THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
149
RAQAMLI IQTISODIYOTDA XALQARO KOMPANIYALARNING
STRATEGIYASINING TUTGAN O‘RNI:
Muxamedova Sevara Azamatovna
Buxoro davlat universitet
Iqtisodiyot va turizm fakulteti
Iqtisodiyot (tarmoqlar va sohalar bo‘yicha) yo‘nalish
3-4 IQT-22 guruh talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14574942
Аnnоtаtsiyа
. Mаqоlаdа rаqаmli iqtisоdiyоt tushunchаsi, rаqаmli
iqtisоdiyоtgа berilgаn tаʼriflаr, rаqаmli iqtisоdiyоtgа xоs boʻlgаn texnоlоgik
oʻzgаrishlаr, rаqаmli iqtisоdiyоtning rivоjlаnishi аhоli bаndligigа tаʼsiri, raqamli
iqtisodning O`zbekistondagi xolat, milliy rаqаmli iqtisоdiy xаvfsizlik tizimini
yаrаtish, yаlpi milliy mаhsulоtdаgi аxbоrоt-kоmmunikаtsiyа texnоlоgiyаlаri
sоhаsining ulushi, аlоqа vа аxbоrоtlаshtirishning аyrim koʻrsаtkichlаri tаhlili
mаsаlаlаri yоritib berilgаn.
Kаlit soʻzlаr
: аxbоrоt texnоlоgiyаlаri tizimlаri, rаqаmli iqtisоdiyоt,
tаrmоqli intellekt аsri, internet vа telekоmmunikаtsiyа tаrmоqlаri,
аxbоrоtlаshgаn jаmiyаt, rаqаmli iqtisоdiyоtning rivоjlаnishi, milliy rаqаmli
iqtisоdiy xаvfsizlik, mаmlаkаt iqtisоdiy koʻrsаtkichlаri.
Annotatsiya:
In the article, the concept of digital economy, definitions
given to the digital economy, technological changes characteristic of the digital
economy, the development of the digital economy impact on employment, the
state of the digital economy in Uzbekistan, the creation of a national digital
economic security system, the share of information and communication
technologies in the gross national product, some aspects of communication and
information issues of the analysis of indicators are explained.
Key words
: information technology systems, digital economy, age of
networked intelligence, Internet and telecommunication networks, information
society, digital economy development, national digital economic security,
economic indicators of the country
Raqamli iqtisodiyot bugungi kunda global biznesni boshqarish, resurslarni
taqsimlash va kompaniyalar o‘rtasidagi raqobatni shakllantirishda hal qiluvchi
omilga aylangan. Internet, sun'iy intellekt, ma'lumotlar tahlili va boshqa raqamli
texnologiyalar iqtisodiy jarayonlarni tubdan o‘zgartirib, kompaniyalarning
strategik qarorlarini shakllantirishda yangi paradigmalarni yaratgan. Ushbu
maqolada raqamli iqtisodiyotda xalqaro kompaniyalarning strategiyasining
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
150
tutgan o‘rni, uning asosiy yo‘nalishlari va global raqobatdagi ahamiyati tahlil
qilinadi.
1. Raqamli Iqtisodiyot: Xususiyatlari va Tendensiyalari
Raqamli iqtisodiyot – bu asosan ma'lumotlar, axborot texnologiyalari (IT),
internet xizmatlari va ularni qo‘llash orqali yaratilgan iqtisodiy tizimdir. Raqamli
iqtisodiyotda mahsulot va xizmatlar yanada moslashuvchan, tezkor va
innovatsion bo‘ladi. Yangi texnologiyalar, xususan, bulutli hisoblash, blokcheyn,
IoT (Internet of Things) va sun'iy intellekt (AI) kabi omillar, ishlab chiqarish
jarayonlarini soddalashtirib, yangi biznes modellari va imkoniyatlarni yaratadi.
