THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
144
INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA MUHABBAT VA NAFRAT
KONSEPTIGA OID MAQOLLARNING CHOG‘ISHTIRMA TADQIQI
Rahimova Shahzoda
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti tadqiqotchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14945015
Annotatsiya:
Ushbu maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi muhabbat va
nafrat konseptlari bilan bog‘liq maqollar lingvokulturologik va semantik
jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqot davomida ushbu maqollarning o‘xshash va
farqli jihatlari aniqlanib, ularning xalq mentaliteti va madaniy qadriyatlari bilan
bog‘liqligi ko‘rsatib berilgan.
Kalit so‘zlar:
muhabbat, nafrat, maqollar, lingvokulturologiya, mentalitet,
tarjima, semantika.
Abstract:
This article analyzes proverbs related to the concepts of love and
hatred in English and Uzbek from a linguistic and cultural perspective. The study
identifies similarities and differences between these proverbs and highlights
their connection to national mentality and cultural values.
Keywords:
love, hatred, proverbs, linguoculturology, mentality, translation,
semantics.
Аннотация:
В данной статье проводится лингвокультурологический
и семантический анализ пословиц, связанных с концептами любви и
ненависти в английском и узбекском языках. В ходе исследования
выявлены сходства и различия между этими пословицами, а также их
связь с менталитетом и культурными ценностями народов.
Ключевые
слова:
любовь,
ненависть,
пословицы,
лингвокультурология, менталитет, перевод, семантика.
Har bir xalqning tili va madaniyati uning milliy o‘ziga xosligi va
dunyoqarashini aks ettiradi. Shu nuqtai nazardan, maqollar xalq donishmandligi,
tarixiy tajribasi va mentalitetini ifodalovchi muhim lingvokulturologik
birliklardir. Inson hayotining ajralmas qismi bo‘lgan muhabbat va nafrat
konseptlari ham turli tillarda o‘ziga xos tarzda ifodalanadi. Ushbu maqolada
ingliz va o‘zbek tillaridagi muhabbat va nafrat tushunchalari bilan bog‘liq
maqollar lingvokulturologik va semantik jihatdan tahlil qilinadi. Maqolaning
asosiy maqsadi ingliz va o‘zbek tillarida muhabbat va nafrat konseptlari bilan
bog‘liq maqollarning lingvokulturologik hamda semantik jihatlarini tahlil qilish
va ularning xalq mentaliteti bilan bog‘liqligini aniqlashdan iborat.
Har bir xalqning madaniyati, tarixi va dunyoqarashi ularning tilida, xususan,
maqollarida o‘z aksini topadi. Maqollar xalq donishmandligi va tajribasini o‘zida
mujassam etib, muayyan xalqning turmush tarzi, qadriyatlari va hayotga bo‘lgan
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
145
munosabatini ifodalaydi. Muhabbat va nafrat inson tuyg‘ularining asosiy
qirralaridan bo‘lib, har ikki konsept ham har bir jamiyatda muhim o‘rin tutadi.
Ushbu maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi muhabbat va nafrat bilan bog‘liq
maqollar lingvokulturologik va semantik jihatdan tahlil qilinadi.
Ingliz va o‘zbek tillaridagi maqollarni o‘rganish orqali ikki xalqning
dunyoqarashi, qadriyatlari va madaniy o‘xshash hamda farqli jihatlarini aniqlash
mumkin. Shuningdek, mazkur tadqiqot tarjima amaliyoti va lingvistik
tadqiqotlar uchun ham muhim ahamiyat kasb etadi. Maqollar xalq og‘zaki
ijodining muhim qismi bo‘lib, ular uzoq asrlar davomida shakllangan tajriba va
donishmandlik mahsulidir. Har bir maqol o‘zida muayyan ma’noni, ma’naviy-
axloqiy qoidalarni aks ettiradi. Ularning semantik tuzilishi va qo‘llanish doirasi
xalqning mentalitetiga bog‘liq holda shakllanadi.
Tilshunoslikda maqollarni o‘rganish lingvokulturologiya, frazeologiya va
semasiologiya kabi yo‘nalishlar bilan chambarchas bog‘liq. Ingliz va o‘zbek
maqollari orqali ushbu tillarga xos bo‘lgan madaniy jihatlar, milliy mentalitet va
qadriyatlarni o‘rganish mumkin. Muhabbat konsepti barcha xalqlarda yuksak
qadriyat sifatida qabul qilingan. U insonlar o‘rtasidagi munosabatlarning asosiy
omili bo‘lib, sevgi, sadoqat, do‘stlik va hurmat kabi tushunchalarni o‘z ichiga
oladi.
Ingliz tilidagi muhabbat haqidagi maqollar:
1. "Love is blind." – Muhabbat ko‘r.
2. "The course of true love never did run smooth." – Chin muhabbat yo‘li
hech qachon tekis bo‘lmaydi.
