https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-4_ Февраль-2025
31
METABOLIK SINDROM (SEMIZLIK) OSHQOZON SHILLIQ
QAVATINING O'ZIGA XOS PATOMORFOLOGIYASI.
Sodiqova Nigora Baxodir qizi
Toshkent tibbiyot akademiyasi "Patologik anatommiya" 1-kurs magistranti
Ilmiy rahmat: Allaberganov Dilshod Shavkatovich
Toshkent tibbiyot akademiyasi "Patologik anatomiya" kafedrasi katta
oʻqituvchisi (PhD)
ANNOTATSIYA: Metabolik sindrom (semizlik) oshqozon shilliq qavati
tuzilishining patomorfologik oʻzgarishlariga ta’sir qiluvchi omillarni oʻrganish
muhim ahamiyatga ega. Ushbu tadqiqotda metabolik sindrom bilan bog‘liq
oshqozon shilliq qavatidagi morfologik oʻzgarishlar, shu jumladan, shilliq
qavatning atrofiyasi, yalligʻlanish jarayonlari va qon tomirlarining disfunksiyasi
tahlil qilinadi. Semizlik bilan bog‘liq metabolik oʻzgarishlar oshqozon shilliq
qavatining holatiga qanday ta’sir qilishi va bu jarayonlarning patogenez
mexanizmlari
yoritiladi.
Tadqiqot
natijalari
metabolik
sindromning
gastroenterologik
asoratlarini
tushunishga
va
ularning
oldini
olish
strategiyalarini ishlab chiqishga yordam beradi.
Kalit soʻzlar: metabolik sindrom, semizlik, oshqozon shilliq qavati,
patomorfologiya, yalligʻlanish, atrofik gastrit, qon tomir disfunksiyasi.
Metabolik sindrom (MS) zamonaviy tibbiyotda dolzarb muammo
hisoblanadi. U semizlik, gipertoniya, dislipidemiya va insulin rezistentligi kabi
holatlarning majmuasi sifatida tavsiflanadi. Bu sindromning rivojlanishi nafaqat
yurak-qon tomir tizimi, balki oshqozon-ichak traktining morfologik va funksional
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-4_ Февраль-2025
32
holatiga ham sezilarli ta’sir koʻrsatadi. Oshqozon shilliq qavatining patologik
oʻzgarishlari metabolik sindromga chalingan bemorlarda tez-tez uchraydi va uning
ogʻirligi kasallikning davomiyligi hamda darajasiga bogʻliq boʻlishi mumkin.
Ushbu maqolada metabolik sindrom bilan bog‘liq oshqozon shilliq qavati
patomorfologik oʻzgarishlari, ularning kelib chiqish sabablari va klinik ahamiyati
tahlil qilinadi.
Metabolik sindrom va oshqozon shilliq qavati
Metabolik sindromning rivojlanishida asosiy omillardan biri semizlikdir.
Organizmda yog‘ to‘planishi oshqozon-ichak traktining turli qismalarida
patomorfologik oʻzgarishlarga olib keladi. Xususan, oshqozon shilliq qavatining
strukturasi va funksiyasi MS bilan bog‘liq holda oʻzgarishi mumkin. Ushbu
oʻzgarishlarning asosiy turlari quyidagilardan iborat:
1. Yalligʻlanish jarayonlari
Metabolik sindrom bilan ogʻrigan bemorlarda oshqozon shilliq qavatida
surunkali yalligʻlanish jarayoni kuzatiladi. Bu yalligʻlanish sitokinlarning yuqori
faolligi, oksidlovchi stress va immun javobning buzilishi bilan bog‘liq. Oshqozon
shilliq qavatida neytrofillar va limfotsitlarning toʻplanishi, shilliq qavatning
shishishi va gipersekretsiyasi kuzatilishi mumkin.
2. Atrofik jarayonlar
Semizlik va metabolik sindrom oshqozon shilliq qavatida atrofik
oʻzgarishlarning yuzaga kelishiga sabab boʻladi. Bu jarayon asosan ichak
metaplaziyasi va hujayralar degeneratsiyasi bilan bog‘liq boʻlib, oshqozon saratoni
rivojlanish xavfini oshirishi mumkin.
3. Qon aylanishining buzilishi
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-4_ Февраль-2025
33
Metabolik
sindromning
yana
bir
muhim
patomorfologik
belgisi
mikrotsirkulyatsiya buzilishidir. Qon tomirlarining aterosklerozi va endoteliyning
disfunksiyasi natijasida oshqozon shilliq qavatining trofikasi buziladi, bu esa
nekroz va yarali jarayonlarning rivojlanishiga sabab boʻlishi mumkin.