Bu jarayonlar global miqyosda o‘zgarishlarni tezlashtirgan. Yirik kompaniyalar
endi faqatgina mahsulot ishlab chiqarish bilan cheklanmay, balki ma'lumotlarga
asoslangan strategiyalarni ishlab chiqish, foydalanuvchi tajribasini yaxshilash va
bozorlarda tezda moslashish uchun yangi raqamli texnologiyalarni joriy etishga
kirishdilar
2. Xalqaro Kompaniyalar va Ularning Raqamli Strategiyalari
Xalqaro kompaniyalar raqamli iqtisodiyotga integratsiyalashgan holda yangi
biznes modellari va strategiyalarni ishlab chiqmoqdalar. Bunday kompaniyalar,
masalan, Google, Amazon, Microsoft, Apple va Alibaba, raqamli iqtisodiyotning
yetakchi ishtirokchilari sifatida o‘zgaruvchan sharoitlarga moslashib,
innovatsion mahsulotlar va xizmatlar yaratish orqali global bozorga kirib
bormoqda. Ular raqamli strategiyalarni ishlab chiqishda quyidagi yo‘nalishlarga
e'tibor qaratadilar:
Ma'lumotlarga asoslangan qarorlar
: Xalqaro kompaniyalar o‘z
strategiyalarini ma'lumotlarga asoslangan holda shakllantiradilar. Ma'lumotlar
tahlili yordamida ularning mijozlar ehtiyojlari, bozor talablari va raqobatni
tushunishi yaxshilanadi. Masalan, Amazon mijozlarning xarid qilish odatlariga
asoslangan tavsiyalarni taqdim etib, shaxsiylashtirilgan xizmatlarni taklif etadi.
Global raqobatdagi moslashuvchanlik
: Raqamli texnologiyalar
kompaniyalar uchun bozorlarda tezda va samarali ravishda moslashish imkonini
beradi. Dastlabki bosqichda kichik bo‘lishi mumkin bo‘lgan kompaniyalar,
internet orqali global miqyosda tezda o‘z mahsulot va xizmatlarini taklif
qilishlari mumkin.
Innovatsion mahsulotlar va xizmatlar
: Raqamli texnologiyalar
yordamida kompaniyalar yangi va innovatsion mahsulotlar yaratish
imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Masalan, Microsoft o‘zining "Azure" bulutli
platformasini ishlab chiqdi, bu esa global biznesga tezkor xizmatlar va
imkoniyatlar yaratish imkonini berdi.
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
151
3. Xalqaro Kompaniyalarning Raqamli Strategiyasining Asosiy
Yo‘nalishlari
Raqamli iqtisodiyotda xalqaro kompaniyalar o‘z strategiyalarini ko‘plab
yo‘nalishlarda amalga oshiradilar. Quyida bu yo‘nalishlarning ba'zilari
keltirilgan:
Bulutli hisoblash
: Bulutli texnologiyalar kompaniyalar uchun o‘z
infratuzilmasini osongina yangilash va o‘zgartirish imkonini beradi. Bu nafaqat
xarajatlarni kamaytirish, balki o‘z resurslarini global miqyosda taqdim etish
imkonini ham beradi. Masalan, Amazonning AWS (Amazon Web Services) bulutli
platformasi dunyo bo‘ylab ko‘plab kompaniyalar tomonidan ishlatiladi.
Sun'iy intellekt va avtomatlashtirish
: Raqamli iqtisodiyotda sun'iy
intellekt va mashinani o‘rganish kompaniyalarga xarajatlarni kamaytirish va
samaradorlikni oshirish imkoniyatini beradi. AI yordamida kompaniyalar
mijozlarning talablarini aniqlash, to‘lovlarni avtomatik ravishda amalga oshirish,
ishlab chiqarishni va etkazib berishni optimallashtirish kabi jarayonlarni
avtomatlashtirishi mumkin.
Global bozorlarni kengaytirish
: Raqamli iqtisodiyot orqali
kompaniyalar o‘z mahsulotlarini nafaqat mahalliy, balki global bozorlarga ham
yetkazib berish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Masalan, Alibaba va eBay kabi
onlayn savdo platformalari mijozlarga butun dunyo bo‘ylab turli xil
mahsulotlarni sotib olish imkonini beradi.
Kibermuhofaza va ma'lumotlarni himoya qilish
: Raqamli
texnologiyalar bilan birga keladigan xavf-xatarlar, xususan, kiberhujumlar va
ma'lumotlar maxfiyligining buzilishi, kompaniyalar uchun jiddiy xavf tug‘diradi.
Shu sababli, xalqaro kompaniyalar o‘z strategiyalarini ishlab chiqishda
kibermuhofaza tizimlarini mustahkamlashga e'tibor qaratadilar. Katta
kompaniyalar o‘z ma'lumotlarini himoya qilish uchun ilg‘or kriptografik
texnologiyalarni va xavfsizlik protokollarini joriy etmoqda.