3. "Absence makes the heart grow fonder." – Uzoqlik muhabbatni
kuchaytiradi.
4. "All is fair in love and war." – Muhabbat va urushda hamma narsa joiz.
O‘zbek tilidagi muhabbat haqidagi maqollar:
1. "Sevgan kuyov tog‘ni talqon qiladi."
2. "Ko‘ngil ko‘zingdan ko‘ra o‘tkirroq."
3. "Ishqning ko‘zi ko‘r."
4. "Yor ostonasi – bekaxtalikning boshi."
Yuqoridagi maqollardan ko‘rinib turibdiki, ingliz va o‘zbek tillarida
muhabbat tushunchasi ijobiy, lekin murakkab jarayon sifatida tasvirlangan.
Ikkala tilda ham muhabbat ba’zan insonni ko‘r qiladi, ba’zan esa mashaqqatli yo‘l
bo‘lib, bardosh va fidoyilik talab qiladi.
Nafrat ham muhabbat kabi inson tuyg‘ularining muhim tarkibiy qismidir. U
odatda adovat, rashk, g‘azab va dushmanlik kabi holatlarni o‘z ichiga oladi.
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
146
Ingliz tilidagi nafrat haqidagi maqollar:
1. "Hate begets hate." – Nafrat nafratni keltirib chiqaradi.
2. "There is a thin line between love and hate." – Muhabbat va nafrat
orasida ingichka chegara bor.
3. "Revenge is a dish best served cold." – Qasos sovuq holda taqdim etilgani
yaxshi.
O‘zbek tilidagi nafrat haqidagi maqollar:
1. "G‘azab – aqlning dushmani."
2. "Kimga g‘azab qilsang, unga muhtoj bo‘lasan."
3. "Yaxshilikka yomonlik – insonlik emas."
Yuqoridagi maqollar taqqoslanganda, ingliz tilida nafrat ko‘proq qasos,
dushmanlik va insoniy munosabatlarning keskinlashuvi bilan bog‘liq ekanligi
ko‘rinadi. O‘zbek maqollarida esa asosan g‘azab va nafratning zararli oqibatlari
ta’kidlanadi, insonni yaxshi bo‘lishga undaydi. Muhabbat va nafrat konseptlari
bilan bog‘liq maqollarni tahlil qilish shuni ko‘rsatadiki, ingliz va o‘zbek tillarida
ba’zi o‘xshashliklar mavjud bo‘lsa-da, ularning semantik va lingvokulturologik
jihatlari farqlanadi.
Muhabbat va nafrat inson hayotining ajralmas qismi bo‘lib, bu tushunchalar
har bir xalq madaniyatida o‘ziga xos tarzda aks etgan. Ingliz va o‘zbek maqollari
lingvokulturologik nuqtai nazardan o‘rganilganda, ularning umumiy va farqli
jihatlari aniqlandi. O‘zbek maqollarida ko‘proq axloqiy pand-nasihat unsurlari
ustunlik qilsa, ingliz maqollarida hayotiy tajriba va pragmatik yondashuv
kuchliroqdir.
O‘zbek maqollarida axloqiy pand-nasihat, insoniylik va ma’naviy qadriyatlar
ustunlik qilsa, ingliz maqollarida hayotiy tajriba, pragmatizm va realistik
yondashuv kuchliroq ifodalangan. Muhabbat konsepti har ikkala tilda ham
yuksak qadriyat sifatida qabul qilingan bo‘lsa-da, ularning talqini farqlidir.
O‘zbek maqollarida muhabbat ko‘proq fidoyilik, sadoqat va hurmat bilan bog‘liq
bo‘lsa, ingliz maqollarida u inson hayotining murakkab, ba’zan esa og‘riqli
jihatlari bilan ifodalanadi. Nafrat konsepti esa ingliz maqollarida qasos va adovat
bilan bog‘liq bo‘lsa, o‘zbek maqollarida uning zararli oqibatlariga urg‘u berilgan.
Ushbu maqola turli tillardagi maqollarni taqqoslash, tarjima jarayonida
uchraydigan lingvistik xususiyatlarni o‘rganish va madaniy tadqiqotlar uchun
muhim manba bo‘lib xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati:
1.
K.M. Karomatova, H.S. Karomatov. Proverbs. Maqollar. Пословицы.
2.
T. Mirzayev, A.M. Usoqulov, B. Sarimsoqov. O‘zbek xalq maqollari. Sharq
nashriyoti. 2005. – 281 b.
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
147
3.
Z. Alimova, Z. Ibrohimova. O‘zbek va ingliz xalqlarida to‘y marosimi bilan
bog‘liq maqollarning lingvistik xususiyatlari. Miasto Przyszlosci nashriyoti. –
Polsha. 2022 – 327 b.
4.
Mieder, W. Proverbs: A Handbook. Greenwood– USA. 2004 – 240 p.
