https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
132
JISMONIY TARBIYA O‘QITUVCHILARNING KASBIY
RIVOJLANISHI USULLARI
Eshboyev Shaxriyor Furqat o’g’li
Jizzax davlat pedagogika universiteti, Jismoniy madaniyat nazaryasi va
metodikasi kafedrasi o‘qituvchisi
E-mail:
Annotatsiya. Ushbu maqolada jismoniy tarbiya va sport sohasida faoliyat
yurituvchi yosh o‘qituvchilarning kasbiy rivojlanishi va pedagogik mahoratini
shakllantirish jarayoni tahlil qilingan. Pedagogik va psixologik omillarning o‘zaro
uyg‘unligi, yosh o‘qituvchilarning kasbiy moslashuvi hamda dars jarayonida duch
keladigan qiyinchiliklarni yengib o‘tish imkoniyatlari yoritilgan. Shuningdek,
o‘qituvchining jismoniy va ruhiy tayyorgarligi, kasbiy kompetensiyalari va dars
jarayonini samarali boshqarish ko‘nikmalarining ahamiyati ko‘rsatib berilgan.
Tayanch so‘zlar: jismoniy tarbiya, o‘quvchining bilish faoliyati, o‘qituvchi
faoliyati, pedagogik texnologiyalar, subʼekt, ta’lim jarayoni, bilish imkoniyatlari,
o‘quv vaziyati, didaktik yondashuvlar, psixologik yondashuv, psixologik-
pedagogik xususiyatlar.
Абстрактный. В статье анализируется процесс профессионального
развития и формирования педагогического мастерства молодых учителей,
работающих в сфере физической культуры и спорта. Освещены вопросы
взаимодействия
педагогических
и
психологических
факторов,
профессиональной
адаптации
молодых
педагогов,
возможности
преодоления трудностей, возникающих в процессе обучения. Также
подчеркивается важность физической и психологической подготовки
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
133
учителя, его профессиональных компетенций и навыков эффективного
управления классом.
Ключевые
слова:
физическое
воспитание,
познавательная
деятельность
студента,
деятельность
учителя,
педагогические
технологии,
предмет,
образовательный
процесс,
познавательные
возможности, образовательная ситуация, дидактические подходы,
психологический подход, психолого-педагогические характеристики.
Abstract. This article analyzes the process of professional development and
formation of pedagogical skills of young teachers working in the field of physical
education and sports. The interaction of pedagogical and psychological factors,
the professional adaptation of young teachers and the possibilities of overcoming
difficulties encountered in the teaching process are highlighted. The importance of
the teacher's physical and mental preparation, professional competencies and
skills for effective management of the teaching process is also highlighted.
Keywords: physical education, student's cognitive activity, teacher's activity,
pedagogical technologies, subject, educational process, cognitive opportunities,
educational
situation,
didactic
approaches,
psychological
approach,
psychological and pedagogical characteristics.
Hozirgi kunda jismoniy tarbiya va sportni ommalashtirish borasida
ko’plab qonun va qarorlar ishlab chiqilmoqda. Jismoniy tarbiya va sport yurituvchi
o‘qituvchi yuqori darajada jismoniy sog‘lom, ruhiy tetik va pedagogik mahoratga
ega bo‘lishi talab etiladi. U dars jarayonida nafaqat o‘quvchilarga bilim berishi,
balki ularni sportga qiziqtirishi, jismoniy rivojlanishlariga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi
lozim. Shu boisdan, jismoniy tarbiya o‘qituvchisi faoliyatida pedagogik va
psixologik omillar bir-birini to‘ldirib boradi va dinamik shakllanish xususiyatiga
ega bo‘ladi. Yangi boshlagan yosh jismoniy tarbiya o‘qituvchisi o‘z faoliyatida
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
134
turli qiyinchiliklarga duch kelishi mumkin. Masalan, tajribali o‘qituvchilar yoki
murabbiylar davrasida o‘zini biroz noqulay his qilish, dars jarayonida shoshib
qolish yoki o‘quvchilarning e’tiborini jalb etishda qiyinchiliklarga duch kelish
tabiiy hol sanaladi. Ushbu muammolar asosan pedagogik mahoratning
yetishmasligi va kasbiy tajriba orttirilmaganligi bilan izohlanadi. Biroq, o‘z
kasbiga qiziqish bilan yondashgan va mas’uliyatni his qilgan yosh o‘qituvchi
quyidagi jihatlarga e’tibor qaratgan holda ushbu qiyinchiliklarni yengib o‘tishi
mumkin:
1.
Psixologik tayyorgarlik
– Jismoniy tarbiya o‘qituvchisi sportchilarga
xos ruhiy bardoshlilik, yetakchilik va o‘quvchilar bilan muloqot qilish
qobiliyatini rivojlantirishi zarur.
2.
Kasbiy rivojlanish
– Jismoniy tarbiya darslarini qiziqarli
tashkil etish, yangi metod va texnologiyalarni o‘rganish hamda sportning
zamonaviy yo‘nalishlarini kuzatib borish muhim.
3.
Jismoniy tayyorgarlik
– O‘qituvchi o‘quvchilar uchun namuna
bo‘lishi, sport mashqlarini to‘g‘ri bajarish va ularga to‘g‘ri tushuntirish
ko‘nikmasiga ega bo‘lishi lozim.
4.