4. Raqamli Iqtisodiyotda Xalqaro Kompaniyalarning Rolini Yangi Baholash
Raqamli iqtisodiyotda xalqaro kompaniyalar faqatgina mahsulot ishlab chiqarish
va sotish bilan cheklanmay, balki ma'lumotlar, texnologiyalar va resurslarni
samarali boshqarish orqali o‘z strategiyalarini global miqyosda rivojlantirishda
katta rol o‘ynaydilar. Bu kompaniyalar o‘zlarining texnologik qudratini va
innovatsion yondashuvlarini yangi biznes modellari yaratish uchun ishlatib,
raqobatbardoshligini oshiradilar.
Xalqaro kompaniyalarning strategiyasi zamonaviy raqamli iqtisodiyotda faqat
iqtisodiy o‘sishni emas, balki ijtimoiy va ekologik mas'uliyatni ham o‘z ichiga
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
152
oladi. Yangi strategiyalar samarali resurslardan foydalanish, atrof-muhitni
himoya qilish va raqamli inklyuziya yaratish kabi masalalar ustida ham ishlab
chiqilmoqda.
Raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanishi va xalqaro kompaniyalar o‘rtasidagi
raqobatning kuchayishi, biznes strategiyalarining yangi tamoyillarga
asoslanishini taqozo etadi. Bu jarayon kompaniyalarga tezkor, samarali va
innovatsion qarorlar qabul qilish imkonini beradi. Shu bilan birga, kompaniyalar
global miqyosda raqobatbardoshlikni ta'minlash, foydalanuvchi ehtiyojlarini
qondirish va bozorni diversifikatsiya qilish orqali o‘z o‘rinlarini
mustahkamlashga intiladilar. Raqamli iqtisodiyotda muvaffaqiyatga erishish
uchun kompaniyalar texnologik yangiliklarni tezda qabul qilib, ularni strategik
qarorlar bilan uyg‘unlashtira olishlari lozim.
So'ngi vaqtlarda "raqamli iqtisodiyot" tushunchasi juda ko'p marta
qo'llanilmoqda. Darhaqiqat, ko'plab rivojlangan mamlakatlarda raqamli
iqtisodiy ularning rivojlanish omillariga sezilarli darajada ta'sir o'tkazgan.
Jamiyat hayotida raqamli iqtisodiyot muhim rol o'ynaydi.
Demak, ushbu maqola raqamli iqtisodiyot haqida bo'ladi. Una "Raqamli
iqtisodiyot nima?", "Raqamli iqtisodiyot vazifalari va maqsadlari", "Raqamli
iqtisodiyotni O'zbekistonda rivojlanishdagi to'siqlar" kabi muhim savollarga
javob izlashga harakat qilamiz.
Ushbu mavzuni yoritishdan avval, kundalik hayotimizda ro'y berishi mumkin
bo'lgan bir holatni qarab chiqsak. Tasavvur qiling, juma kuni ishdan uyga
keldingiz, oila a'zolaringiz davrasidasiz, birdan shanba va yakshanba dam olish
kunlari mashinada Samarqand viloyati va Samarqand shahriga sayohat qilish
fikri paydo bo'ldi. Lekin Sizning shaxsiy mashinangiz yo'q. Shunda Siz
kompyuter yoki smartfoningiz orqali mashinalarni ijaraga taqdim etuvchi
kompaniyalar saytlari yoki mobil ilovalariga kirib, ism-sharifingiz, haydovchilik
guvohnomangiz raqamini kiritib, ikki kunga 6 kishilik oilaviy mashina buyurtma
berdingiz. Endi sayohat yo'nalishi tanlash kerak. Qayerlarga boriladi, qaysi
muzey, tarixiy obidalarga tashrif buyuriladi. Shunda Siz sayyohlik xizmatini
ko'rsatadigan agentliklar saytlari yoki mobil ilovalariga kirib, oila a'zolaringiz
sonini kiritib, o'zingizga va oila a'zolaringizga qiziq bo'ladigan sayyohlik
yo'nalishini tanlaysiz. Shunda shanba kuni ertalab uyingiz oldida 6 kishilik
mashina, smartfoningizda muzey va tarixiy obidalarga kirish chiptalari va
mehmonxonada tunab qolish uchun oldindan buyurtma qilingan joy bo'ladi. Siz
hech qayerga bormasdan, hech kimga qo'ng'iroq qilmasdan ikki kunga oilaviy,
mashinada, sayohatni tashkil qildingiz. So'ng Samarqandga yo'l oldingiz. U yerda
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
153
ikki kun aylangan so'ng, yakshanba kuni uyga qaytishda ozgina
charchaganingizni sezdingiz, bundan tashqari dushanba kuni ishga borish kerak.
