https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
74
MAKTABDA KASBGA YO‘NALTIIRSH TIZIMINI
TAKOMILLASHTIRISHNING ZAMONAVIY YONDASHUVLARI
Muxammadiyeva Zamira Qurbonmurodovna
Surxondaryo viloyati Angor tumani 8-maktab psixologi
Annotatsiya
Ushbu maqolada umumta’lim maktablarida kasbga yo‘naltirish tizimini
takomillashtirish zarurati va zamonaviy yondashuvlar tahlil qilinadi. Bugungi
kunda ta’lim jarayoni nafaqat bilim berish, balki o‘quvchilarda kasbiy o‘zlikni
anglash, mehnat bozoriga mos keluvchi ko‘nikmalarni shakllantirish vazifasin
i
ham bajarishi lozim. Maqolada O‘zbekiston ta’lim tizimida amalga oshirilayotgan
islohotlar, kasbga yo‘naltirish bo‘yicha ilg‘or xorijiy tajribalar, shuningdek,
psixologik-
pedagogik yondashuvlar o‘rganilgan.
Kalit so
‘
zlar:
kasbga yo
‘
naltirish, zamonaviy yondashuv, maktab ta
’
limi,
mehnat bozori, STEAM, pedagogik maslahat, ko
‘
nikma, kasbiy o
‘
zlik, innovatsion
ta
’
lim.
MODERN APPROACHES TO IMPROVING THE SYSTEM OF
PROFESSIONAL GUIDANCE AT SCHOOL
Annotation
The need for modern medical care in preschool educational institutions in
general education schools in Ushba. Today, the educational process is not only
physical knowledge, but also the awareness of professional identity in students, and
work. The article studies the processes implemented in the education system of
Uzbekistan, the experience of guidance, and the experience of pedagogical
diseases.
Keywords:
vocational guidance, modern world, school education, labor
market, STEAM, pedagogical advice, skills, professional identity, innovative
education.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
75
СОВРЕМЕННЫЕ ПОДХОДЫ К СОВЕРШЕНСТВОВАНИЮ
СИСТЕМЫ ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ ОРИЕНТАЦИИ В ШКОЛЕ
Аннотация
Необходимость современной медицинской помощи в дошкольных
образовательных учреждениях, в общеобразовательных школах Ушбы.
Сегодня образовательный процесс —
это не только физические знания, но и
осознание профессиональной идентичности у учащихся, и труд. В статье
изучаются процессы, реализуемые в системе образования Узбекистана, опыт
профориентации, опыт педагогических заболеваний.
Ключевые слова:
профориентация, современный мир, школьное
образование, рынок труда,
STEAM
, педагогические советы, навыки,
профессиональная идентичность, инновационное образование.
Kirish
XXI asrda kasblar va mehnat bozori dinamik o
‘
zgarayotgan bir davrda
maktab ta
’
limining muhim vazifalaridan biri
–
o
‘
quvchilarni ongli ravishda kasb
tanlashga tayyorlashdir. Mamlakatimizda yoshlarga zamonaviy kasb va sohalarni
tanishtirish, ularni mehnat bozorining real ehtiyojlariga mos ravishda yo
‘
naltirish
masalasi dolzarb bo
‘
lib qolmoqda. Ayniqsa, raqamli texnologiyalar, sun
’
iy
intellekt, avtomatlashtirish kabi sohalarning jadal rivojlanishi fonida, o
‘
quvchilarni
zamonaviy kasblar haqida xabardor qilish, ularda mehnatga munosib
tayyorgarlikni shakllantirish muhimdir.
Kasbga yo
‘
naltirish jarayoni o
‘
quvchining shaxsiy qiziqishlari, qobiliyatlari
va mehnat bozoridagi ehtiyojlar o
‘
rtasidagi uyg
‘
unlikni ta
’
minlashga xizmat qiladi.
Bu jarayon faqat bitta o
‘
qituvchi yoki psixolog zimmasida emas, balki maktab
jamoasi, ota-onalar, mahalliy korxonalar va kasb-hunar kollejlari hamkorligida olib
borilishi lozim. O
‘
zbekistonda ushbu yo
‘
nalishda amalga oshirilayotgan islohotlar,
masalan, kasbga yo
‘
naltirish markazlarining tashkil etilishi, ijobiy natijalar
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
76
bermoqda. Ushbu maqolada mazkur tizimni takomillashtirish yo
‘
llari va
zamonaviy yondashuvlar asosida tavsiyalar beriladi.
