https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-4_ Февраль-2025
36
OSHQOZON VA O'N IKKI BARMOQ ICHAK YARA
KASALLIKLARINING MORFO-FUNKSIONAL XARAKTERISTIKASI.
Yusupnoyeva Mohinur Javlonbek qizi
Toshkent tibbiyot akademiyasi Urganch filiali "Morfologiya" yo'nalishi 1-kurs
magistranti
Ilmiy rahbar: Safayeva Shoxida Toxirovna
Toshkent tibbiyot akademiyasi Urganch filiali "Fiziologiya va Patologik
fiziologiya" kafedrasi katta oʻqituvchisi, (PhD)
ANNOTATSIYA: Ushbu tezisda oshqozon va oʻn ikki barmoq ichak yara
kasalliklarining morfo-funksional xususiyatlari koʻrib chiqiladi. Kasallikning
rivojlanish sabablari, patologik jarayonlarning gistologik va funksional
oʻzgarishlari tahlil qilinadi. Shuningdek, yara kasalliklarining klinik belgilari,
diagnostika usullari va davolash yondashuvlari haqida maʼlumot beriladi.
Tadqiqot natijalari yara kasalligini erta aniqlash va samarali davolash usullarini
tanlashda muhim ahamiyat kasb etadi.
KALIT SOʻZLAR: Oshqozon yarasi, oʻn ikki barmoq ichak yarasi,
morfologik oʻzgarishlar, funksional buzilishlar, gistologiya, patogenez,
diagnostika, davolash.
Oshqozon va oʻn ikki barmoq ichak yara kasalliklari (yara kasalligi) hazm
tizimining eng keng tarqalgan patologiyalaridan biri hisoblanadi. Ushbu kasallik
oshqozon yoki oʻn ikki barmoq ichak shilliq qavatining chuqur shikastlanishi bilan
kechadi va uzoq davom etuvchi surunkali yalligʻlanish jarayoni bilan bogʻliq. Yara
kasalligining rivojlanishida turli omillar, jumladan, genetik moyillik, notoʻgʻri
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-4_ Февраль-2025
37
ovqatlanish, stress, Helicobacter pylori bakteriyasi va boshqa sabablar muhim rol
oʻynaydi.
Mazkur maqolada oshqozon va oʻn ikki barmoq ichak yara kasalliklarining
morfo-funksional oʻzgarishlari tahlil qilinadi, patologik jarayonlarning gistologik
va fiziologik xususiyatlari koʻrib chiqiladi.
1. Yara kasalligining etiologiyasi va patogenezi
Yara kasalligining rivojlanishi turli omillarga bogʻliq boʻlib, asosiy sabablar
quyidagilar:
1. Helicobacter pylori infektsiyasi – Ushbu bakteriya oshqozon shilliq
qavatiga yopishib, yalligʻlanish jarayonlarini keltirib chiqaradi. U ureaza fermenti
yordamida oshqozon muhitini oʻzgartiradi va shilliq qavat himoyasini
zaiflashtiradi.
2. Oshqozon shirasi va kislotalilik oshishi – Oshqozon kislotasi koʻpayishi
shilliq qavatning himoya qobiliyatini kamaytirib, yara hosil boʻlishiga olib keladi.
3. Genetik moyillik – Baʼzi insonlarda genetik jihatdan oshqozon shilliq
qavatining zaifligi kuzatiladi.
4. Dori vositalari – Ayrim dorilar, xususan, steroid boʻlmagan yalligʻlanishga
qarshi preparatlar (masalan, aspirin va ibuprofen) shilliq qavatga zarar yetkazishi
mumkin.
5. Notoʻgʻri ovqatlanish – Haddan tashqari achchiq, shoʻr yoki yogʻli ovqatlar
isteʼmoli oshqozon shilliq qavatini shikastlashi mumkin.
6. Stress va psixoemotsional holat – Doimiy stress va ruhiy bosim oshqozon
shilliq qavatining himoya tizimini zaiflashtiradi.
2. Yara kasalligining morfologik oʻzgarishlari
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-4_ Февраль-2025
38
Yara kasalligi rivojlanishida oshqozon va oʻn ikki barmoq ichakning shilliq
qavati va boshqa qatlamlarida turli xil morfologik oʻzgarishlar yuzaga keladi.
1. Shilliq qavatda yalligʻlanish – Dastlab shilliq qavatda yalligʻlanish (gastrit
yoki duodenit) kuzatiladi. Bu jarayon epiteliy hujayralarining buzilishi va
regeneratsiya jarayonining sekinlashishi bilan kechadi.
2. Epitelial shikastlanish va eroziyalar – Gastritning ogʻirlashishi natijasida
yuzaki eroziyalar paydo boʻladi.