Shunda Siz smartfoningizni olib darrov o'zingizga va oila a'zolaringizga
Afrosiyob tezyurar poyezdlariga chipta olib, vokzalga borasiz va uyga yo'l olasiz,
mashina vokzalda qoldiriladi...
Raqamli iqtisodiyot tushuncha nisbatan uzoq bo'lmagan vaqtda, 1995-yili
Massachusets universiteti amerikalik olimi Nikolas Negroponte tomonidan
aniqlab berilgan. Olim axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini intensiv
rivojlanishi ortidan eski iqtisodiyotdan yangi iqtisodiyotga o'tishda, qanday
o'zgarishlar ro'y berishi mumkinligini aytib o'tgan.
Raqamli iqtisodiyot - bu xo'jalik faoliyatini yuritish bo'lib, bunda ishlab chiqarish
va xizmat ko'rsatishdagi asosiy omil raqamlar ko'rinshidagi ma'lumotlar bo'lib,
katta hajmdagi axborotlarni qayta ishlash va shu qayta ishlash natijasini analiz
qilish yordamida har xil turdagi ishlab chiqarish, xizmat ko'rsatish,
texnologiyalar, qurilmalar, saqlash, mahsulotlarni yetkazib berishda oldingi
tizimdan samaraliroq yechimlar tadbiq qilishdir. Boshqacha qilib aytgancha,
raqamli iqtisodiyot bu onlayn xizmatlar ko'rsatish, elektron tulovlar amalga
oshirish, internet savdo, kraudfanding va boshqa turdagi sohalarni raqamli
kompyuter texnologiyalarini rivojlanishi bilan bog'langan faoliyatdir.
Raqamli iqtisodiyotning afzalliklari
Albatta, axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining rivojlanishi, zamonaviy
texnologiyalarning hayotimizga tadbiq etilishi har bir inson hayotida ko'plab
ijobiy imkoniyatlar berishi mumkin. Raqamli texnologiyalar rivojlanishi ortidan
inson, unga kerakli xizmatdan tezroq foydalanishi, internet orqali o'ziga kerakli
mahsulotlarni arzon sotib olish bilan ko'plab pul mablag'larini tejashi mumkin.
Masalan biron bir kitobning elektron ko'rinishda sotib olish Sizga, shu kitobni
chop etilgan ko'rinishini sotib olish ancha arzonga tushishi mumkin. Yoki
bo'lmasa oddiy iste'molchi o'zi ham tadbirkor bo'lishi, uyidan chiqmagan holda
onlayn savdo-sotiq bilan shug'ullanishi mumkin.
Raqamli iqtisodiyotning rivojlanishini boshqa afzalliklari quyidagicha bo'lishi
mumkin:
ishlab chiqarishda mehnat samadorligini oshishi;
kompaniyalarning raqobatbardoshligini o'sishi;
ishlab chiqarishdagi harajatlarning kamayishi;
yangi ish o'rinlari yaratilinishi;
yangi zamonaviy kasblar paydo bo'lishi;
kambag'allikni yengish va ijtimoiy tengisizlikni yuqolishi.
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
154
Bular raqamli iqtisodiyotning bor yo'gi bir nechta afzalliklari holos. Raqamli
iqtisodiyotning rivojlanishi bizning kundalik hayotimizga ijobiy ta'sir qiladi,
oddiy foydalanuvchiga ko'plab qo'shimcha imkoniyatlar beradi va qolaversa,
bozorni o'sishi va rivojlanishini ta'minlab berishi mumkin.
