https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-2_ Март-2025
204
UMUMIY O`RTA TA`LIM MAKTABLARIDA O`QUVCHILARNI
TEXNIK IJODKORLIGINI RIVOJLANTIRISH METODLARI
Mamajonova Guluzro Abdurashidovna
Andijon davlat pedagogika instituti fizika va texnologik talim V.b dotsent
Abdupattoyeva Nazokatxon Baxtiyorjon qizi
Andijon davlat pedagogika instituti Texnologik ta`lim 3-bosqich talabasi
Abdulxafizova Mubina Avazbek qizi
Andijon davlat pedagogika instituti Texnologik ta`lim 3-bosqich talabasi
Annotatsiya: Texnik ijodkorlik va dizayn fani o‘quvchilar texnik ijodkorligini
rivojlantirishning ijtimoiy-pedagogik muammolari, texnik ijodkorlik faoliyatining
tashkiliy asoslari, ixtiro, kashfiyot, ratsionalizatorlik takliflari va patent axboroti,
texnik ijodkorlik masalalarini yechish metodlari, dizayn va modellashtirish, dizayn
asoslari, texnik modellashtirish va konstruktsiyalash, o‘quvchilar texnik
ijodkorligi faoliyatiga rahbarlik qilish, sinfdan va maktabdan tashqari
muassasalarda texnik ijodkorlik faoliyatini tashkil qilish, o‘quvchilar texnik
ijodkorligini rivojlantirish metodlariga oid mavzular yoritilib, bilim berish ko‘zda
tutilgan. Kundalik hayotda ijodkorlik oʻzini zukkolik — maqsadlarga erishish,
atrof-muhit, ob’ektlar va vaziyatlardan gʻayrioddiy tarzda foydalanib, umidsiz
boʻlib tuyulgan vaziyatdan chiqish yoʻlini topish qobiliyati sifatida namoyon
boʻladi. Keng maʼnoda, muammoni maxsus boʻlmagan vositalar yoki resurslar
bilan aniq va mohirona hal qilish. Bu, shuningdek, muammolarga jasur,
nostandart yechimlar qobiliyatini ham anglatadi. Ijodiy qobiliyatlarning paydo
boʻlishi haqida bir qancha farazlar mavjud. Birinchisiga koʻra, ijodiy qobiliyatlar
aqlli odamda asta-sekin, uzoq vaqt davomida paydo boʻlgan va insoniyatdagi
madaniy va demografik oʻzgarishlar, xususan, aholi sonining koʻpayishi, eng aqlli
kishilarning qobiliyatlarini qoʻshish natijasida yuzaga kelgan deb ishoniladi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-2_ Март-2025
205
Kalit so`zlar:
texnik ijodkorlik, «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi», oʻqitish
metodlari, anʼanaviy, ogʻzaki, koʻrgazmali, amaliy, muammoli, modulli oʻqitish.
МЕТОДЫ РАЗВИТИЯ ТЕХНИЧЕСКОГО ТВОРЧЕСТВА
УЧАЩИХСЯ В ОБЩИХ СРЕДНИХ ШКОЛАХ
Аннотация:
социально-педагогические
проблемы
развития
технического творчества студентов технического творчества и дизайна,
организационные основы деятельности технического творчества,
изобретение, открытие, рационализаторские предложения и патентная
информация, методы решения задач технического творчества,
конструирование и моделирование, основы проектирования, технические
моделирование
и
конструирование,
руководство
деятельностью
технического творчества учащихся, организация технического творчества
учащихся в классных и внешкольных учреждениях, техническое творчество
учащихся освещаются темы, связанные с методами развития, и
обеспечивается образование. В повседневной жизни творчество
проявляется как изобретательность – способность достигать целей,
необычно использовать окружающую среду, предметы и ситуации,
находить выход из, казалось бы, безвыходной ситуации. В широком смысле,
точное и умелое решение проблемы с помощью неспециализированных
инструментов или ресурсов. Это также означает способность
придумывать смелые, нестандартные решения проблем. Существует
несколько гипотез возникновения творческих способностей. Согласно
первому, творческие способности, как полагают, развивались у разумного
человека постепенно, в течение длительного периода времени и в
результате культурных и демографических изменений в человечестве,
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-2_ Март-2025
206
особенно роста численности населения, увеличивая способности наиболее
умных людей.
