https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
123
GO'ZAL VA UYG'UN BOG' YARATISH
Beknazarova Mahbuba Nortojiyevna
Termiz davlat muhandislik va agrotexnalogiyalar universiteti assistenti
E-mail:
Annotatsiya: Gulzor – bu nafaqat bog‘ bezagi, balki qulaylik va uyg‘unlik
muhitini yaratish usulidir. To‘g‘ri rejalangan gulzor o‘simliklarning go‘zalligini
ta’kidlash, gullash mavsumiyligini hisobga olish va yagona kompozitsiya
yaratishga yordam beradi. Ushbu maqolada biz gulzor dizaynining asosiy
tamoyillarini ko‘rib chiqamiz va uni yaratish bo‘yicha foydali maslahatlar
beramiz.
Kalit so‘zlar: Landshaft, gulzor, dizayner, loyiha, usullar, xiyobonlar,
labirintlar
Kirish
Gulzorlar nafaqat katta hududda, balki kichik bog‘larda ham ajoyib
ko‘rinishga ega bo‘lishi kerak anashundagina biz go’zal va uyg‘un ravishdagi
guzorli bog‘ni yarata olamiz. Gulzorlarni yaratishda quyidagi gulzor dizaynining
asosiy tamoyillarini ko‘rib chiqamiz;
1. Uslubni tanlash; Gul ekishdan oldin, gulzoringiz qaysi uslubda bo‘lishini
aniqlab oling. Quyida mashhur variantlar keltirilgan:
Muntazam (formal) uslub – aniq geometrik shakllarga ega simmetrik
gulzorlar. Klassik va saroy bog‘larida qo‘llaniladi.
Peyzaj (tabiiy) uslub – tabiiy o‘simliklarga o‘xshash tartibsiz shakl, ko‘p
yillik va yovvoyi gullarning uyg‘unligi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
124
Aralash uslub (miksborder) – butalar va dekorativ o‘tlarni ham o‘z ichiga
olgan, ko‘p qavatli gulzor yaratish imkonini beruvchi uslub.
Monoxrom uslub – bitta rang gammasida joylashtirilgan gulzor, masalan, oq
bog‘ yoki lavandali maydon.
2. Gulzor rejasini tuzish
Go‘zal va uyg‘un gulzor yaratish uchun o‘simliklarni to‘g‘ri joylashtirish
muhimdir. Quyidagi asosiy sxemalardan foydalanish mumkin:
Dumaloq gulzor – o‘simliklar doira shaklida ekiladi: balandlari markazda,
pastroq o‘simliklar chetlarga joylashtiriladi.
Miksborder – yo‘laklar, devorlar yoki panjaralar bo‘ylab cho‘zilgan gulzor,
unda o‘simliklar balandligi bosqichma-bosqich o‘zgarib boradi.
Orol shaklidagi gulzor – bog‘ning istalgan qismida joylashgan alohida
gulzor bo‘lib, diqqat markaziga aylanishi mumkin.
3. O‘simliklarni tanlash; O‘simlik tanlashda quyidagilarga e’tibor bering:
Gullash mavsumi – bahordan kuzgacha go‘zal bo‘lishi uchun turli vaqtlarda
gullaydigan o‘simliklarni tanlang.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
125
Mosligi – o‘simliklarning yorug‘lik, namlik va tuproq talablari bir-biriga
mos kelishiga e’tibor bering.
Balandligi – ko‘p qavatli kompozitsiya yarating: baland o‘simliklarni orqa
fonda, o‘rtacha balandlarini markazda, pastlarini esa oldinga joylashtiring.
Ranglarning uyg‘unligi; Rang dizayndagi muhim elementlardan biridir.
Quyidagi rang kombinatsiyalari muvaffaqiyatli hisoblanadi:
Kontrast ranglar – binafsha va sariq, ko‘k va to‘q sariq.
Monoxrom kombinatsiya – bitta rangning turli tuslari, masalan, pushti va
to‘q qizil.
Pastel ranglar – ochiq ko‘k, pushti, binafsha kabi yumshoq ohanglar.
Tabiiy uyg‘unlik – yashil rangni oq, ko‘k va jigarrang bilan
kombinatsiyalash.
Gulzor yaratish bo‘yicha amaliy maslahatlar
1. Reja chizing – gullarning joylashishini belgilash uchun dastlabki eskiz tuzing.
2. Drenaj tizimidan foydalaning – o‘simliklarning uzoq umr ko‘rishi uchun suvning
yaxshi oqishini ta’minlang.
