https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
175
VIRTUAL KO’ZOYNAK YASASH VA UNDAN FOYDALANISH
METODIKASI
Vohidova Ruxshona Baxtiyor qizi
Termiz davlat universiteti Astronomiya ta’lim yo’nalishi 1-kurs talabasi
Narbayev Azamat Baxramovich
Termiz davlat universiteti Umumiy fizika kafedrasi mudiri (PhD), ilmiy rahbar
Annotatsiya: Bugungi kunda Astronomiya fanini o’qitishda o’quvchilarni
tasavvur qilish qobilyatlarini rivojlantirish alohida ahamiyati kasb etadi. Bunda
hammamizga ma’lumki o’quvchilar aytib o’tilgan nazariy ma’lumotlarni va
hodisalarni amalda ko’rsalar, ularda shu hodisa tasavvurlari yanada to’liqroq
bo’lishi mumkin. Biz bu maqolada o’quvchilarning virtual ko’zoynaklar tarixi, ish
printsiplari va foydalaniladigan sohalari kelajakdagi istiqbollarini bilish va virtual
ko’zoynaklar haqidagi tasavvurlarini shakllantirish uchun virtual ko’zoynak
yasash va undan foydalanish metodikasi haqida ma’lumot berib o’tamiz.
Kalit so’zlar: Virtual ko’zoynaklar, linzalar, smartfon, audio tizim,
animatsiya, film va 360
0
li videolar.
Virtual ko’zoynaklar -insonning ko’z oldida sun’iy vizual tasvir yaratadigan
qurilmalar bo’lib ular VR (Virtual Realitiy) yoki AR(Augmented Reality)
texnologiyalariga
asoslanadi.
VR
(Virtual
Reality)
ko’zoynaklar
-
foydalanuvchining to’liq sun’iy muhitga olib kiradi ( masalan, Meta Quest, HTC
Vive, Playstation VR). AR (Augmented Reality) ko’zoynaklar - real dunyoga
qo’shimcha raqamli obyektlar qo’shadi (masalan, Microsoft Holo Lens, Google
Glas). Astronomiya, Biologiya, Kimyo, Fizika va boshqa tabiiy fanlarni o’qitishda
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
176
ushbu VR ko’zoynaklari talabalar va o’quvchilarning hodisalarni tassavvur qilish
qobiliyatlarini rivojlantirishga yordanm beradi.
Virtual ko’zoynaklarning kelajagi. Kelajakda virtual ko’zoynaklar sun’iy
intellekt va masofaviy teleskoplar bilan birlashib, koinotni o’rganish uchun yanada
kuchli vositaga aylanishi kutilmoqda. Texnologiya rivojlanishi bilan tenglashib,
astronomiya sohasida yangi kashfiyotlar qilishga yo’l ochadi.
Virtual ko’zoynaklar qo’llanilishi. O’yinlar va ko’ngilochar kontentlar(VR
o’yinlar, filimlar, tibbiyot va jarrohlik mashg’ulotlari, muhandislik va dizayn)
sifatida turli sohalarda qo’llanilishi mumkin. Ta’lim jarayoni asosan virtual
laborotoriyalar, tarixiy va kosmosga sayohatlar, obyektlarning harakatini
o’rganish va hk. sohalarda qo’llanilishi mumkin.
Ba’zi bir chekka maktablarda virtual ko’zoynaklar mavjud bo’lmasligi mumkin.
Ushbu hollarda o’quvchilarning koinot haqida tasavvurlari to’liq bo’lmaydi. Biz
quyida har bir o’qituvchi va o’quvchi o’z qo’li bilan virtual ko’zoynak yasash
mumkinligini ko’rsatib o’tamiz.
Buning uchun linza, yelim, elastik tasma, penoplast (po’kak) kerak bo’ladi.
1-rasm:Virtual ko’zoynak yasash uchun kerakli asboblar
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
177
Ishni boshlashda bizga asosiy po’kakni uzunligi 20 sm balandligi 11 sm qilib
to’rtburchak qilib kesib olamiz. Kesib olingandan so’ng linzaga moslab aylana
shaklda teshiklar ochamiz va unga linzalarni joylashtiramiz (2-rasm) hamda burun
joylashishi uchun joyni ham kesib olamiz.
2-rasm: Penoplastga linzalarni joylashtirish
Huddi shunday o’lchamda yana 2 ta po’kak kesib olamiz. So’ngra kesib olingan
3 ta po’kakni yelim yordamida birlashtiramiz. Asosiy smartfon solinadigan joyini
linzaning tiniqlashtirishi va kattalashtirishiga moslab olamiz hamda to’g’rilab
kesib olib yasalgan ko’zoynagimizga yelim yordamida yopishtiramiz. atroflarini
bezaklar yordamida o’rab chiqamiz. Oxirgi qiladigan ishimiz elastik tasmani
boshimizga moslab ko’zoynagimizga joylashtiramiz. Virtual ko’zoynagimiz tayyor
bo’ladi (3-rasm).
Shuni esda tutish joizki, bu ko’zoynaklardan juda ko’p vaqt va uzluksiz
foydalanish tavsiya etilmaydi. Qisqa filmlarni tomosha qilish maqsadga
muvofiq.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
178
3-rasm:Virtual ko’zoynagimiz tayyor.
Ishlatish usuli Youtube platformasidan bir VR videoni qidirib topamiz undan
vr funksiyasini yoqamiz va ko’zoynagimizga smartfonni joylashtiramiz. Bu
jarayondan so’ng ko’zoynak ishlashni boshlaydi.
Virtual ko‘zoynaklar zamonaviy texnologiyalarning muhim yutuqlaridan biri
bo‘lib, foydalanuvchilarga virtual yoki aralash reallikni boshdan kechirish
imkonini beradi. Ular o‘yin-kulgi, ta’lim, sog‘liqni saqlash, dizayn va biznes kabi
sohalarda keng qo‘llanilmoqda. Garchi yuqori narx va ba’zi noqulayliklar mavjud
bo‘lsa ham, ushbu texnologiya kelajakda yanada rivojlanib, hayotimizning turli
jabhalarida yanada samarali qo‘llanilishi kutilmoqda.
Virtual ko‘zoynaklar
qiziqarli va foydali bo‘lishiga qaramay, ularni me’yorida va to‘g‘ri foydalanish
muhim. Oraliq tanaffuslar qilish, maxsus himoya ko‘zoynaklari ishlatish va xavfsiz
muhitda foydalanish sog‘liq muammolarining oldini olishga yordam beradi.
ADABIYOTLAR RO’YXATI
1.Sherman, W. R., & Craig, A. B. (2018).
Understanding Virtual Reality: Interface,
Application, and Design
. Morgan Kaufmann.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
179
2.Jerald, J. (2015).
The VR Book: Human-Centered Design for Virtual Reality
.
ACM Books.
3. Lanier, J. (2017).
Dawn of the New Everything: Encounters with Reality and
Virtual Reality
. Henry Holt and Company.
4. LaValle, S. M. (2021).
Virtual Reality: Principles and Practice
. Cambridge
University Press.
5. Slater, M., & Sanchez-Vives, M. V. (2016).
Enhancing Our Lives with
Immersive Virtual Reality
. Frontiers in Robotics and AI, 3, 74.
6. Biocca, F., & Levy, M. R. (2013).
Communication in the Age of Virtual Reality
.
Routledge.