Ключевые
слова:
техническое
творчество,
«Национальная
программа подготовки кадров», методы обучения, традиционное, устное,
демонстративное, практическое, проблемное, модульное обучение.
METHODS OF DEVELOPING STUDENTS' TECHNICAL
CREATIVITY IN GENERAL SECONDARY SCHOOLS
Abstract: The subject of technical creativity and design is intended to
provide knowledge on the socio-pedagogical problems of developing students'
technical creativity, the organizational foundations of technical creativity,
inventions, discoveries, rationalization proposals and patent information, methods
for solving technical creativity problems, design and modeling, design basics,
technical modeling and construction, guiding students' technical creativity
activities, organizing technical creativity activities in classrooms and
extracurricular institutions, and methods for developing students' technical
creativity. In everyday life, creativity manifests itself as ingenuity - the ability to
achieve goals, use the environment, objects and situations in an unusual way, and
find a way out of a seemingly hopeless situation. In a broad sense, it is a clear and
skillful solution to a problem with non-special tools or resources. It also means the
ability to bold, non-standard solutions to problems. There are several hypotheses
about the emergence of creative abilities. According to the first, it is believed that
creative abilities arose in an intelligent person gradually, over a long period of
time, and were the result of cultural and demographic changes in humanity, in
particular, population growth, which combined the abilities of the most intelligent
people.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-2_ Март-2025
207
Keywords: technical creativity, "National Personnel Training Program",
teaching methods, traditional, oral, demonstration, practical, problem-based,
modular teaching.
KIRISH
Ushbu maqolada texnik ijodkorlik va dizayn fani o‘quvchilar texnik
ijodkorligini rivojlantirishning ijtimoiy-pedagogik muammolari, texnik ijodkorlik
faoliyatining tashkiliy asoslari, ixtiro, kashfiyot, ratsionalizatorlik takliflari va
patent axboroti, texnik ijodkorlik masalalarini yechish metodlari, dizayn va
modellashtirish, dizayn asoslari, texnik modellashtirish va konstruktsiyalash,
o‘quvchilar texnik ijodkorligi faoliyatiga rahbarlik qilish, sinfdan va maktabdan
tashqari muassasalarda texnik ijodkorlik faoliyatini tashkil qilish, o‘quvchilar
texnik ijodkorligini rivojlantirish metodlariga oid mavzular yoritilib, ochiq bayon
qilish ko‘zda tutilgan. Kundalik hayotda ijodkorlik oʻzini zukkolik —
maqsadlarga erishish, atrof-muhit, ob’ektlar va vaziyatlardan gʻayrioddiy tarzda
foydalanib, umidsiz boʻlib tuyulgan vaziyatdan chiqish yoʻlini topish qobiliyati
sifatida namoyon boʻladi.
TADQIQOT MATERIALLARI VA METODOLOGIYASI
Oʻquvchilarning texnik ijodkorligini rivojlantirish metodlari mavzusini
oʻquvchilarga texnika bilan birga olib borish va ularni ijodkorlik qobiliyatlarini
rivojlantirish.Ijodkorlik — insonning ijodiy qarorlar qabul qilish, tushunish, qabul
qilish va tubdan yangi gʻoyalarni yaratish qobiliyatini rivojlantirish. Oʻquvchilarni
yoshligidan mehnatga oʻrgatish kelajak hayotlarida juda katta samara beradi.
Bunda mehnat koʻnikmalari bilan birga oʻquvchilarda kreativlik, texnik bilimlar,
kollektiv ijodkorlik kabi qobiliyatlarni ham shakllantirish zarur. Mashhur idealist
faylasuf E.L. Radlov tomonidan yigirmanchi asr boshidagi eng obro'li falsafiy
lug'atlardan birida ijodkorlik "biror narsaning yaratilishi bilan bog'liqligi,
yaratilish qobiliyati Xudoga eng xos bo'lganligi va odam faqat nisbatan ijodiy
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-2_ Март-2025
208
harakatlarni bajarishi mumkin ..". Bunday bayonotlar bilan bir qatorda, ijodiy
jarayon tarkibida ongsiz jarayonlarning mavjudligiga e'tibor qaratildi. Keyinchalik,
ijodkorlikning har xil turlarini ilmiy o'rganish o'zgargani sari, umuman unga
bo'lgan munosabat ham, ijodga berilgan ta'riflar ham o'zgardi.
