https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
66
YURAK KLAPANLARI VA ULARNING ROLI
Tayyorladi
: Oʻrinboyeva Madina
Kalit so‘zlar
Yurak klapanlari, mitral klapan, trikuspid klapan, aortal klapan, o‘pka arteriyasi
klapani, yurak anatomiyasi, qon aylanishi, yurak yetishmovchiligi, klapan stenoz,
regurgitatsiya.
Kirish so‘zi
Inson organizmidagi barcha tizimlarning faoliyati yurak va qon aylanish tizimi
bilan chambarchas bog‘liq. Yurak –
bu doimiy ravishda qisqarib, qon aylanishini
ta’minlaydigan muhim a’zodir. Yurakdagi qon oqimining to‘g‘ri va samarali
yo‘nalishda harakatlani
shi maxsus tuzilmalar
–
klapanlar yordamida boshqariladi.
Ushbu maqolada yurak klapanlarining anatomik tuzilishi, funksional roli va
ularning ahamiyati haqida batafsil ma’lumot beriladi.
Yurak klapanlarining umumiy tuzilishi
Yurak to‘rt bo‘limdan iborat: ikkita bo‘lmacha (atrium) va ikkita qorinchadan
(ventrikul). Bu bo‘limlar orasida va yurakdan chiqadigan yirik qon tomirlari
og‘zida to‘rt asosiy klapan joylashgan:
1. Mitral klapan (ikkilik klapan)
–
chap bo‘lmacha bilan chap qorinchani ajratib
turadi.
2. Trikuspid klapan (uchlik klapan)
–
o‘ng bo‘lmacha bilan o‘ng qorinchani
ajratadi.
3. Aortal klapan
–
chap qorinchadan aorta tomiriga chiqishda joylashgan.
4. O‘pka arteriyasi klapani (pulmonar klapan) –
o‘ng qorinchadan o‘pka
arteriyasiga chiqishda joylashgan.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
67
Har bir klapanning vazifasi
Mitral
va
trikuspid
klapanlar
(AV
klapanlar)
Bu klapanlar qonning yurak bo‘lmachalaridan qorinchalarga oqishini nazorat
qiladi. Qorinchalar qisqarishda ushbu klapanlar yopilib, qonning orqaga
–
bo‘lmachalarga
qaytmasligini
ta’minlaydi.
Aortal
va
o‘pka
kla
panlari
(yarim
oy
shaklidagi
klapanlar)
Ushbu klapanlar qorinchalardan qonning aorta va o‘pka arteriyalariga o‘tishini
ta’minlaydi. Qorinchalar bo‘shaganida esa ular yopilib, qonning yurakka
qaytishining oldini oladi.
Klapanlar ishining muhimligi
Yurak klapanlari yurak ichidagi bosim farqlari orqali ochilib-yopilib turadi.
Ularning to‘g‘ri va muvozanatli ishlashi yurakning umumiy faoliyatiga bevosita
ta’sir qiladi. Agar klapanlarda nuqsonlar bo‘lsa, quyidagi muammolar yuzaga
keladi:
-
Stenoz
–
klapan
yetarli
darajada
ochilmasligi
- Regurgitatsiya
–
klapan to‘liq yopilmasligi va qonning orqaga oqib ketishi
Klapan kasalliklari va ularni davolash
Yurak klapanlarida kuzatiladigan kasalliklar tug‘ma yoki orttirilgan bo‘lishi
mumkin. Ular yurak yetishmovchiligi, aritmiya yoki boshqa og‘ir asoratlarga olib
keladi.
Davolash
usullari
quyidagilar:
-
Dori
vositalari
–
yurak
ishini
yengillashtirish
uchun
-
Ballon
valvuloplastika
–
klapanni
kengaytirish
- Protezlash (operatsiya)
–
sun’iy yoki biologik klapan bilan almashtirish
Xulosa
Yurak klapanlari yurak faoliyatining muvofiqligini saqlashda asosiy rol
o‘ynaydi. Ular qonning faqat bir yo‘nalishda harakatlanishini ta’minlaydi, yurakni
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
68
ortiqcha yuklanishdan himoya qiladi. Shuning uchun ularning tuzilishi va
funksiyasini chuqur o‘rganish, ayniqsa tibbiyot sohasi vakillari uchun nihoyatda
muhimdir.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Tortora G.J., Derrickson B.
–
Principles of Anatomy and Physiology. Wiley,
2020.
2. Moore K.L., Dalley A.F.
–
Clinically Oriented Anatomy. Lippincott Williams
& Wilkins, 2018.
3.
Сапин
М
.
Р
.,
Брыксин
З
.
Г
.
–
Анатомия
человека
.
Москва: Медицина,
2019.
4. Мамарасулов К.Ҳ., Абдуғаниев А.А. –
Инсон анатомияси. Toshkent: “Ibn
Sino”, 2021.
5. Guyton A.C., Hall J.E.
–
Textbook of Medical Physiology. Elsevier, 2021.
