qarab hal qilish.
5. O‘rnak bo‘lish. O‘z xatti-harakatlari va munosabatlari bilan o‘quvchilarga
yaxshi o‘rnak ko‘rsatish. O‘quvchilar pedagogning xatti-harakatlari orqali to‘g‘ri
va noto‘g‘ri xulqni o‘rganadilar.
6. Konstruktiv tizim. O‘quvchilarga konfliktlarni hal qilishda konstruktiv
yondashuvlarni o‘rgatish, muammolarni birgalikda yechish va jamoaviy ruhni
rivojlantirish.
7. Yordamchi resurslardan foydalanish: Zarur bo‘lsa, psixologik yoki boshqa
mutaxassislarning yordamidan foydalanish. Bu o‘quvchilar uchun qo‘shimcha
yordam va resurslarni taqdim etish imkoniyatini yaratadi.
8. Doimiy takomillashtirish: Pedagog o‘zining metodik va pedagogik bilimlarini
doimiy ravishda yangilab, o‘z faoliyatini yaxshilashga intilish.
Bu mahoratlarni rivojlantirish pedagogik ishning sifatini oshirish va
o‘quvchilarning ijtimoiy, emotsional, va akademik rivojlanishini qo‘llab-
quvvatlash uchun zarurdir. Pedagogning mahorati, konfliktlarni boshqarishda,
muammoni samarali tahlil qilish, kommunikatsiya va liderlik qobiliyatlarini o‘z
ichiga oladi. Ularning muhim vazifalaridan biri – o‘quvchilarga konfliktlarni
ijobiy va konstruktiv yo‘l bilan hal qilish ko‘nikmalarini o‘rgatishdir. Yakuniy
nuqtai nazardan, boshlang‘ich sinf o‘quvchilari o‘rtasidagi konfliktlarni
boshqarish pedagogning professional mahorati va tajribasiga bog‘liq. Pedagoglar
bu vazifalarni muvaffaqiyatli bajarish orqali, o‘quvchilarning ijtimoiy
ko‘nikmalarini rivojlantirishga va sinfdagi ijobiy muhitni saqlashga yordam
beradilar.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
“Pedagogika nazariyasi va amaliyoti” — M. M. Kolyagin (2010).
2.
“O‘qituvchining psixologik tayyorgarligi” — T. A. Luchko (2007).
3.
“Sinfda konfliktlarni boshqarish” — N. V. Klyuchareva (2015).
4.
“Boshlang‘ich ta’lim metodikasi” — M. N. Vekshin (2009).
5.
“Pedagogik konfliktologiya” — S. A. Karpov (2012).
6.
“Emotsional-intellektual rivojlanish: boshlang‘ich sinfda muammolar va
yechimlar” — V. P. Kozlov (2018).