3. Yara shakllanishi – Yalligʻlanish jarayoni chuqurlashib, shilliq qavat va
submukozal qatlamlar shikastlanadi. Yara chetlari aniq chegaralangan boʻlib, atrofi
yalligʻlangan toʻqimalar bilan oʻralgan boʻladi.
4. Yara atrofidagi toʻqimalarning oʻzgarishi – Davomli yalligʻlanish va yara
regeneratsiyasi jarayoni chandiqlarning hosil boʻlishiga olib keladi.
5. Asoratlar – Yara chuqurlashgan sari qon ketish, perforatsiya (teshilish) va
ichak yoki oshqozon torayishi kabi jiddiy asoratlar rivojlanishi mumkin.
3. Funksional oʻzgarishlar
Yara kasalligi oshqozon va oʻn ikki barmoq ichakning normal faoliyatini
buzadi. Ushbu jarayonda quyidagi funksional oʻzgarishlar kuzatiladi:
1. Oshqozon sekretsiyasining buzilishi – Oshqozon kislotasining ortiqcha
ishlab chiqarilishi shilliq qavatga zarar yetkazadi.
2. Motilitetning buzilishi – Oshqozon va oʻn ikki barmoq ichak peristaltikasi
sekinlashishi yoki aksincha, tezlashishi mumkin.
3. Ovqat hazm qilish jarayonining buzilishi – Yara tufayli ovqat hazm boʻlishi
sekinlashadi, bu esa ich ketish yoki qabziyat kabi muammolarni keltirib chiqaradi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-4_ Февраль-2025
39
4. Vitamin va mineral yetishmovchiligi – Oshqozon-ichak tizimining
zararlanishi organizmda temir, B12 vitamini kabi muhim moddalar
yetishmovchiligiga olib kelishi mumkin.
Yara kasalligi quyidagi klinik belgilari bilan namoyon boʻladi:
Epigastrik sohada ogʻriq – Asosan ovqat yegandan keyin yoki och qolganda
kuchayadi.
Ich ketish yoki qabziyat – Oshqozon-ichak motilitetining buzilishi natijasida
kuzatiladi.
Qorinda shishish va ogʻriq – Ovqat hazm boʻlishining buzilishi natijasida
yuzaga keladi.
Ogʻizda achchiq taʼm va ko’ngil aynish – Oshqozon sekretsiyasining ortishi
yoki safro oqimi buzilishi natijasida sodir boʻladi.
Qon ketish belgilari – Qora rangli najas (melena) yoki qusishda qon
aralashmasi kuzatilishi mumkin.
Diagnostika usullari: Fibrogastroduodenoskopiya (FGDS) – Oshqozon va oʻn
ikki barmoq ichak shilliq qavatining toʻliq koʻzdan kechirilishi.
Histologik tekshiruv – Shilliq qavatdan biopsiya olinib, mikroskopik
tekshiruv oʻtkaziladi.
Helicobacter pylori testi – Nafas, najas yoki qon tahlili orqali aniqlanadi.
Rentgen tekshiruvi – Oshqozon va ichak strukturasini baholash uchun
qoʻllaniladi.
Oshqozon va oʻn ikki barmoq ichak yara kasalligi murakkab va jiddiy
patologiya boʻlib, morfo-funksional oʻzgarishlarga olib keladi. Kasallikni erta
aniqlash va toʻgʻri davolash choralari yordamida uning ogʻir asoratlarini oldini
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-4_ Февраль-2025
40
olish mumkin. Sogʻlom turmush tarzi va parhez qoidalarga rioya qilish yara
kasalligidan samarali himoyalanish imkonini beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Абдуллаев А.А., Ибрагимов И.И. "Гастроэнтерология" – Ташкент:
Медицина, 2018.
2. Березов Т.Т., Коровкин Б.Ф. "Биологическая химия" – Москва:
Медицина, 2016.
3. Василенко Л.Ф., Логинов А.С. "Язвенная болезнь желудка и
двенадцатиперстной кишки" – Москва: ГЭОТАР-Медиа, 2017.
4. Хасанов С.Х. "Гастроэнтерологические заболевания" – Ташкент: Илм-
фан, 2019.
5. Фомин П.Д., Лупальцов В.И. "Современные аспекты диагностики и
лечения язвенной болезни" – Вестник хирургии, 2020.
6. WHO (World Health Organization). "Helicobacter pylori and Peptic Ulcer
Disease" – Geneva, 2021.
7. American Gastroenterological Association. "Guidelines for the
Management of Peptic Ulcer Disease" – Journal of Gastroenterology, 2022.
8. Misiewicz J.J., Baron J.H. "Pathogenesis and Clinical Features of Peptic
Ulcer Disease" – The Lancet, 2020.
9. Европейская ассоциация гастроэнтерологов. "Современные
рекомендации по диагностике и лечению язвенной болезни" – European
Journal of Gastroenterology, 2021.