3. Guruh bo‘lib eking – yakka o‘simliklar ko‘rinmay qolishi mumkin, shuning
uchun har bir turdan 3-5 ta eking.
4. Dekorativ elementlar qo‘shing – toshlar, haykallar, chegara chizish uchun
materiallar gulzoringizga chiroyli ko‘rinish beradi.
5. Tajriba qilishdan qo‘rqmang – turli xil o‘simliklar va ranglarni birlashtirib,
o‘ziga xos kompozitsiyalar yarating.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
126
Yaxshi rejalangan gulzor nafaqat bog‘ingizni bezatadi, balki dam olish va
tabiatdan bahramand bo‘lish uchun qulay joy yaratishga yordam beradi. Ushbu
tavsiyalarga amal qilib, siz go‘zal va uyg‘un gulzor yaratishingiz mumkin!
Gulzorlar va landshaft dizaynini loyihalashning istiqbolli yo‘nalishlari
Hozirgi vaqtda landshaft dizayni va gulzorlarni loyihalash sohasi jadal
rivojlanmoqda. Yashil hududlarni yaratish nafaqat estetik maqsadlarga xizmat
qiladi, balki ekologik va ijtimoiy ahamiyatga ham ega. Ushbu maqolada landshaft
dizaynida shakllanayotgan zamonaviy tendensiyalar va istiqbolli yo‘nalishlar
ko‘rib chiqiladi.
1. Barqaror va ekologik dizayn; Ekologik barqarorlik bugungi kunda
landshaft dizaynining asosiy tamoyillaridan biriga aylanmoqda. Gulzor va
bog‘larni loyihalashda quyidagi ekologik yondashuvlar qo‘llaniladi:
Mahalliy o‘simliklardan foydalanish, bu nafaqat tabiiy ekotizimni qo‘llab-
quvvatlaydi, balki sug‘orish va parvarish xarajatlarini ham kamaytiradi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
127
Kam suv talab qiladigan (xerofit) o‘simliklarni tanlash, bu global iqlim
o‘zgarishlari sharoitida juda muhim.
Tabiiy changlatuvchilar (asalarilar, kapalaklar) uchun qulay muhit yaratish.
2. Biofilik dizayn va shahar landshaftlari; Shahar muhitida yashil
maydonlarni ko‘paytirish tendensiyasi kuchaymoqda. Biofilik dizayn konsepsiyasi
quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
Vertikal bog‘lar va yashil devorlar – fasadlar, tomlar va hatto ichki
makonlarni o‘simliklar bilan bezash.
Yashil maydonlarni ofis va jamoat joylariga integratsiya qilish, bu inson
salomatligi va psixologik holatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Ko‘cha va yo‘laklarni landshaft dizayni elementlari bilan uyg‘unlashtirish.
3. Ilg‘or texnologiyalar va aqlli bog‘lar; Zamonaviy texnologiyalar bog‘ va
gulzorlarni boshqarishni osonlashtirmoqda:
Aqlli sug‘orish tizimlari – tuproq namligini kuzatib boradigan va suv iste’molini
optimallashtiradigan avtomatlashtirilgan tizimlar.
Dasturiy ta’minot bilan loyihalash – 3D-modellash va virtual reallik
texnologiyalari yordamida gulzor dizaynini oldindan ko‘rib chiqish imkoniyati.
Sensor texnologiyalar – tuproq sifati va o‘simliklar holatini monitoring qilish
uchun turli sensorlardan foydalanish.
4. Yovvoyi tabiatga yaqin landshaftlar (Rewilding); So‘nggi yillarda bog‘ va
gulzorlarni tabiiy ekotizimlarga yaqinlashtirish tendensiyasi kuchaymoqda. Bunda
quyidagi yondashuvlar qo‘llaniladi:
Manzarali o‘simliklar o‘rniga yovvoyi tabiatda uchraydigan mahalliy
o‘simliklarni ekish.
Chim o‘rniga o‘t va gulzor maydonlarini kengaytirish, bu bioxilma-xillikni
oshiradi.
Insektarilar va qushlar uchun qulay sharoit yaratish, ularning yashash joylarini
tiklash.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
128
5. Funksional landshaft dizayni; Landshaft dizayni nafaqat go‘zallik, balki
funksionallikka ham e’tibor qaratmoqda. Shu nuqtai nazardan, quyidagi
yo‘nalishlar rivojlanmoqda:
Yashil jamoat joylari – dam olish zonalari, o‘quv bog‘lari va ekoparklar.
