https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
463
“O‘ZBEKISTONDAGI KICHIK KORXONALARDA ENERGIYA
MENEJMENTINI JORIY ETISH”
(Andijon viloyatidagi kichik tekstil korxonasi misolida)
Alijonov D. D.
1
, Abdugʻafforov Q. M.
2
Andijon davlat texnika instituti.
e-mail:
abdugaforovqudratilloxon@gmail.com
Annotatsiya
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida kichik korxonalarda energiya
menejmentini joriy etish istiqbollari ilmiy asosda o‘rganiladi. Andijon viloyatida
joylashgan "SKORTON TEXTILE" kichik korxonasi misolida energiya
samaradorligini oshirish imkoniyatlari tahlil qilindi. So‘nggi yillarda energetika
sohasida amalga oshirilgan islohotlar va kichik biznes subyektlari uchun yaratilgan
yengilliklar ko‘rib chiqildi. Tadqiqot natijasida en
ergiya auditi, yashil
texnologiyalarni joriy etish va energiya iste’molini
monitoring qilish orqali
iqtisodiy va ekologik foyda olish imkoniyatlari aniqlandi. Metod sifatida normativ-
huquqiy hujjatlar tahlili va amaliy tajribalar asosida tavsiyalar ishlab chiqildi.
Natijalar kichik korxonalar uchun energiya menejment tizimini bosqichma-bosqich
jori
y etish zarurligini ko‘rsatadi.
Kalit so‘zlar:
energiya menejmenti, kichik korxonalar, energiya
samaradorligi, Andijon, qonunchilik, energiya auditi, yashil texnologiyalar.
Аннотация
В данной статье научно обоснованно изучаются перспективы
внедрения системы энергоменеджмента на малых предприятиях Республики
Узбекистан. На примере малого предприятия «
SKORTON TEXTILE
»,
расположенного в Андижанской области, проанализированы возможности
повышения энергоэффективности. Рассмотрены реформы в энергетическом
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
464
секторе, реализованные в последние годы, а также льготы, созданные для
субъектов малого бизнеса. В результате исследования выявлены
возможности получения экономической и экологической выгоды за счёт
проведения энергетического аудита, внедрения зелёных технологий и
мониторинга потребления энергии. В качестве метода использовались анализ
нормативно
-
правовых актов и практический опыт, на основе которых
разработаны рекомендации. Результаты показывают необходимость
поэтапного внедрения системы энергоменеджмента на малых предприятиях.
Ключевые
слова:
энергоменеджмент,
малые
предприятия,
энергоэффективность, Андижан, законодательство, энергетический аудит,
зелёные технологии.
Abstract
This article scientifically explores the prospects of implementing energy
management systems in small enterprises in the Republic of Uzbekistan. Using the
example of the small enterprise "SKORTON TEXTILE," located in Andijan
region, opportunities for improving energy efficiency were analyzed. Recent
reforms in the energy sector and benefits created for small business entities were
reviewed. The study identified possibilities for achieving economic and
environmental gains through energy audits, the introduction of green technologies,
and energy consumption monitoring. As a method, analysis of legal and regulatory
documents and practical experience formed the basis for the developed
recommendations. The results indicate the necessity of gradually introducing
energy management systems in small enterprises.
Keywords:
energy management, small enterprises, energy efficiency,
Andijan, legislation, energy audit, green technologies
.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
465
Kirish.
So‘nggi yillarda O‘zbekiston Respublikasi energetika sohasida jadal
islohotlarni amalga oshirmoqda. Energiya samaradorligini oshirish va muqobil
energiya manbalaridan foydalanishni kengaytirish davlat siyosatining ustuvor
yo‘nalishlaridan biri sifatida belgilandi. Bu jarayon kichik va o‘rta biznes (KOB)
subyektlarining energiya samaradorligini oshirish, raqobatbardoshligini ta’minlash
va ekologik barqarorlikni mustahkamlash zaruratini yuzaga chiqardi. Ayniqsa,
Andijon viloyati sanoat zonalarida joylashgan kichik korxonalar uchun energiya
menejmentini joriy etish dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Viloyatdagi sanoat
salohiyati va energiya iste’moli tahlili, mavjud imkoniyatlar va cheklovlar ushbu
tadqiqotning
asosiy yo‘nalishini belgiladi.
Metodologiya.