Raqamli Iqtisodiyotda Xalqaro Kompaniyalarning Strategiyasi
Raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi bilan birga, global bozorlar va biznes
muhitidagi o‘zgarishlar kompaniyalar uchun yangi strategik yondoshuvlarni
talab qilmoqda. Internet texnologiyalari, sun'iy intellekt, bulutli hisoblash,
ma'lumotlar tahlili va boshqa raqamli yechimlar nafaqat yangi imkoniyatlar
yaratmoqda, balki kompaniyalarni o‘z strategiyalarini qayta ko‘rib chiqishga
undamoqda. Shu nuqtai nazardan, xalqaro kompaniyalar raqamli iqtisodiyotda
muvaffaqiyatli bo‘lish uchun qanday strategik yondashuvlarni tanlashlarini
tahlil qilamiz.
1. Raqamli Transformatsiya va Strategiya
Raqamli transformatsiya – bu kompaniyaning barcha operatsion va strategik
sohalarini yangi raqamli texnologiyalar asosida qayta qurish jarayonidir.
Raqamli iqtisodiyotda yirik xalqaro kompaniyalar raqamli transformatsiya
orqali o‘z biznes jarayonlarini optimallashtirish, mijozlarga yangi xizmatlar taklif
etish, va mavjud resurslarni samarali boshqarishni maqsad qiladilar.
Bunday transformatsiya kompaniyalar uchun ikkita asosiy yondashuvni talab
qiladi:
Ichki jarayonlarni raqamlashtirish
: Kompaniyalar o‘zlarining ishlab
chiqarish, marketing, moliya, logistika va boshqa ichki jarayonlarini
avtomatlashtirish va raqamlashtirish orqali samaradorlikni oshirishadi. Misol
uchun, SAP, Oracle va Microsoft kabi kompaniyalar o‘z biznes jarayonlarini
avtomatlashtirish va ma'lumotlar oqimini boshqarish uchun bulutli xizmatlar
taqdim etadi.
Tashqi muhitga moslashish
: Raqamli strategiyalar yordamida
kompaniyalar o‘z mijozlariga onlayn platformalar, mobil ilovalar va
shaxsiylashtirilgan xizmatlar orqali xizmat ko‘rsatishni rivojlantiradilar.
Amazon, Google va Alibaba kabi kompaniyalar yangi mahsulotlarni raqamli
kanallar orqali taqdim etish va mijozlar bilan bevosita muloqot qilishga
asoslangan strategiyalarni ishlab chiqmoqdalar.
2. Raqamli Iqtisodiyotda Xalqaro Kompaniyalarning Asosiy Strategik
Yondashuvlari
Raqamli iqtisodiyotda kompaniyalar o‘z strategiyalarini muvaffaqiyatli amalga
oshirish uchun bir nechta asosiy yo‘nalishlarga e'tibor qaratadilar. Bu
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
155
yondashuvlar kompaniyalar uchun global bozorda raqobatbardoshlikni
ta'minlashga xizmat qiladi.
1.1
Inovatsiya va Mahsulotlar Yaratish
Raqamli iqtisodiyotda kompaniyalar innovatsiya orqali o‘z mahsulotlarini
yangilab, yangi bozorlar yaratadilar. Mahsulot va xizmatlarni raqamli
texnologiyalar yordamida rivojlantirish – bu kompaniyaning asosiy strategik
ustuvorligidir. Masalan,
Apple
kompaniyasi o‘zining mobil telefonlari va boshqa
qurilmalarini doimiy ravishda innovatsion imkoniyatlar bilan yangilab boradi,
bu esa mijozlar orasida sodiqlikni saqlashga yordam beradi.
Tesla
esa, sun'iy
intellekt va avtomatlashtirish texnologiyalarini avtomobillarda qo‘llab, raqamli
texnologiyalarni avtomobil sanoatida yangi strategik ustuvorlikka aylantiradi.
1.2
Ma'lumotlarga Asoslangan Qarorlar
Ma'lumotlar tahlili va big data kompaniyalarga strategik qarorlarni qabul
qilishda yordam beradi. Raqamli iqtisodiyotda kompaniyalar o‘z mijozlari
haqida keng qamrovli ma'lumotlarga ega bo‘lib, bu ma'lumotlarni tahlil qilish
orqali shaxsiylashtirilgan xizmatlar taklif qilishlari mumkin.
Amazon
va
kabi kompaniyalar foydalanuvchilarning xarid qilish xulq-atvorini va onlayn
faolligini o‘rganib, mahsulot tavsiyalari va reklama strategiyalarini ishlab
chiqadilar.
