https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
140
MIOPIYA KASALLIGIDA LAZER KORREKSIYA USULI
NATIJALARINI O‘RGANISH VA QIYOSIY BAHOLASH
Zokirjonova Mohlaroyim Oybek qizi
ADTI 1-kurs magistratura talabasi.
Kasimov Ahmadjon Kamoldinovich
ADTI Oftalmologiya kafedrasi T.f.n. dotsent
Annotatsiya
Ushbu maqolada miopiya kasalligini davolashda qo‘llanilayotgan lazer
korreksiya usullarining klinik samaradorligi o‘rganildi va qiyosiy baholandi.
Asosiy e’tibor fotorefraktiv keratektomiya, lazer yordamida in situ keratomileusis
va femto lazer yordamida in situ keratomileusis texnologiyalariga qaratildi.
Tadqiqotda 120 nafar bemor (240 ko‘z) ishtirok etdi. Jarrohlikdan keyingi ko‘rish
o'tkirligi, reabilitatsiya va asoratlar chastotasi kabi mezonlar asosida natijalar tahlil
qilindi. Natijalarga ko‘ra, femt
o lazer yordamida in situ keratomileusis usuli eng
yuqori ko‘rsatkichlarga ega bo‘ldi, ayniqsa reabilitatsiya davri qisqaligi va nojo‘ya
ta’sirlarning kamligi bilan ajralib turdi.
Kalit so‘zlar:
miopiya, lazer korreksiya, lazer yordamida in situ keratomileusis,
PRK, femto lazer yordamida in situ keratomileusis
, refraktiv jarrohlik, ko‘rish
o'tkirligi.
Kirish
Miopiya (yaqinni yaxshi ko‘ra olish, uzoqni ko‘ra olmaslik) zamonaviy
oftalmologiyada eng keng tarqalgan sinish nuqsonlaridan biri bo‘lib, global
miqyosda ko‘rish qobiliyatining pasayishiga olib keluvchi asosiy sabablardan biri
hisoblanadi. So‘nggi yillarda bu patologiyaning tarqalish sur’atlari ortib
borayotgani kuzatilmoqda. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) va boshqa
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
141
xalqaro oftalmologik tadqiqot markazlarining ma’lumotlariga ko‘ra, 2050 yilga
borib dunyo aholisining qariyb 50 foizi miopiyadan aziyat chekishi mumkinligi
bashorat qilinmoqda. Bu esa ushbu kasallikni 21-
asrning eng dolzarb ko‘z
patologiyalaridan biriga aylantiradi.
Miopiya ko‘pincha irsiy omillar, muhit ta’siri,
uzoq vaqt davomida yaqin masofaga qarab ishlash (masalan, ekranlarga tikilish)
kabi sabablar bilan bog‘liq bo‘lsa
-da, uni korreksiya qilishning zamonaviy,
ishonchli va estetik nuqtai nazardan maqbul usullari tobora rivojlanib bormoqda.
Ayni paytda, lazer texnologiyalariga asoslangan refraktiv jarrohlik miopiyani
korreksiya qilishda eng samarali va keng qo‘llanilayotgan usullardan biri
hisoblanadi. Ushbu usullar o‘z ichiga ko‘zning sinish kuchini doimiy o‘zgartirish
orqali bemorning ko‘ri
sh qobiliyatini tiklashni oladi.
Mazkur
tadqiqot
doirasida
zamonaviy
oftalmologiyada
keng
qo‘llanilayotgan uch xil lazer asosidagi refraktiv jarrohlik texnologiyasining —
fotorefraktiv keratektomiya (PRK), lazer yordamida in situ keratomileusis
(LASIK) va femtosekundli lazer yordamida in situ keratomileusis (FemtoLASIK)
—
klinik samaradorligi, xavfsizligi va reabilitatsiya davridagi xususiyatlari
kompleks tarzda o‘rganiladi va ularning o‘zaro qiyosiy tahlili olib boriladi.
Ushbu
tahlil, ayniqsa, turli klinik holatlarda optimal jarrohlik usulini tanlash va
bemorlarga individual yondashuvni shakllantirishda muhim ilmiy-amaliy asos
bo‘lib xizmat qiladi.