TADQIQOT NATIJALARI
So'nggi paytlarda, asosan, yangi mahsulotning yaratilishi ilgari bo'lmagan
ijodkorlik bilan bog'liqligiga e'tibor qaratildi; ijodkorlik inson faoliyatining turli
sohalarida, yangi moddiy va ma'naviy qadriyatlar vujudga kelganda namoyon
bo'ladi. Ijodkorlik - bu ma'lum bir mavzu uchun ilgari noma'lum narsani
yaratishga, kashf etishga hissa qo'shadigan faoliyat. Yana bir nuqta ijodiy faoliyat
ko'lami bilan bog'liq. Ijtimoiy amaliyotda, qoida tariqasida, ijodkorlik kashfiyot,
ixtiro, ratsionalizatsiya kabi yangilik toifalari bilan o'lchanadi. So'nggi paytlarda
tashkiliy va texnologik jarayonlarga yangilik kiritish bilan bog'liq innovatsion
(innovatsion) faoliyat haqida ko'p narsa aytildi. Ammo bunday faoliyatni
ratsionalizatsiya deb atash mumkin. Texnologiya fani darsi maktabdagi boshqa
fanlar uchun umumiy didaktik prinsiplarni qoʻllasada, uning oʻziga xos
xususiyatlari ham mavjud. Oʻquvchilar bilish faoliyati bilan emas, balki yaratish
faoliyati bilan shugʻullanadilar. Texnologiya fani predmetlari, qurollari,
jarayonlari oddiy oʻrganish obyekti sifatida emas, balki oʻquvchilar ishlarini
faollashtiruvchi koʻrsatmalilik vositasi, didaktik material, taʼlimning texnik
vositasi sifatida xizmat qiladi. O‘quvchilarning bilishga oid qo‘llanilgan usullarni,
paydo bo‘lgan muammo va uni yechish yo‘llarini tushunishi bo‘yicha fikr yuritishi,
tahlil etishi, o‘quvchilarning individual tarzda erishgan natijalarini aniqlashda
ko‘maklashishi, jamoa bo‘lib yaratilgan ta’limiy natijalarini aniqlashi, izlanishli,
ta’limiy vaziyatlarning asosiy texnologik elementlari: motivatsiya, muammolar
qo‘yish, vaziyat ishtirokchilari tomonidan muammoni yechish, ta’limiy natijalarni
namoyon etish, ularni bir-birlari bilan qiyoslashdan iborat. Biroq, o‘quvchilarning
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-2_ Март-2025
209
ijodkorligi nisbatan soddaroq jarayon bo‘lganligi sababli keltirilgan bosqichlarni
o‘quvchilarning ijodkorligiga, bevosita tadbiq qilib bo‘lmaydi. O‘quvchilarni
mehnatga tayyorlashda ijodkorligini rivojlantirish yo‘llari pedagog olimlar
tomonidan ko‘rsatib berilgan. Ijodkorlikka bo‘lgan ehtiyoj, psixofiziologik
jihatdan qaralganda, o‘z rivojlanishida bir nechta bosqichlarda amalga oshadi.