Motivatsiya berish qobiliyati
– O‘quvchilarni sportga qiziqtirish,
ularni faol ishtirok etishga undash va individual yondashish o‘qituvchining
muhim vazifalaridan biridir.
5.
Dars jarayonini samarali tashkil etish
– Mashg‘ulotlarni
o‘quvchilarning yosh va jismoniy imkoniyatlariga mos ravishda
rejalashtirish va ularning jismoniy sifatlarini rivojlantirishga yo‘naltirish
lozim.
6.
Sport etikasi va ijtimoiy moslashuv
– O‘qituvchi nafaqat jismoniy
mashqlarni o‘rgatishi, balki sport madaniyati va jamoaviy ruhni
shakllantirishi zarur.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
135
Jismoniy tarbiya va sport sohasida faoliyat yurituvchi o‘qituvchi yuqori
darajada jismoniy sog‘lom, ruhiy tetik va pedagogik mahoratga ega bo‘lishi talab
etiladi. U nafaqat o‘quvchilarga bilim berishi, balki ularni sportga qiziqtirishi,
jismoniy rivojlanishlariga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi lozim. Shu sababli, jismoniy
tarbiya o‘qituvchisi faoliyatida pedagogik va psixologik omillar bir-birini to‘ldirib
boradi va dinamik shakllanish xususiyatiga ega bo‘ladi. Yangi boshlagan yosh
jismoniy tarbiya o‘qituvchisi o‘z faoliyatida turli qiyinchiliklarga duch kelishi
mumkin. Masalan, tajribali o‘qituvchilar yoki murabbiylar davrasida o‘zini biroz
noqulay his qilish, dars jarayonida shoshib qolish yoki o‘quvchilarning e’tiborini
jalb etishda qiyinchiliklarga duch kelish tabiiy hol sanaladi. Ushbu muammolar
asosan pedagogik mahoratning yetishmasligi va kasbiy tajriba orttirilmaganligi
bilan izohlanadi. Biroq, o‘z kasbiga qiziqish bilan yondashgan va mas’uliyatni his
qilgan yosh o‘qituvchi ushbu qiyinchiliklarni yengib o‘tishi mumkin. Buning
uchun, avvalo, psixologik tayyorgarlik muhim ahamiyatga ega. Jismoniy tarbiya
o‘qituvchisi o‘quvchilarga sport mashg‘ulotlarini samarali o‘rgatish bilan birga,
ularga ijobiy motivatsiya bera olishi lozim. Pedagogik faoliyat davomida
sportchilarning ruhiy holatini tushunish va ularga individual yondashish kasbiy
mahoratni oshirishga yordam beradi.
Kasbiy rivojlanish doimiy o‘z ustida ishlash, yangi pedagogik
texnologiyalar va metodlarni o‘rganishni talab qiladi. Sport mashg‘ulotlarini
tashkil etishda turli metodik usullardan foydalanish, mashqlarni bosqichma-
bosqich o‘rgatish va sportchilar uchun qulay muhit yaratish jismoniy tarbiya
o‘qituvchisining asosiy vazifalaridan biridir. Ijtimoiy moslashuv ham jismoniy
tarbiya o‘qituvchisi uchun katta ahamiyatga ega. U jamoa bilan ishlash, hamkasblar
va o‘quvchilar bilan samarali muloqot qilish, sport muhitiga moslasha olish
ko‘nikmalarini rivojlantirishi lozim. Shuningdek, jismoniy va ruhiy sog‘lomlikni
saqlash ham o‘qituvchi kasbiy faoliyatida muhim omil hisoblanadi. Zero,
o‘qituvchining o‘quvchilarga beradigan ta’siri uning shaxsiy namunasi orqali
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
136
kuchayadi. Dars jarayonini samarali boshqarish qobiliyati ham jismoniy tarbiya
o‘qituvchisi uchun zarur hisoblanadi. U mashg‘ulotlarni rejalashtirish,
o‘quvchilarning yoshi va jismoniy tayyorgarlik darajasiga qarab mashqlarni
moslashtirish hamda sport jihozlaridan unumli foydalanish bo‘yicha yetarli bilim
va tajribaga ega bo‘lishi kerak. Shu boisdan, yosh o‘qituvchi tajriba orttirgan sari
pedagogik mahoratini takomillashtiradi va dars jarayonida ishonch bilan harakat
qila boshlaydi. Muhimi, u o‘z kasbini sevishi va unga mas’uliyat bilan yondashishi
lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Akramov A., Uzbekistonda jismoniy madaniyat va sport tarixi.
O’quv qo’llanma. Toshkent . UzDJTI nashriyoti 2000 y. 86 b.
2.
Aminov M.B. Ahmedov H. T.: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi
Davlat ilmiy nashriyoti, 2000 y.135 b.
3. O’zbekistonda jismoniy tarbiya va sportning rivojlanishi boshqaruv
tuzilmalari. Eshboyev Shaxriyor Furqat o’g’li. Vol. 4, No. 2 (2024): Barqarorlik va
yetakchi tadqiqotlar onlayn ilmiy-amaliy jurnali.
6. Jismoniy tarbiya darslarida talabalarga zamonaviy pedagogik
texnologiyalardan foydalanishning o’rni. Eshboyev Shaxriyor Furqat og’li
https://tadqiqotlar.uz/02/issue/view/82