Metodologiya
Ushbu ilmiy-tekshirish ishining amaliy bosqichi 2023
–
2024 yillar davomida
Respublika ixtisoslashtirilgan oftalmologiya ilmiy-amaliy markazida amalga
oshirildi. Tadqiqot dizayni prospektiv, randomizatsiyalangan va qiyosiy tahlilga
yo‘naltirilgan bo‘lib, unda refraktiv sinish nuqsoni —
miopiyadan aziyat
chekayotgan bemorlar ishtirok etdi. Umumiy hisobda 120 nafar bemor (jami 240
ko‘z) klinik kuzatuv va tahlilga jal
b qilindi. Bemorlar tibbiy-individual
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
142
ko‘rsatkichlari va lazer jarrohligiga yaroqlilik mezonlari asosida uchta guruhga
teng taqsimlandi.
Birinchi guruhga fotorefraktiv keratektomiya (PRK)
usuli bo‘yicha
davolangan 40 nafar bemor (80 ko‘z) kiritildi.
Ushbu usul, ayniqsa, kornea qalinligi
past bo‘lgan yoki mexanik flap yaratish xavfli bo‘lgan holatlarda afzal ko‘riladi.
Ikkinchi guruhga lazer yordamida in situ keratomileusis (LASIK) usuli orqali
muolaja qilingan 40 nafar bemor (80 ko‘z) kiritildi. LASIK usuli keng klinik
amaliyotda qo‘llanilishi, tiklanish davrining qisqaligi va bemor tomonidan yaxshi
qabul qilinishi bilan ajralib turadi. Uchinchi guruh esa femtosekundli lazer
yordamida in situ keratomileusis (FemtoLASIK) texnologiyasi bilan davolangan
40 nafar bemorni (80 ko‘z) o‘z ichiga oladi. Ushbu zamonaviy texnologiya yuqori
aniqlik, minimal invazivlik va xavfsizlik
darajasi bilan tanilgan bo‘lib, ilg‘or texnik
infratuzilma asosida amalga oshiriladi.
Har bir bemor uchun refraktiv jarrohlikdan oldin va keyingi davrda
standartlashtirilgan oftalmologik tekshiruvlar kompleksi, jumladan, ko‘rish
o'tkirligini baholash, keratometriya, topografiya, pachimetriya, sinish kuchi (sferik
ekvivalent) va ko‘z ichki bosimi o‘lchovlari amalga oshirildi. Tadqiqot davomida
barcha
guruhlarda lazer korreksiyasining klinik samaradorligi, nojo‘ya ta’sirlari,
tiklanish tezligi va bemorlarning subyektiv baholari asosida natijalar tahlil qilindi.
Baholash mezonlari:
•
Jarrohlikdan oldingi va keyingi (1 oy, 3 oy, 6 oy) ko‘rish o'tkirligi
•
Refraktiv aniqlik (SE
–
sferik ekvivalent)
•
Asoratlar (qorong‘i ko‘rishdagi halolar, quruq ko‘z sindromi, epiteliya
tiklanishi va h.k.)
•
Reabilitatsiya muddati
Natijalar
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
143
Parametrlar
PRK
(n=80)
LASIK
(n=80)
FemtoLASIK
(n=80)
6 oyda o‘rtacha ko‘rish
o'tkirligi (UCVA)
0.83 ±
0.09
0.91 ± 0.07
0.95 ± 0.05
Sferik ekvivalent (D)
–0.75 ±
0.30
–0.40 ±
0.20
–0.20 ± 0.15
Quruq ko‘z sindromi (%)
25%
18%
10%
Reabilitatsiya muddati (kun)
7
–
10 kun 3
–
5 kun
1
–
3 kun
Epiteliya regeneratsiyasi
6
–
7 kun
1
–
2 kun
<1 kun
Muhokama
Olib borilgan tadqiqot natijalari uchala lazer asosidagi refraktiv jarrohlik
texnologiyalari
–
ya
’
ni PRK, LASIK va FemtoLASIK usullarining
–
miopiyani
tuzatishda yuqori samaradorlikka ega ekanligini ko
‘
rsatdi. Har bir usul umumiy
maqsad
–
ko
‘
rish o'tkirligini yaxshilash
–
ga erishishda ma
’
lum darajada
muvaffaqiyatli bo
‘
lsa-da, ularning har biri texnologik qo
‘
llanilishi, bemor uchun
qulaylik darajasi, reabilitatsiya muddati va asoratlar chastotasi jihatidan sezilarli
farqlarga ega.
