https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
390
GIPERTONIK KRIZ
Olmaliq Abu ali ibn Sino nomidagi Jamoat salomatligi texnikumi
mutaxassislik fani o`qituvchisi
Akbarova Jamila Obobakir qizi
Hozirgi kunda ko’pchilik odamlar
kelishmoqda. Tez-tez qon bosimning ortishi gipertonik kasallikning paydo
bo’lishiga olib keladi. Biroq, o’z
-
o’zidan, surunkali shaklga ega bo’lgan gipertonik
kasallik hayotga to’g’ridan
-
to’g’ri xavf tug’dirmaydi, lekin bu birinchi navba
tda
yurak-
qon tomir tizimining a’zolari bilan bog’liq jiddiy asoratlar paydo bo’lishi
uchun xavf omilidir. Shunga qaramay, gipertonik kasallikning kuchayish davri ham
bor. Tibbiyotda bu gipertonik kriz sifatida tanilgan.
Gipertonik kriz erkaklarga qaraganda ko’proq ayollarda uchraydi. Kriz
insonda birinchi marta paydo bo’lgan bo’lsa, kelajakda bu holat yana takrorlanishi
mumkin.
Gipertonik kriz yurak-qon tomir tizimining eng keng tarqalgan
kasalliklardan biri. Ayni paytda, statistik ma’lumotlarga ko’ra, aholining bu holat
haqida xabardorligi juda past. Kishilarning taxminan 40 foizi hayotida kamida bir
marta gipertonik inqirozni boshdan kechirgan. Shu bilan birga, bu holatni faqatgina
ayollarning 60 foizi va erkaklarning 40 foizigina bilishgan. Ayollarning 45% va
erkaklar 20% bu holatni oldini olish uchun zarur bo’lgan dori
-darmonlarni qabul
qilishadi.
Agar kriz bemorda ilk marotaba yuzaga kelgan bo’lsa yoki undan oldingi
holatdan ko’ra og’irroq bo’lsa, shoshilinch tibbiy yordam chaqirish kerak. Shuni
ta’kidlash kerakki, tez yordam guruhlari ko’pchilik hollarda gipertonik kriz tufayli
chaqiriladi. Boshqa hollarda, bemorga mustaqil ravishda yordam berish mumkin.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
391
Ko’p hollarda, gipertonik krizlar uy sharoitida davolanadi. Biroq, murakkab
krizlar yuz berganda, a’zolarga zarar yetishi ehtimolligi yuqori bo’lsa, bemor
kasalxonaga yotqizilishi mumkin. Kasalxonada gipertonik krizni davolash
kardiologiya bo’limida yoki umumiy terapiya bo’limida olib boriladi.
Asoratlanmagan krizlar hollarida tez tibbiy yordam brigadasi kelganidan keyin
yoram odatda vena ichiga gipotenziv preparatlarni yuborish bilan cheklanadi.
Gipertoniyaning keyini davolanishi ambulatoriya sharoitida amalga oshiriladi.
Shuning uchun, dorilarning katta dozasini yoki bemorga ta’siri avvaldan
ma’lum bo’lmagan preparatlarni qabul qilish mumkin emas. Shunga qaramay, bu
holatda kuchsiz preparatlar ham mos kelmaydi.
Shunisi e’tiborga loyiqki, barcha gipotonik preparatlar ham yuqori bosim
ko’rsatkichlarini tezda pasayishi uchun to’g’ri kelmaydi. Xususan
, hozirda
ko
’
pincha surunkali gipertoniyani davolash uchun qo
’
llaniladigan sartan yoki
angiotenzin retseptorlari antogonistlari guruhidagi preparatlar qonga bir necha soat
davomida singadi va gipertonik kriz holatlarida bunday preparatlar to
’
g
’
ri
kelmaydi.
Agar kriz bemorda ilk marotaba yuzaga kelgan bo
’
lsa yoki undan oldingi
holatdan ko
’
ra og
’
irroq bo
’
lsa, shoshilinch tibbiy yordam chaqirish kerak. Shuni
ta’kidlash kerakki, tez yordam guruhlari ko’pchilik hollarda gipertonik kriz tufayli
chaqiriladi. Boshqa hollarda, bemorga mustaqil ravishda yordam berish mumkin.
Ko’p hollarda, gipertonik krizlar uy sharoitida davolanadi. Biroq, murakkab
krizlar yuz berganda, a’zolarga zarar yetishi ehtimolligi yuqori bo’lsa, bemor
kasalxonaga yotqizilishi mumkin. Kasalxonada gipertonik krizni davolash
kardiologiya bo’limida yoki umumiy terapiya bo’limida olib boriladi.