1.3
Global Bozorga Kirish va Diversifikatsiya
Raqamli texnologiyalar kompaniyalarga global bozorlarga chiqish imkoniyatini
taqdim etadi. Onlayn platformalar va e-tijorat saytlari orqali kompaniyalar yangi
bozorlarga kirish va mijozlarga global miqyosda xizmat ko‘rsatish imkoniyatiga
ega.
Alibaba
,
eBay
,
Netflix
kabi kompaniyalar o‘z bizneslarini global miqyosda
kengaytirish uchun raqamli platformalarni samarali qo‘llamoqdalar. Bunday
yondashuv bozorlarni diversifikatsiya qilish, ya'ni yangi mintaqalarda faoliyatni
yo‘lga qo‘yish orqali kompaniyalar uchun risklarni kamaytiradi.
1.4
Kibermuhofaza va Xavfsizlik
Raqamli iqtisodiyotda ma'lumotlar xavfsizligi va kibermuhofaza katta
ahamiyatga ega. Raqamli transformatsiya jarayonida kompaniyalar o‘z
mijozlarining ma'lumotlarini himoya qilish va ularni xavfsiz tarzda boshqarish
zaruriyatini anglaydilar.
Microsoft
va
kabi kompaniyalar o‘z
xizmatlarida xavfsizlikni ta'minlashga katta e'tibor qaratadilar va
foydalanuvchilar ma'lumotlarini himoya qilish uchun ilg‘or texnologiyalarni
joriy etadilar. Xalqaro kompaniyalar kibermuhofazaga katta sarmoyalar kiritib,
o‘z mijozlarining ishonchini qozonadilar.
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
156
3. Bulutli Hisoblash va Raqamli Infrastruktura
Bulutli hisoblash (cloud computing) raqamli iqtisodiyotning ajralmas qismiga
aylangan. Kompaniyalar o‘z resurslarini samarali boshqarish uchun bulutli
platformalarni qo‘llaydi. Bulutli texnologiyalar yordamida kompaniyalar o‘z
serverlaridan foydalanishni kamaytirish, infratuzilmani yangilash va
cheklovlarsiz xizmatlar ko‘rsatish imkoniyatiga ega.
Amazon Web Services
(AWS)
,
Microsoft Azure
, va
Google Cloud
kabi platformalar kompaniyalar
uchun yuqori samarali va tejamkor bulutli yechimlarni taqdim etadi.
4. Raqamli Marketing va Mijozlarni Jalb Qilish
Raqamli marketing strategiyalari kompaniyalarga mijozlar bilan samarali
aloqalar o‘rnatish va yangi mijozlarni jalb qilish imkonini beradi.
,
va
kabi raqamli reklama platformalari orqali kompaniyalar
o‘z mahsulotlari va xizmatlarini targetlangan auditoriyaga yetkazishadi.
Kompaniyalar uchun onlayn marketing kanalida muvaffaqiyatli bo‘lish uchun
SEO (search engine optimization), SEM (search engine marketing) va SMM
(social media marketing) kabi texnikalarni qo‘llash zarur.
5. Yangi Biznes Modellari
Raqamli iqtisodiyotda yangi biznes modellari ham paydo bo‘lgan.
Asosiy biznes
modellaridan biri – “platformalar iqtisodiyoti”dir
. Bu modelda kompaniyalar
o‘z platformalarini yaratadilar va ularni boshqa foydalanuvchilar va bizneslar
uchun imkoniyatlar yaratish uchun ishlatadilar.
Uber
,
Airbnb
, va
Lyft
kabi
kompaniyalar o‘z platformalarida foydalanuvchilarni bir-biriga bog‘lab, yangi
biznesni yaratadilar. Bu model orqali kompaniyalar an'anaviy ishlab chiqarish
va savdo modellaridan farqli o‘laroq, xizmatlar va resurslarni o‘zaro almashish
asosida faoliyat yuritadilar.
Raqamli iqtisodiyoti rivojlangan dunyo davlatlari
"Raqamli" davlatlar bugungi kunda Norvegiya, Shvetsiya va Shvetsariya
hisoblanishadi. Raqamli iqtisodiyot rivojlangan 10 ta davlatlar qatoriga AQSH,
Buyuk Britaniya, Daniya, Finlandiya, Singapur, Janubiy Koreya va Gonkong
kiradi.
Raqamli iqtisodiyot O'zbekistonda
Dunyo mamlakatlari kabi O'zbekistonda ham raqamli iqtisodiyot rivojlanmoqda.
