https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-3_ Февраль-2025
61
QADRIYATLARING BOQIY BOʻLSIN, NAVROʻZ !
Kenjayeva Surayyo Toshmat qizi
Qashqadaryo viloyat Dehqonobod tumani 2-son politexnikumi
Ona tili va adabiyot
Elektron pochta:
Tel: +998902457452
Annotatsiya: Ushbu maqola Navroʻz bayramining oʻzbek xalqining milliy
qadriyatlar tizimidagi oʻrni va ahamiyatini tahlil qiladi. Navroʻzning tarixi,
falsafasi, urf-odatlari va marosimlari orqali uning insonparvarlik, tabiatga
hurmat, mehr-oqibat, birdamlik va bunyodkorlik kabi qadriyatlarni mujassam
etishi koʻrsatiladi. Shuningdek, Navroʻzning zamonaviy jamiyatda milliy oʻzlikni
saqlash, madaniy merosni targʻib qilish va xalqlar oʻrtasida doʻstlikni
mustahkamlashdagi roli ochib beriladi.
Kalit soʻzlar: Navroʻz, milliy qadriyatlar, madaniy meros, urf-odatlar,
marosimlar,
insonparvarlik,
tabiatga
hurmat,
mehr-oqibat,
birdamlik,
bunyodkorlik, milliy oʻzlik, madaniyatlararo muloqot.
Kirish
Navroʻz – Sharq xalqlarining eng qadimiy va sevimli bayramlaridan biri
boʻlib, yangilanish, yasharish va uygʻonish ramzi sifatida nishonlanadi. Bu bayram
nafaqat bahor faslining kelishini, balki insoniyatning tabiat bilan uygʻunligini,
hayotga muhabbatini va kelajakka umidini ifodalaydi. Navroʻz oʻzbek xalqining
milliy qadriyatlar tizimida alohida oʻrin egallaydi va asrlar davomida avloddan-
avlodga oʻtib kelayotgan boy madaniy merosning bir qismidir.
Navroʻzning qadriyatlari zamonaviy jamiyatda ham oʻz ahamiyatini
yoʻqotmagan. Aksincha, globalizatsiya sharoitida milliy oʻzlikni saqlash, madaniy
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-3_ Февраль-2025
62
merosni targʻib qilish va xalqlar oʻrtasida doʻstlikni mustahkamlashda muhim rol
oʻynamoqda. Shu nuqtai nazardan, Navroʻzning milliy qadriyatlar tizimidagi oʻrni
va ahamiyatini ilmiy jihatdan oʻrganish dolzarb masaladir.
Asosiy qism
1. Navroʻzning tarixi va falsafasi
Navroʻzning tarixi qadim zamonlarga borib taqaladi. Uning kelib chiqishi
Zardushtiylik dini bilan bogʻliq boʻlib, qadimgi Eron, Markaziy Osiyo va boshqa
Sharq mamlakatlarida keng tarqalgan. Navroʻz – "yangi kun" degan maʼnoni
anglatib, bahorgi tengkunlik kunida nishonlanadi. Bu kun quyoshning ekvatorni
kesib oʻtishi va kunduzning tun bilan tenglashishi bilan bogʻliq.
Navroʻz falsafasi insonning tabiat bilan uygʻunligini, hayotning abadiyligini
va yangilanishini ifodalaydi. Bu bayram insonlarga oʻtmishni unutib, kelajakka
umid bilan qarashga, yaxshilik va ezgulikka intilishga undaydi. Navroʻz
shuningdek, insonlar oʻrtasida mehr-oqibat, doʻstlik va birdamlikni
mustahkamlashga xizmat qiladi.
2. Navroʻzning milliy qadriyatlar tizimidagi oʻrni
Navroʻz oʻzbek xalqining milliy qadriyatlar tizimida quyidagi muhim
oʻrinlarni egallaydi:
•
Insonparvarlik:
Navroʻz insoniylik, mehr-oqibat va muruvvatni
targʻib qiladi. Bayram kunlarida odamlar bir-birlariga yordam berishga,
keksalarni ziyorat qilishga va bemorlarning holidan xabar olishga harakat
qiladilar.
•
Tabiatga hurmat:
Navroʻz tabiatning uygʻonishi va yasharishini
nishonlash bilan birga, tabiatga hurmatni ham targʻib qiladi. Bayram
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-3_ Февраль-2025
63
kunlarida daraxtlar ekish, gul koʻchatlarini oʻtqazish va atrof-muhitni
tozalash kabi tadbirlar oʻtkaziladi.