Bulardan birinchisi mayl-ehtiyojning eng sodda shakli bo‘lib, inson tomonidan
ongli boshqariladi. Ikkinchi, nisbatan yuqoriroq rivojlanish bosqichi bo‘lgan havas
ham inson tomonidan ongli boshqarilib, u shaxsning ma’lum buyum yoki hodisaga
nisbatan munosabatlari majmuasini ifodalaydi. Uchinchi, eng murakkab bosqich
bo‘lgan qiziqish xohish va u bilan bog‘liq bo‘lgan tushunchalar asosida yuzaga
keladi. Qiziqish hayotdagi tashqi ta’sirlar, shaxs faoliyati hamda ta’lim-tarbiya
jarayoni ta’sirida shakllanib boradi. Bu holatlar psixologik omillar - diqqat, idrok,
tushuncha, xotira, fikrlash, sezgi va iroda xislatlariga sezilarli ta’sir ko‘rsatib,
shaxsning shakllanishida alohida muhim ahamiyat kasb etadi. O‘quvchilar
ijodkorlik faoliyatida diqqat, psixik faoliyatning yo‘naltirilishi bilan birga uning
to‘planishi mazkur faoliyatga hech qanday aloqasi bo‘lmagan boshqa narsalardek,
hamma faoliyatdan diqqatni chalg‘itish demakdir. Diqqatning bir joyga to‘planishi
deganda mazkur faoliyatga butunlay berilish, unga ozmi-ko‘pmi chuqur e’tibor
berish tushuniladi. Qiziqish bilimlarning ongli, puxta, barqaror, anglangan holda
o‘zlashtirilishida ko‘nikma va malakalarni shakllantirishda shaxs qobiliyati, zehni,
o‘quvchanligi rivojlanishiga, olamni mukammalroq bilishga, bilim saviyasini
kengayishiga yordam beradi. Qiziqish motiv singari borliqning mo‘jizakor
tomonlarini bilishga, fan asoslarini egallashga, faoliyatning turli-tuman shakllariga
nisbatan ijodiy yondashishni vujudga keltiradi. O‘quvchilarni ijodkorlikka
mas’uliyat bilan munosabatda bo‘lishini shakllantiradi, o‘quvchilarda ishchanlik,
g‘ayrat shijoat, egilmas irodani tarkib toptirishga puxta shart-sharoit
yaratadi.O‘quvchilarning texnik ijodkorligini tashkil qilishda ikki o‘zaro bog‘liq
vazifani e’tiborga olish lozim. Ularning birinchisi o‘quvchilar ijodkorlik
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-2_ Март-2025
210
faoliyatida
mustaqil
fikrlashini
rivojlantirish,
bilimlarni
egallashdagi
intiluvchanligi, ilmiy dunyoqarashini shakllantirilishi bilan; ikkinchisi -
o‘zlashtirilgan bilimlarni ta’limda va amaliy faoliyatda mustaqil qo‘llay olishga
o‘rgatish bilan belgilanadi. Texnik ijodkorlik o‘quvchilar egallayotgan
bilimlarining mustahkamligi va mukammalligini ta’minlash, ularda faol va
mustaqil fikrlovchi shaxs xislatlarini shakllantirish, aqliy qobiliyatlarini
rivojlantirishga xizmat qiluvchi faoliyat turi hisoblanadi. Bu holat, ayniqsa
bo‘lajak mehnat va kasb ta’limi o‘qituvchilarining fan asoslarini o‘zlashtirishida,
keyinchalik bu jarayonga bevosita rahbarlikni amalga oshirishda ijodiy ishlar
shakllarini ishlab chiqishida muhim ahamiyat kasb etadi. Ijodkorlik faoliyatida
o‘quvchining psixologik xususiyatlari aqliy yaratuvchanlik, ixtiroga moyilligi,
hohishi va bevosita qiziqishlari muhim ahamiyat kasb etadi. Agar biz ijodiy
faoliyatni psixologik-pedagogik yondashuv nuqtai nazaridan ma’lum bir mavzu
uchun yangi bilim, ko‘nikma va boshqalarni olish shaklida yangi qadriyatlarni
yaratish jarayoni deb hisoblasak, ijodkorlik esa bunday faoliyat sifatida qaraladi.
Ma’lum bir mavzuga ilgari noma’lum bo‘lgan narsalarni kashf qilish yoki
yaratishga hissa qo‘shadi. Bu yondashuvning asosiy vositalari: intuitiv fikrlash,
ijodiy tasavvur, mantiqiy fikrlash dizayndagi shaxsiy-faoliyat yondashuvi ta’lim
maydonini loyihalashda ijodiy faoliyat sifatida qaraladi.