Kundalik hayotimizga axborot texnologiyalarni tadbiq qilinishi ortidan oddiy
insonlar uchun ko'plab imkoniyatlar yaratilmoqda. Hozirga kunda uydan
chiqmasdan ko'plab oziq-ovqat mahsulotlari va taomlariga buyurtma
berishimiz, ularni uyimizgacha yetkazib berishlari mumkin.
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
157
Lekin shuni ta'kidlash kerak-ki, O'zbekistonda raqamli iqtisodiyot O'zbekiston
potensialiga nisbatan bir necha barobar sekinroq rivojlanmoda. Ya'ni imkoniyat
bor, kerakli resurslar mavjud lekin rivojlanish ancha sust. Bunga sabab sifatida
raqamli iqtisodiyotni O'zbekistonda rivojlanishini bir qancha to'siqlarini
ko'rsatib o'tish mumkin.
ko'plab sohalardagi monopoliya;
internet tezligini pastligi va uni sifatsizligi;
axborot texnologiyalari sohasida qonununchilikning zamondan orqada
qolganligi;
fuqarolarda kompyuter savodxonligining o'ta pastligi;
qonunchilikning shaffof emasligi;
axborot texnologiylari bo'yicha mutaxassislarning yetishmasligi yoki ularni
boshqa mamlakatlarga ketib qolishi;
axborot madaniyati, axborot gigiyenasi pastligi;
axborot texnologiyalari xavfsizligi yaxshi emasligi;
boshqaruv organlarida sohani tushunadigan mutaxassislarning kamligi
yoki(ba'zilarida) ularning umuman yo'qligi;
ilm-fan va ayniqsa aniq fanlarning rivojlanishi sustligi(yoki rivojlanishdan
to'xtab qolganligi).
Yuqorida keltirilgan muommolar bosqicha-bosqich, tizimli, dunyo tajribasidan
kelib chiqib hal qilinsa, O'zbekiston ham bemalol raqamli iqtisodiyoti
rivojlangan mamlakatlarda biri bo'la oladi.
Xulosa:
Raqamli iqtisodiyotda xalqaro kompaniyalar raqamli transformatsiya,
innovatsiya, ma'lumotlarga asoslangan qarorlar qabul qilish, global bozorlarni
kengaytirish, kibermuhofaza va xavfsizlikni ta'minlash, bulutli texnologiyalarni
joriy etish kabi strategik yondoshuvlar orqali raqobatbardoshligini oshiradilar.
Raqamli iqtisodiyotdagi muvaffaqiyatli strategiya kompaniyalarga tez
o‘zgaruvchan global bozor sharoitlariga moslashishga yordam beradi va ularga
yangi imkoniyatlar yaratadi. Kompaniyalar innovatsion texnologiyalarni o‘z
ichiga olgan yangi biznes modellari orqali o‘zlarining ustunliklarini
mustahkamlashlari va global bozorda raqobatni boshqarishda muvaffaqiyatga
erishishlari mumkin.
Manba va fоydаlаnilgаn аdаbiyоtlаr roʻyxаti:
1. Oʻzbekistоn Respublikаsi Prezidentining “Oʻzbekistоn Respublikаsidа rаqаmli
iqtisоdiyоtni rivоjlаntirish chоrаtаdbirlаri toʻgʻrisidа” PQ-3832-sоnli qаrоri,
2018-yil 3-iyul.
2. https://mitc.uz/uz/news/2314
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
158
3. Oʻzbekistоn Respublikаsi Prezidentining 2018-yil 28-dekаbrdаgi 2019-yil
uchun eng muhim ustivоr vаzifаlаr hаqidаgi Оliy Mаjlisgа Murоjааtnоmаsi.
4. Данное определение приводится, в частности, экспертами UNCTАD (The
Trаnsfоrmаtive
Ecоnоmic
Impаct
оf
Digitаl
Technоlоgy.
http://unctаd.оrg/meetings/en/Presentаtiоn/ecn162015p09_Kаtz_en.pdf)
5. Nichоlаs Negrоpоnte. Being Digitаl. – Lоndоn: Hоdder & Stоughtоn, 1995. –
243
p.
http://gоvernаnce40.cоm/wp-cоntent/uplоаds/2018/12/Nichоlаs-
Negrоpоnte-BeingDigitаlVintаge-1996.pdf