4. Gastrik sekretsiyaning buzilishi
MS oshqozon shilliq qavatidagi parietal hujayralarning faoliyatini oʻzgartirib,
gipersekretsiya yoki aksincha, giposekretsiyaga olib kelishi mumkin. Bu jarayon
oshqozonning himoya va agressiv omillari oʻrtasidagi muvozanatning buzilishiga
sabab boʻladi.
5. Helicobacter pylori infeksiyasi bilan bogʻliqlik
Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, metabolik sindromga chalingan bemorlarda
Helicobacter pylori infeksiyasi yuqori darajada uchraydi. Bu bakteriya oshqozon
shilliq qavatining yalligʻlanishiga va atrofik jarayonlarning jadallashishiga olib
keladi.
Metabolik sindrom va oshqozon kasalliklari oʻrtasidagi bogʻliqlik: Metabolik
sindrom oshqozon-ichak kasalliklari, jumladan, gastrit, gastroezofagial reflyuks
kasalligi (GERK), oshqozon yarasi va hatto oshqozon saratoni rivojlanish xavfini
oshiradi. Bu bog‘liqlik quyidagi omillar orqali izohlanadi:
Insulin rezistentligi: Oshqozon shilliq qavatining regeneratsiya jarayonlarini
buzadi, bu esa epitelial hujayralarning yangilanishini sekinlashtiradi.
Gormonlar va adipokinlar ta’siri: Semizlikda yogʻ toʻqimalari tomonidan
ishlab chiqariladigan leptin va adiponektin kabi moddalarning oshqozon shilliq
qavatiga ta’siri sezilarli boʻlib, ular yalligʻlanish jarayonlarini ragʻbatlantiradi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-4_ Февраль-2025
34
Oksidlovchi stress: Metabolik sindromda ortib boruvchi oksidlovchi stress
oshqozon shilliq qavatida DNK shikastlanishini va hujayralarning apoptotik
oʻzgarishlarini kuchaytiradi.
Patogenez mexanizmlari: Metabolik sindromning oshqozon shilliq qavatiga
ta’sir qiluvchi asosiy patogenez mexanizmlari quyidagilardan iborat:
1. Giperglikemiya – glyukozaning oshqozon shilliq qavati hujayralariga
toksik ta’siri.
2.
Dislipidemiya
–
yogʻlarning
oshqozon
shilliq
qavati
mikrotsirkulyatsiyasiga salbiy ta’siri.
3. Surunkali yalligʻlanish – oshqozon shilliq qavatining immun hujayralar
tomonidan zararlanishi.
4. Endotelial disfunksiya – oshqozon shilliq qavati qon aylanishining
buzilishi.
5. Oksidlovchi stress – hujayralarning DNK va oqsillariga zarar yetkazilishi.
Metabolik
sindrom
oshqozon
shilliq
qavatining
patomorfologik
oʻzgarishlariga sezilarli ta’sir koʻrsatadi. Yalligʻlanish, atrofik jarayonlar, qon
aylanishining buzilishi va gastrik sekretsiya oʻzgarishlari ushbu patologiyaning
asosiy belgilaridir. Profilaktik choralar va erta tashxis qoʻyish orqali bu
jarayonlarning oldini olish mumkin. Kelajakdagi tadqiqotlar metabolik sindrom
bilan bog‘liq oshqozon patologiyalarini chuqurroq tushunishga va samarali
davolash usullarini ishlab chiqishga yordam beradi.
Adabiyotlar ro‘yxati:
1. WHO. (2022). Obesity and overweight. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti.
Retrieved from https://www.who.int
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-4_ Февраль-2025
35
2. Matsuzawa, Y. (2005). Adiponectin and Metabolic Syndrome. Nature
Clinical Practice Cardiovascular Medicine, 2(1), 13–19.
3. Dixon, J. B. (2010). Obesity and Gastric Pathology. Gastroenterology,
139(3), 716–725.
4. Abdurakhmanov, R. A. (2018). Metabolik sindrom va oshqozon-ichak
tizimi o‘zgarishlari. Tibbiyot Ilmiy Jurnali, 4(2), 67-75.
5. James, W. P. T. (2008). The Epidemiology of Obesity and Metabolic
Syndrome. Cambridge University Press.
6. Koning, M., & Mather, K. J. (2019). Metabolic Syndrome: A
Comprehensive Textbook. Springer.
7. Reaven, G. M. (1988). Banting lecture 1988. Role of insulin resistance in
human disease. Diabetes, 37(12), 1595–1607.
8. Grundy, S. M. (2004). Obesity, metabolic syndrome, and cardiovascular
disease. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 89(6), 2595–2600.