Asoratlanmagan krizlar hollarida tez tibbiy yordam brigadasi kelganidan keyin
yoram odatda vena ichiga gipotenziv preparatlarni yuborish bilan cheklanadi.
Gipertoniyaning keyini davolanishi ambulatoriya sharoitida amalga oshiriladi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
392
Gipertonik krizlarda eng yuqori ta’sir tezligi va samaradorlik Kaptopril
(Kapoten) tomonidan ko’rsatildi. Bundan tashqari, u nisbatan eng xavfsiz dori
hisoblanadi va minimal nojo’ya ta’sirga ega. Xususan, u miya qon aylanishiga kam
ta’sir qiladi, shuning uchun ishemik insult rivojlanishi xavfi bo’lmaydi. Preparat
ta’siri 15 daqiqadan keyin boshlanadi. Odatdagi doza —
25-
50 mg. Dori ta’sirini
tezlashtirish uchun til ostiga qo’yish tavsiya etiladi.
Bundan tashqari, ko’plab shifokorlar Nifedipin (Korinfar) dan
foydalanishni tavsiya etadilar. Bir martalik doza 10-20 mg ni tashkil qiladi. 5
daqiqali oraliq bilan ikkita tabletka qabul qilish mumkin. Biroq, ushbu preparatni
doimiy foydalanish uchun qo’
llash mumkin emas, chunki u kaptoprilga qaraganda
ko’proq nojo’ya ta’sirga ega.
Bezovtalik va titroq holatlarini bartaraf qilish uchun relanium, aminazin
qo’llanilishi mumkin. Mushaklar va arteriyalar spazmini bartaraf qilish uchun
spazmolitiklar ishlatiladi, masalan, drotaverin. Miya qon aylanishini yaxshilash
uchun eufillin ishlatiladi. Gipertonik krizlarda shuningdek diuretiklar ham
samaralidir.
Statsionar sharoitida ishlatiladigan ko’plab dorilar aniq dozalashni talab
qiladi va faqatgina malakali shifokorlar tomonidan berilishi mumkinligini yodda
tutish kerak. Bunday preparatlarni uy sharoitida, mustaqil qabul qilish fojiali
oqibatlarga olib kelishi mumkin.
Jiddiy krizdan so’ng qayta tiklash davri xuruj salbiy oqibatlarini,
shuningdek, qaytalanish ehtimolini kamaytirish uchun talab qilinadi. To’g’ri
ovqatlanish tanani tiklashda muhim ahamiyat kasb etadi. Ratsionida hayvon
yog’lari va uglevodlar ulushini,
tuzni kamaytirish tavsiya etiladi. Kundalik tartibga
muntazam amal qilib borish, nizoli vaziyatlardan qochish kerak. Dastlabki
vaqtlarda jismoniy zo’riqishlardan qochish tavsiya etiladi, ammo bemor ahvoli
yaxshilanishi bilan muntazam sayohat qilish, shifobaxsh jismoniy mashqlar
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
393
bajarish kerak. Va albatta, muntazam ravishda shifkor buyurgan dorilarni qabul
qilish kerak
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Арипов Ш.Х., Эрматов Ш.Э. Ichki kasalliklar propedevtikasi. –
Toshkent:
“O‘zbekiston” nashriyoti, 2020.
2.
Qodirov O.X., Ergashov M.H. Klinik terapiya.
–
Toshkent: “Ilm Ziyo”,
2019.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni Saqlash Vazirligi. Arterial gipertoniya
bo‘yicha klinik protokol. –
Toshkent, 2022.
4.
O‘zbekiston Respublikasi SSV. Shoshilinch tibbiy yordam ko‘rsatish
bo‘yicha yo‘riqnoma. –
Toshkent, 2021.
5.
World Health Organization (WHO). Hypertension guidelines.
–
2021.
6.
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hypertension
7.
American Heart Association (AHA). Hypertensive Crisis: Emergency
Evaluation and Treatment.
–
AHA Journals, 2020.
8.
Kaplan N.M. Kaplan's Clinical Hypertension.
–
12th ed. Philadelphia:
Lippincott Williams & Wilkins, 2020.
9.
Messerli F.H., Williams B. Hypertensive Crises: Clinical Management. The
Lancet, 2020; 396(10261): 411
–
421.
10.
Whelton P.K., Carey R.M., et al. 2017 ACC/AHA Guideline for the
Prevention, Detection, Evaluation, and Management of High Blood Pressure
in Adults. Journal of the American College of Cardiology, 2018.