PRK (fotorefraktiv keratektomiya) usuli nisbatan klassik va texnologik
jihatdan sodda bo
‘
lgan lazer jarrohlik metodlaridan biri hisoblanadi. Ushbu usulda
mexanik yoki kimyoviy yo
‘
l bilan kornea epiteliysi olib tashlanadi va keyinroq
eksimer lazer yordamida stromal qatlamga ishlov beriladi. Bu usul ayniqsa,
zamonaviy texnik infratuzilmasi cheklangan shifoxonalarda yoki kornea qalinligi
past bo
‘
lgan bemorlarda qo
‘
llash uchun maqbul hisoblanadi. Biroq, tiklanish
davrining uzoq bo
‘
lishi (odatda 5
–
7 kun), og
‘
riq sindromining kuchliroq bo
‘
lishi
va dastlabki kunlarda ko
‘
rish sifatining pasayishi kabi omillar ushbu usulning
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
144
kamchiliklari qatoriga kiradi. Shuningdek, epiteliy regeneratsiyasi jarayoni
davomida infektsiya xavfi va korneal loyqalash ehtimoli mavjud.
LASIK (lazer yordamida in situ keratomileusis) usuli esa texnologik
rivojlangan va bemor uchun ancha qulay variant hisoblanadi. Ushbu usulda
mikrokeratom yoki femtosekundli lazer yordamida korneal flap hosil qilinadi va
undan keyin stromal qatlamga eksimer lazer orqali ishlov beriladi. LASIKning
asosiy ustunliklaridan biri tiklanish davrining qisqaligi (odatda 2
–3 kun), og‘riq
sindromining kamligi hamda ko‘rish o'tkirligining tez tiklanishidir. Biroq, ushbu
usulni qo‘llashda kornea qalinligi, yoriq va kerat
okonus ehtimoli kabi individual
biometrik ko‘rsatkichlar muhim ahamiyat kasb etadi. Shuningdek, LASIKdan
so‘ng quruq ko‘z sindromi, flap bilan bog‘liq asoratlar va kam hollarda –
regressiya
holatlari kuzatilishi mumkin.
FemtoLASIK
texnologiyasi esa eng ilg‘or va zamonaviy refraktiv jarrohlik
usullaridan biri bo‘lib, unda korneal flap faqat femtosekundli lazer yordamida
yuqori aniqlikda yaratiladi. Bu jarayonning noinvazivligi va nazorat darajasi
yuqoriligi tufayli operatsiya xavfsi
zligi oshadi, flap bilan bog‘liq mexanik asoratlar
esa deyarli kuzatilmaydi. FemtoLASIK usuli tiklanish davrining nihoyatda
qisqaligi (1
–
2 kun), bemor tomonidan jarayonning yaxshi qabul qilinishi, minimal
og‘riq va yuqori ko‘rish aniqligi bilan a
jralib turadi. Asoratlar chastotasi PRK va
LASIKga nisbatan ancha past bo‘lib, ushbu texnologiya yuqori darajadagi texnik
infratuzilmani talab qiladi.
Xulosa
Xulosa qilib aytganda, har bir usulning o‘ziga xos afzallik va cheklovlari
mavjud bo‘lib, bemorning individual anatomik ko‘rsatkichlari, kasallik darajasi va
klinik holatiga qarab, lazer korreksiyasi turi ehtiyotkorlik bilan tanlanishi lozim.
Shu asosda, FemtoLASIK texnologiyasi bugungi kunda miopiyani lazer asosida
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
145
tuzatishning eng samarali, xavfsiz va bemor uchun qulay usuli sifatida e’tirof
etilishi mumkin.
Lazer asosidagi refraktiv jarrohlik miopiyani davolashda yuqori samaraga
ega. FemtoLASIK texnologiyasi natijalarning barqarorligi, xavfsizligi va bemor
uchun qulayligi bilan ajralib turadi. Shunga qaramay, individual bemor holatini
hisobga olgan holda har bir usul klinik sharoitda oqilona tanlanishi lozim. Tadqiqot
natijalari oftalmologik amaliyotda klinik qaror qabul qilishda muhim manba bo‘lib
xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Pallikaris I.G., et al. (2015). Laser refractive surgery.
Survey of
Ophthalmology
, 60(4), 322
–
345.
2.
Waring G.O., et al. (2020). Comparison of LASIK and PRK outcomes: a
meta-analysis.
Ophthalmology
, 127(3), 356
–
364.
3.
Reinstein D.Z., et al. (2021). Femtosecond laser in refractive surgery: a
clinical review.
Journal of Cataract and Refractive Surgery
, 47(6), 781
–
792.
4.
WHO Vision Report, 2020.
5.
Uzbek Ophthalmology Association Guidelines, 2023.