Adabiyotlar tahlili
Kasbga yo
‘
naltirish bo
‘
yicha nazariy va amaliy manbalar tahlili shuni
ko
‘
rsatadiki, bu jarayon kompleks va ko
‘
p bosqichli faoliyatni o
‘
z ichiga oladi.
G
‘
arb olimlari, jumladan J. Hollandning shaxsiyatga asoslangan kasb tanlash
nazariyasi, o
‘
quvchilarning psixologik tiplari va ular uchun mos kasblarni
aniqlashda keng qo
‘
llaniladi. D. Superning kasbiy rivojlanish bosqichlari haqidagi
g
‘
oyalari esa o
‘
quvchining turli yoshdagi ehtiyojlarini hisobga olish zarurligini
ko
‘
rsatadi.
O
‘
zbek tadqiqotchilari, masalan, A. Karimovning
“
Kasbga yo
‘
naltirishning
pedagogik asoslari
”
nomli asarida maktabda kasb tanlashga yo
‘
naltirish jarayonida
motivatsiya va qiziqish uyg
‘
otish usullari keng yoritilgan. Shuningdek, Xalq
ta
’
limi vazirligi tomonidan ishlab chiqilgan
“
Kasbga yo
‘
naltirish metodikasi
”
yo
‘
riqnomasida zamonaviy usullar
–
treninglar, testlar, portfoliolar va interaktiv
suhbatlarning ahamiyati ta
’
kidlangan.
Psixologik yondashuvlardan tashqari, zamonaviy texnologiyalardan
foydalanish ham muhim o‘rin tutadi. Masalan, "Kasb.uz" portali orqali o‘quvchilar
o‘z qiziqishlari va bilimlariga mos kasblarni tanlashda yordam olishmoqda. Bu
kabi manbalar o‘quvchilarda ong
li tanlov qilish, kelajak kasbini tushunish va unga
tayyorgarlik ko‘rish imkoniyatlarini kengaytiradi.
Tadqiqotlar qismi
Tadqiqot Toshkent, Surxondaryo va Andijon viloyatlarida joylashgan 6 ta
umumta’lim maktabida olib borildi. Har bir hududdan 2 tadan maktab tanlab olindi.
Tadqiqotda jami 180 nafar 8
–
9-
sinf o‘quvchilari va 12 nafar kasbga yo‘naltirish
bo‘yicha mas’ul pedagog ishtirok etdi. O‘quvchilarga kasb tanlash bo‘yicha testlar,
so‘rovnomalar o‘tkazildi va ularning qiziqishlari, ma’lumotga ega bo‘lish darajasi
tahlil qilindi.
Natijalarga ko‘ra, o‘quvchilarning 62 foizi o‘z kelajakdagi kasbini
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
77
aniq bilmasligi, 48 foizi esa kasblar haqida chuqur bilimga ega emasligi ma’lum
bo‘ldi. Biroq STEAM asosidagi tanishtiruv mashg‘ulotlari, interaktiv suhbatlar va
virtual ekskursiyalar orqali bu ko‘rsatkichlar ijobiy tomonga o‘zgargan. Tadqiqot
yakunida o‘quvchilarning 78 foizi o‘zini aniq soha bilan bog‘lash istagini bildirgan.
Xulosa
Kasbga yo‘naltirish maktab ta’limining ajralmas tarkibiy qismidir.
Zamonaviy yondashuvlar
–
STEAM, axborot texnologiyalari, virtual real va
interaktiv vositalar orqali o‘quvchilarning kasbiy yo‘nalishini aniqlash va
shakllantirish mumkin. Shuningdek, shaxs
ga yo‘naltirilgan yondashuv, ko‘mak
beruvchi muhit yaratish, o‘quvchini tinglash va yo‘naltirish asosida tashkil etilgan
tizim samarali natija beradi.
Kasbga yo‘naltirishning muvaffaqiyatli bo‘lishi uchun
maktab, oila va jamiyat o‘rtasidagi hamkorlik muhimdir. O‘qituvchilar va
psixologlar ushbu jarayonning markazida turib, bolalarning ichki dunyosini ochib
berishda yordamchi bo‘lishi kerak. Kelgusida kasbga yo‘naltirish faoliyatini
pedagogik innovatsiyalar bilan boyitish, ularni davlat dasturlari orqali qo‘
llab-
quvvatlash zarur.