•
Mehr-oqibat:
Navroʻz insonlar oʻrtasida mehr-oqibat, doʻstlik va
hamjihatlikni mustahkamlashga xizmat qiladi. Bayram kunlarida odamlar
bir-birlarini ziyorat qilishadi, dasturxonlar tuzashadi va turli oʻyin-kulgi
tadbirlarida qatnashadilar.
•
Birdamlik:
Navroʻz
turli millat va elatlarning vakillarini
birlashtiradigan bayramdir. Uning urf-odatlari va marosimlari barcha uchun
birdek qadrlidir va xalqlar oʻrtasida doʻstlikni mustahkamlashga yordam
beradi.
•
Bunyodkorlik:
Navroʻz yangi ishlar boshlash, rejalarni amalga
oshirish va kelajakka umid bilan qarash uchun yaxshi imkoniyatdir. Bayram
kunlarida odamlar uylarini obodonlashtirishga, bogʻlarini tozalashga va
yangi ekinlar ekishga harakat qiladilar.
3. Navroʻzning urf-odatlari va marosimlari
Navroʻz turli xil urf-odatlar va marosimlar bilan nishonlanadi. Ulardan eng
mashhurlari quyidagilar:
•
Sumalak:
Navroʻzning asosiy taomi boʻlib, bugʻdoy undirmalaridan
tayyorlanadi. Sumalak pishirish jarayoni butun mahalla ahlining ishtirokida
oʻtkaziladi va bu jarayon insonlar oʻrtasida hamjihatlikni mustahkamlaydi.
•
Halim:
Bugʻdoy,
goʻsht
va
boshqa
masalliqlar
qoʻshib
tayyorlanadigan toʻyimli taom. Halim ham Navroʻzning muhim taomlaridan
biri hisoblanadi.
•
Koʻk somsa:
Bahor koʻkatlaridan tayyorlanadigan somsa. Koʻk
somsa tabiatning yasharishini ifodalaydi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-3_ Февраль-2025
64
•
Boychechak:
Bahor gullaridan terib yasaladigan gulchambar.
Boychechak yosh qizlar tomonidan bahor qoʻshiqlarini aytib yurish
marosimida ishlatiladi.
•
Xalq sayillari:
Navroʻz kunlarida turli xil xalq sayillari, oʻyin-kulgi
tadbirlari va sport musobaqalari oʻtkaziladi.
4. Navroʻzning zamonaviy jamiyatdagi ahamiyati
Navroʻz zamonaviy jamiyatda ham oʻz ahamiyatini yoʻqotmagan. Aksincha,
globalizatsiya sharoitida quyidagi muhim rollarni oʻynamoqda:
•
Milliy oʻzlikni saqlash:
Navroʻz milliy madaniyatni asrash va uni
kelajak avlodlarga yetkazishda muhim rol oʻynaydi.
•
Madaniy merosni targʻib qilish:
Navroʻz
urf-odatlari va
marosimlari orqali madaniy merosni targʻib qiladi va uni ommalashtiradi.
•
Xalqlar oʻrtasida doʻstlikni mustahkamlash:
Navroʻz turli millat
vakillarini birlashtiradigan bayram sifatida xalqlar oʻrtasida doʻstlikni
mustahkamlashga yordam beradi.
•
Turizmning rivojlanishi:
Navroʻz sayyohlar uchun jozibador
bayram boʻlib, turizmning rivojlanishiga hissa qoʻshadi.
Xulosa
Navroʻz – oʻzbek xalqining milliy qadriyatlar tizimida muhim oʻrin
egallaydigan qadimiy va sevimli bayramdir. U insonparvarlik, tabiatga hurmat,
mehr-oqibat, birdamlik va bunyodkorlik kabi qadriyatlarni mujassam etadi.
Navroʻz zamonaviy jamiyatda milliy oʻzlikni saqlash, madaniy merosni targʻib
qilish va xalqlar oʻrtasida doʻstlikni mustahkamlashda muhim rol oʻynamoqda. Shu
sababli, Navroʻzni asrab-avaylash, uning qadriyatlarini targʻib qilish va kelajak
avlodlarga yetkazish har birimizning burchimizdir.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-3_ Февраль-2025
65
Adabiyotlar roʻyxati
1.
Karimov, I. A. (1992). Oʻzbekiston mustaqillikka erishish
ostonasida. Toshkent: Oʻzbekiston.
2.
Mirziyoyev, Sh. M. (2017). Erkin va farovon, demokratik
Oʻzbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. Toshkent: Oʻzbekiston.
3.
Наврўз: Қадимий ва янгиланиш айёми (2015). Тошкент:
Шарқ.
4.
Ражабов, Қ. (2012). Наврўзнома. Тошкент: Янги аср авлоди.
5.
Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005). Toshkent:
Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi Davlat ilmiy nashriyoti.