Ko‘p maqsadli bog‘lar – meva-sabzavot yetishtirish mumkin bo‘lgan
dekorativ bog‘lar.
Sport va ekologik turizm uchun landshaftlar – yugurish yo‘laklari, yoga
maydonchalari va ekologik yo‘llar.
6. Iqlim o‘zgarishlariga moslashgan landshaft dizayni; Iqlim o‘zgarishlari
bog‘ va gulzorlarni rejalashtirishda yangi yondashuvlarni talab qilmoqda:
Qurg‘oqchilikka chidamli o‘simliklarni tanlash.
Yog‘ingarchilikni maksimal darajada ushlab turuvchi suvni tejovchi
landshaftlar yaratish.
Shamol va issiqlikka chidamli o‘simliklar bilan yashil to‘siqlar hosil qilish.
Xulosa
Gulzorlar va landshaft dizaynini loyihalashda ekologik barqarorlik, ilg‘or
texnologiyalar, shahar biofilik dizayni va iqlim o‘zgarishlariga moslashuv kabi
tendensiyalar asosiy yo‘nalishlar sifatida ajralib turmoqda. Ushbu yondashuvlar
nafaqat bog‘ va landshaftlarning estetik jozibasini oshirish, balki ularning ekologik
va funksional ahamiyatini ham kuchaytirishga xizmat qiladi.
Foydalangan adabiyotlar ro‘yxati
1. Аткина Л. И., Г. В. Агафонова Г. В., М. В. Жукова М. В. с
веточ-
ное оформление городов. Уч.пособие.– Екатеринбург: УГЛТУ, 2021. 7-14 б.
2. Валиская Г.С., Пузанкевич Е.Г.
Новые тематические экспозитсии
сентралного Ботанического сада НАН Беларуси.Материалы ВИИ Между-
народной научной конференции 24-26 мая 2016, Минск, Беларус. 280-283 c.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
129
3. Васюков М.М.
К вопросу светочного оформления в системе озеле-
нения территории города.Материалы ВИИ Международной научной
конферен-сии 24-26 мая 2016, Минск, Беларус. 283-285 c.
4. Карписонова Р.А.
светник как искусственный фитотсеноз. Материалы
ВИИ Международной научной конференции 24-26 мая 2016, Минск,
Беларус. 310-312 c.
5. Крижановская Н.Я.
Основы ландшафтного дизайна. Ростов-на-Дону.
«Феникс». 2005. 40-62 с.
6.
Жураев, С., & Беккамов, М. (2022). КЛАССИФИКАЦИЯ ВИСЯЧИХ
МЕТАЛЛИЧЕСКИХ КОНСТРУКЦИЙ (ТРОСОВЫХ И МЕМБРАННЫХ)
ПОКРЫТИЙ. O'ZBEKISTONDA FANLARARO INNOVATSIYALAR VA
ILMIY TADQIQOTLAR JURNALI, 2(14), 997-1002.
7.
Жураев, С., & Сатторов, К. (2023). Расчет Тросовых Висячих Покрытий
В Пк Лира. Periodica Journal of Modern Philosophy, Social Sciences and
Humanities, 16, 119-123.
8.
Жўраев, С. (2023). АЛИШЕР НАВОИЙ ДАВРИ ИМОРАТЛАРИНИНГ
АРХИТЕКТУРАСИ. O'ZBEKISTONDA FANLARARO INNOVATSIYALAR
VA ILMIY TADQIQOTLAR JURNALI, 2(16), 142-146.
9.
Turayev, S., & Sanjar, J. (2023). ZILZILA VAQTIDA BINO VA ZAMIN
GRUNTLARINING O’ZARO TA’SIRI. Finland International Scientific Journal
of Education, Social Science & Humanities, 11(2), 410-414.
10.
Sanjar,
J.
(2023).
DEVELOPMENT
OF
CULTURE
AND
ENTERTAINMENT PARKS. American Journal of Pedagogical and Educational
Research, 9, 49-52.
11.
Жураев,
С.,
&
Тураев,
Ш.
(2023).
ДВУХПОЯСНЫЕ
ПРЕДВАРИТЕЛЬНО
НАПРЯЖЕННЫЕ
СИСТЕМЫ.
IJODKOR
O'QITUVCHI, 3(29), 77-81.
