THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
5
NIKOH VA OILAVY MASLAHAT AJRALISH XAVFINI QANDAY
KAMAYTIRADI?
Erqulova Jayrona Sherzod qizi
Sh.Rashidov nomidagi SamDU
‘’Psixologiya’’ fakulteti 2-bosqich talabasi
Tursunov Lochin Erkinovich
Ilmiy rahbar:
Sh.Rashidov nomidagi SamDU dotsenti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14507516
Annotatsiya
: Ushbu maqola nikoh va oilaviy maslahatlarning ajralish
xavfini kamaytirishga yordam berishi haqida bo’lib, maqolada nikohning
afzalliklari, ajralishning bir qancha sabablari, oilaviy maslahatchilar yordamida
muammolarni samarali hal qilish, kommunikatsiyani yaxshilash va o’zaro
hurmatni oshirish usullari haqida so’z yuritiladi.
Kalit so’zlar
: nikoh, er-xotin munosabatlari, farzandlar bilan muloqot,
oilaviy maslahatchi, ajralish, oilaviy nizolar, kommunikatsiya, o’zaro hurmat,
psixologik xizmat.
Bugungi kunda butun dunyoda dolzarb hisoblanib kelayotgan mavzulardan
bittasi bu – oilalar o’rtasidagi ajrimlar hisoblanadi. Ajrimlar ko’paygani sari
oilalardagi farzandlar yetimlarga aylanib borishmoqda. Bu mavzu asosan oila
institutining mustahkamligi, oilaviy munosabatlarning rivojlanishi, psixologik,
iqtisodiy va ijtimoiy ta’sirlarga bog’liq.
Nikoh
(
arabcha
so’zdan olingan bo’lib, tarjimasi: “birlashish”) nikoh, oila
qurish Alloh taoloning insoniyat orasida joriy qilingan muqaddas qonunlaridan
biri bo’lib, nasl-nasabning davomiyligi, insonlar orasida qarindosh-urug’chilik,
mehr-oqibatni mukammal bo’lishi kabi insoniyat uchun manfaatli maqsadlarga
xizmat qiladi.[1]
Nikoh inson hayotining muhim va kutilgan bosqichi bo’lib, u nafaqat er-xotin
o’rtasidagi munosabatlarni mustahkamlash, balki jismoniy, ruhiy va ijtimoiy
manfaatlarini ham keltirib chiqaradi. Nikohning afzalliklari, odatda, uzoq
muddatli barqarorlik, qo’llab-quvvatlash tizimi va farovonlikni ta’minlashga
qaratilgan. Nikohda er-xotin bir-birini tushunishadi, qo’llab-quvvatlaydilar va
hissiy jihatdan bir-biriga bog’lanadilar. Nikohda ikkita daromad va resurslar
birlashadi, bu esa moliyaviy barqarorlikni oshiradi. Nikohda bo’lgan odamlar
jismoniy va ruhiy salomatlikni yaxshilashda bir-birini qo’llab-quvvatlashadi.
Nikoh, bolalar uchun barqaror va xavfsiz muhit yaratishga yordam beradi. U
ijtimoiy hamkorlikni va oila doirasidagi yordamni oshiradi.
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
6
Ajralishning turli sabablari bo’lishi mumkin. Har bir holat o’ziga xos,
ammo umumiy ravishda ajralishga olib keladigan ba’zi sabablarga quyidagilarni
kiritish mumkin: muhabbatning yo’qolishi, kommunikatsiya muammolari,
xiyonat, moliyaviy muammolar, stress va tashqi bosimlar, oila a’zolarining
aralashuvi, o’zgarishlar va rivojlanish, farqlanishlar va kutishlar.
Agar ajralishlarning ayol va erkakka ko’rsatadigan asosiy ta’sirlarini
sanaydigan bo’lsak, ular quyidagicha bo’ladi:
Jamiyat uchun
: noto’liq oilalar soni ko’payadi, oilalararo yoki qarindoshlararo
adovat yuzaga keladi, bir jinsning ikkinchi jinsga nisbatan nafrati paydo bo’ladi,
fohishabozlik ortadi, teri-tanosil kasalliklarning ortishi kuzatiladi, shaxsning
ijtimoiy faolligi susayadi.
Erkak uchun
: yolg’izlik hissining ortishi, giyohvandlik va ichkilikbozlikka
berilish, turli kasalliklar.
Ayollar uchun:
yolg’izlikning his qilishning ortishi, qayta oila qurish
imkoniyatining cheklanganligi, nevrozlar, stresslar, turli xastaliklar, o’z joniga
qasd qilish.[2]
Ajralishlarning o’ziga xos ijtimoiy-psixologik va etnopsixologik xususiyatlari
mavjuddir. Bu xususiyatlar oilalarning buzilishiga olib keladigan sabablar,
ularning amalga oshish jarayoni, oqibatlari, ajralishgacha va undan keyingi
davrlardagi er-xotinlarning ahvoli kabilarda ifodalanadi.[3]
Oilaviy nizolarni hal qilish usullari.
Oiladagi nizolarni hal etishning ko’pgina samarasiz usullari mavjud, ulardan
foydalanish nafaqat sizning qimmatbaho vaqtni olib tashlashi mumkin, balki
oiladagi mojaroni yanada kuchaytirishi mumkin. Oilangizdagi ziddiyatlarni
bartaraf etish uchun oilaviy psixologlardan yordam so’rang va oilangizga
qo’shnilar, tanishlar yoki ota-onalarning maslahatini tekshirmang.