Tadqiqot davomida O‘zbekiston Respublikasining
"Energiya samaradorligi to‘g‘risida"gi Qonuni va boshqa normativ
-huquqiy
hujjatlar tahlil qilindi. Shuningdek, Andijon viloyatida joylashgan "SKORTON
TEXTILE
" korxonasida amaliy energiya auditi o‘tkazildi. Korxona rahbariyati va
texnik xodimlari bilan suhbatlar tashkil etilib, energiya iste’moli bo‘yicha mavjud
muammolar va imkoniyatlar aniqlashtirildi. Shuningdek, xalqaro tajribalar,
xususan, Xitoy, Germaniya va Turkiya kichik sanoat korxonalarida energiya
menejmenti joriy etish bo‘yicha amalga oshirilgan loyihalar ham o‘rganildi.
Natijalar.
Tadqiqot natijalari kichik korxonalarda energiya menejment
tizimini bosqichma-
bosqich joriy etish samarali natija berishini ko‘rsatdi. Xususan,
energiya auditi asosida korxonada yoritish tizimlarini LED lampalarga
almashtirish, eskirgan elektromotorlarni energiya tejamkor modellarga yangilash
va quyosh panellarini o‘rnatish taklif qilindi. Ushbu chora
-tadbirlar orqali
korxonaning umumiy energiya iste’molini 18
-22% ga kamaytirish imkoniyati
aniqlandi. Bundan tashqari, suv nasoslarini avtomatik boshqarish tizimlari bilan
jihozlash orqali suv iste’molini 12% ga, issiqlik energiyasidan foydalanishda esa
15% gacha tejalish kutilmoqda.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
466
Korxona rahbariyati energiya samaradorligini oshirish choralari natijasida
ishlab chiqarish tannarxi pasayishini, mahsulot raqobatbardoshligining ortishini va
eksport hajmining kengayishini kutmoqda. Yashil texnologiyalar joriy etilishi
tufayli korxonaning
ekologik ko‘rsatkichlari ham sezilarli yax
shilanishi bashorat
qilinmoqda.
Munozara.
Energiyani tejash sohasida Andijon viloyati kichik
korxonalarining imkoniyatlari keng, biroq muammolar ham mavjud. Moliyaviy
resurslarning cheklanganligi, malakali energiya menejerlarining yetishmasligi va
texnik infratuzilmaning eskirganligi asosiy to‘siq
bo‘lib qolmoqda. Shu bois, davlat
tomonidan kichik korxonalarga energiya samaradorligini oshirish loyihalarini
moliyalashtirish uchun maxsus kredit liniyalari va grant dasturlarini kengaytirish
zarur.
Shuningdek, energiya menejmenti madaniyatini shakllantirish uchun
maxsus o‘quv kurslarini tashkil etish, energiya auditi xizmatlarini sertifikatlash va
monitoring tizimlarini takomillashtirish bo‘yicha takli
flar ilgari surildi. Xalqaro
moliyaviy institutlar bilan hamkorlikda kichik korxonalar uchun "yashil kredit"
mexanizmlarini joriy etish ham istiqbolli yo‘nalish sifatida ko‘rib chiqildi.
Xulosa.
Tadqiqot natijalari O‘zbekistonda kichik korxonalar uchun energiya
menejmentini joriy etish iqtisodiy va ekologik jihatdan maqsadga muvofiq ekanini
ko‘rsatdi. Ayniqsa, Andijon viloyatidagi tajriba asosida ishlab chiqilgan takliflar
butun respublika bo‘yicha qo‘llanilishi mumkin. Kichik korxonalar uchun energiya
menejment tizimini joriy etish jarayonida davlat qo‘llab
-quvvatlashi, malaka
oshirish dasturlari va texnik modernizatsiya asosiy omillar hisoblanadi. Kichik
korxonalar energiya samaradorligin
i oshirish orqali nafaqat o‘z iqtisodiy
barqarorligini ta’minlaydi, balki mamlakatning umumiy energiya xavfsizligiga va
ekologik barqarorligiga ham hissa qo‘shadi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
467
Foyadalanilgan adabiyotlar
1.
O‘zbekiston Respublikasi "Energiya samaradorligi to‘g‘risida"gi q
onuni,
2020 yil.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2021
-yil 27-apreldagi
222-son qarori.
3.
IEA (International Energy Agency), Energy Efficiency Report, 2023.
4.
Andijon viloyati sanoat boshqarmasi hisobotlari, 2024 yil.
5.
Xitoy Energiya Auditi Markazi, 2022 yilgi natijalar.
6.
Germaniya Kichik Korxonalar uchun Energiya Menejmenti Qo‘llanmasi,
2021 yil.