MUHOKAMA
Texnik ijodkorlikni rivojlantirishda oʻquvchi yoshlarning oʻzlari qiziqib sevib
oʻrganadigan turli yoʻnalishlari boʻlishi mumkin. Texnik ijodiyotga oʻquvchilarni
yoʻnaltirishda birinchi navbatda, milliy xalq hunarmandchiligiga, an’analarning
milliy estetik manbaiga hamda boy sharq miniatura san’ati, haykaltaroshlik,
kulolchilik, yogoch oʻymakorligi va hunarmandchilikning boshqa turlariga alohida
e’tibor berish lozim. Davlatimizning mustaqillikka erishuvi oʻz navbatida har
qanday taraqqiyparvar jamiyatga iste’dodli shaxslar zarurligi nuqtai nazaridan
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-2_ Март-2025
211
iste’dodli bolalarni aniqlash, tarbiyalash va oʻqitish respublikaning bolajak aql
zakovatli va ijobiy fikrlovchi kuchlarini tayyorlashning muhim omilidir.
Iste’dodlarni namoyon qilish va ularni sonini oshirish uchun sharoit yaratish
maqsadida avvalgi yutuq, tajribalarni ommaviylashtirish, ularning ijobiy
qiziqishlarini rivojlantirib turli tadbirlar, korik-tanlovlar oʻquvchilar texnik
ijodiyoti korgazmalari uchrashuvlarga jalb etish muhimdir. Iste’dodli bolalarni
aniqlash, tarbiyalash va oʻqitishni ta’minlash boʻlajak respublikamizning iqtidorli
kuch qudratini tayyorlashning istiqboli bilan bog`liqdir.
XULOSA
Insoniyat taraqqiyotining barcha davrlarida ijodiy mehnat bashariyatni olg‘a
xarakatlantiruvchi asosiy omil bo‘lib kelgan. SHunday ekan, yosh avlodni ijodiy
mehnatga o‘rgatish, uni o‘z zamonasining eng ilg‘or bilimlari bilan qurollantirish
barcha davrlarda hamma xalqlar uchun eng dolzarb vazifa hisoblanadi.Har qanday
davlat millatidan qatʼiy nazar yoshlarni ilm olishga, ularni Vatanga oʻz xussasini
qoʻshadigan avloq qilib tarbiyalashga harakat qiladi. Yosh avlodning bilim olishi,
iqtidorini keng koʻlamli ochib berishi uchun zarur shart-sharoitlar yaratib beradi.
Ota oʻz farzandi uchun qanday qaygʻursa, davlatimiz Prezidentimiz ham yosh
avlod haqida shunday qaygʻuradi. Buning boisi shundaki, kelajak avlod
yoshlarning qoʻlida yoshlar qanchalik, ilmli, dunyo qarashi keng, har qanday
sharoitda, makonda boʻlmasin oʻz ustida ishlab natija koʻrsata oladigan boʻlishi
kerak. Oʻquvchi yoshlarni ijodkorlik faoliyatini rivojlantirgan holda ularni
isteʼdodlarini, qobiliyatlarini ochib beriladi. Qobiliyat hammada boʻladi, lekin
koʻrsata olish, rivojlantirish insonga bogʻliq jarayon hisoblanadi. Ijodkorlik ham
ana shunday. Biz pedagoglarni maqsadimiz oʻquvchilarning texnik ijodkorligini
rivojlantirish va rivojlantirish uchun samarali oʻqitish metodlaridan foydalanish,
ularni toʻgʻri qoʻllay olish hisoblanadi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-2_ Март-2025
212
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Alimov.N Talabalar ilmiy texnikaviy ijodkorligi ijtimoiy pedagogik tizmi
sifatida. Kasb hunar taʼlimi T.: 2006
2. Texnologiya fanini oʻqitish va va psixologik xizmatlarni tashkil etishda
innovatsion texnologiyalardan foydalanish //oʻqituvchilar uchun metodik
qoʻllanma T.: 2017 Sharipov.S. Sh, Qoʻysinov. O.A, Ergashev.Sh.T
3. Toxirov. Oʻ.O Texnologiya oʻquv fani davlat ta'lim standarti va oʻquv
dasturini taʼlim amaliyotiga joriy etish metodikasi T.: 2017