Oilada hech qanday qarama-qarshiliklar mavjud emas, chunki oila
munosabatlarining o’ziga xos jihati shundaki, qarama-qarshi jinsdagi odamlar
butunlay boshqacha hayotiy hikoyalar va turli xil tarbiya bilan uylanadi va ayni
paytda ular bir-birlari bilan bir-birining ostida bo’lishi kerak. Bu holatda
bajarilishi mumkin bo’lgan barcha narsalar oiladagi nizolarning oldini olishdir.
Oiladagi nizolarni hal qilish uchun siz tushunishga intilishingiz kerak. Agar
ikkala turmush o’rtog’i bir-birlarini eshitishga harakat qilsalar, unda murosaga
kelishi mumkin. Bu yerda g’alaba qozonishning hojati yo’q, chunki g’alaba
yutqazishni taxmin qiladi. Ittifoq – bu qul va xo’jayin emas, ikki teng sherikning
birlashmasi. Ikki turmush o’rtog’i o’zaro munosabatlarda qulay bo’lishi kerak,
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
7
natijada kimdirning xohish-istaklari amalga oshmagani sababli nikoh ittifoqi
buzilmaydi.[4]
Oilaviy maslahat yoki oila terapiyasi bu
– oila a’zolari o’rtasidagi
munosabatlarni yaxshilash va nizolarni hal qilish uchun malakali mutaxassis
tomonidan olib boriladigan jarayon. Oilaviy maslahatda terapevt oila a’zolariga
o’zaro tushunishni kuchaytirish, his-tuyg’ularini to’g’ri ifodalash va samarali
muloqot qilishni o’rgatadi. Quyidagi usullar orqali oilaviy maslahat yordamida
nizolarni hal qilish mumkin: ochiq muloqot va tinglash, munozaralarni
konstruktiv ravishda boshqarish, empatiya va his-tuyg’ularga hurmat, qiyin
mavzularni muhokama qilish, muammo emas, balki, yechimga e’tibor qaratish,
kooperatsiya va hamkorlikni rivojlantirish va tashqi yordam. Oilaviy maslahat
nafaqat nizolarni hal qilishda yordam beradi, balki oilaning umumiy salomatligi
va farovonligini yaxshilashga ham yordam beradi. Oila a’zolari o’zaro ishonchni
tiklab, bir-birlariga yanada yaqinlashish imkoniyatiga ega bo’lishadi.
Kommunikatsiya
atamasi aslida texnika fanlaridan o’zlashtirilgan bo’lib,
aloqa o’rnatish, bog’lash vositalarini anglatadi. Ijtimoiy fanlarda esa insonlar
o’rtasida shakllanadigan aloqalar va aloqa vositalarni nazarda tutadi, asosiy
sharti ularning ijtimoiy manfaatlar asosida shakllanishi va tomonlar uchun
foydali bo’lishidir. Kommunikatsiya boshqaruv jarayoniga tizimlar nazariyasi
nuqtai nazaridan qaralganda, uni ma’lum bir tizimini muvozanatda saqlab
turishi yoki uni sifat jihatidan yangi shaklga keltirish uchun amalga oshiriladigan
ta’sirlar yig’indisidir, deb aytish mumkin.[5]
O’zaro hurmat
– bu insonlar o’rtasidagi munosabatlarda muhim ahamiyatga
ega bo’lgan qadriyat. O’zaro hurmat, odamlarning bir-birining fikr va nuqtai
nazarini hurmat qilishini, ularning o’ziga xosligiga, shaxsiy chegaralariga va
hissiyotlariga e’tibor berishni anglatadi. Bu qadriyat insonlar o’rtasidagi ijtimoiy
aloqalarning sog’lom va barqaror bo’lishini ta’minlaydi. O’zaro hurmat ham
shaxsiy munosabatlar, ham jamoa ichidagi ishchi munosabatlarda muhim o’rin
tutadi.
Hurmat ko’rsatish
– bu odamning shaxsiy huquqlarini, fikrlarini va
farqlarini qabul qilishdir.
XULOSA:
Nikoh va oilaviy maslahat ajralish xavfini kamaytirishda muhim
rol o’ynaydi. Bunday maslahatlar juftliklarga o’zaro muloqotni yaxshilash,
tushunishni chuqurlashtirish va muammolarni samarali hal qilishda yordam
beradi. Oilaviy maslahatlar, shuningdek, oila a’zolarining his-tuyg’ularini
ifodalash va o’zaro hurmatni saqlashga yordam beradi, bu esa nikohdagi stressni
kamaytiradi. Yuqori darajadagi kommunikatsiya va maslahatlar ajralishning
oldini olish uchun zarur bo’lgan qo’llab-quvvatlashni taqdim etadi, chunki
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
8
ularning o’zaro ishonch va bag’ishlanganlikni mustahkamlashga ijobiy ta’sir
ko’rsatadi. Shunday qilib, nikohda yuzaga keladigan qiyinchiliklarni hal qilishda
samarali maslahatlar ajralish xavfini sezilarli darajada kamaytirishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1.
O’zme. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
2.
1001 savolga psixologning 1001 javobi: (YUNESKO, YUNPFA loyihasi
asosida) – T.: Mehnat, 2000-192 b
3.
1001 savolga psixologning 1001 javobi: (YUNESKO, YUNPFA loyihasi
asosida) – T.: Mehnat, 2000-192 b.
4.
V.V. Kunitskaya. “Oilaviy nizolar va ularni hal etish yo’llari” Ijtimoiy
o’qituvchi (2017).
5.
. Obolonskiy A.V. Siyosat va boshqaruvda axloq va huquq // Ijtimoiy fanlar
va zamonaviylik. 2007. No1. – B.68.
