Авторы

  • Жўраев Акмалжон Нормухамадович
  • Мўминжонов Санжарбек Равшанбек ўғли
  • Хайитбекова Мухлиса

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.tbir.109784

Аннотация

Ирригация эррозиясига мойил ерларда ерёнғоқнинг “Қибрай-4” навини экиб етиштириш бўйича ишлаб чиқариш тажрибалари олиб борилди. Ишлаб чиқарш шароитидаги дала тажрибаларини Андижон туманидаги “Ақилбек-Нодир” фермер хўжалигиниг 9 гектарлик дала майдонида 2024 йилда олиб борилди. Илмий тадқиқот ўтказилган йилларда олинган натижаларга асосан энг яхши натижалар олиниб юқорида келтирилган ишлаб чиқариш дала майдонларида тажриба синовлари олиб борилди (1-жадвал).


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть

-47

_ Том

-1_

июнь

-2025

412

ИРРИГАЦИЯ ЭРРОЗИЯСИДА ЕРЁНҒОҚ ЕТИШТИРИШ

БЎЙИЧА ИШЛАБ ЧИҚАРИШ ТАЖРИБАЛАРИ НАТИЖАЛАРИ

Жўраев Акмалжон Нормухамадович

қ.х.ф.ф.д., профессор,

Мўминжонов Санжарбек Равшанбек ўғли

таянч доктаран,

Хайитбекова Мухлиса

талабалар

Ирригация эррозиясига мойил ерларда ерёнғоқнинг “Қибрай

-

4” навини

экиб етиштириш бўйича ишлаб чиқариш тажрибалари олиб борилди. Ишлаб

чиқарш шароитидаги дала тажрибаларини Андижон туманидаги “Ақилбек

-

Нодир”

фермер хўжалигиниг 9 гектарлик дала майдонида 2024 йилда олиб

борилди. Илмий тадқиқот ўтказилган йилларда олинган натижаларга асосан

энг яхши натижалар олиниб юқорида келтирилган ишлаб чиқариш дала

майдонларида тажриба синовлари олиб борилди (1

-

жадвал).

1-

жадвал

Ишлаб чиқариш шароитида олиб борилган тажриба тизими

Вар

Кўчат қалинлиги

Биологик препарат “Биогуттен” ни

меъёри

1

142 мин.дона/га

-

2

142 мин.дона/га

1 л/га

3

142 мин.дона/га

2 л/га

4

142 мин.дона/га

3 л/га

5

333 минг.дона/га

1 л/га

6

333 минг.дона/га

2 л/га


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть

-47

_ Том

-1_

июнь

-2025

413

7

333

минг.дона/га

3 л/га

Ишлаб чиқариш бўйича олиб борилган тажрибалар 7 та вариантда олиб

борилди. Ишлаб чиқаришда олиб борилган тажрибада икки хил кўчат

қалинлиги назорат сифатида ишлаб чиқаришда қўлланилиб келинаётган 142

минг.дона/га ҳамда олиб борилган диссертация ишида юқори

натижага

эришилган 333 минг.дона/га кўчат қалинликлари олинган. Бундан ташқари

биологик препарат хисобланган “Биогуттен” ни 3 хил меъёри ва миқдори

танлаб олинган.

Ишлаб чиқаришда олиб борган тажрибалардан олинган маълумотларда

ҳам ерёнғоқда кўчат қалинлиги кўпроқ қолдириб биологик препарат

биогуттен сепилган вариантларда тупроқ зарраларини ювилиши бир оз

камроқ бўлганлиги аниқланди. Таҳлиллар натижасига кўра ерёнғоқни

гектарига 142 минг.дона/га кўчат қалинлигида экилганда тупроқ зарраларини

ювилиши 29315 кг/гк ни ташкил қилган бўлса, “Биогуттен” биологик

препаратини 1 л/га, 2 л/га ва 3 л/га меъёрларда қўлланган вариантларда эса

мос равишда 29161; 27945; 27581 кг/га бўлганлиги аниқланди (2

-

жадвал).

Кўчат қалинлиги

2-

жадвал

Ишлаб чиқариш шароитида қўллангин омилларни тупроқ

зарраларининг ювилишига таъсири, 2024 й

Вар

Кўчат қалинлиги

Biologik preparat

meyori, I/ga

Yuvilgan tuproq,

kg/ga

1

142,8 минг.дона/га

Нazorat

29315


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть

-47

_ Том

-1_

июнь

-2025

414

2

Biogutten 1 l/ga

29161

3

Biogutten 2 l/ga

27945

4

Biogutten 3 l/ga

27581

5

333,3 минг.дона/га

Biogutten 1 l/ga

20356

6

Biogutten 2 l/ga

20198

7

Biogutten 3 l/ga

20011

Ерёнғоқнинг кўчат қалинлиги гектарига 333 минг.дона/га экилиб

биологик препарат “Биогуттен” ни 1 л/га, 2 л/га, 3 л/га меъёрларда

қўлланилган 5

-6-7-

вариантларда тупроқ зарраларини ювилиши назорат

хисобланган 1

-

вариантга нисбатан мос равишда 8959 кг/га; 9117

кг/га; 9304

кг/га камроқ бўлганлиги қайд қилинди.

Ерёнғоқнинг кўчат қалинлиги ҳамда Biogutten биологик

препаратини унинг биометрик кўрсаткичлари ва ҳосилдорлигига

таъсири

ўрганилганда юқоридаги қонуниятларга тескари пропорционал

бўлганлиги аниқланди. Чунки кўчат қалинлиги ортган сари ерёнғоқдаги бир

туп ўсимликдаги дон сони ҳам, бир туп ўсимликдаги дон оғирлиги хам, 1000

дона дон оғирлиги хам камайиб борганлиги қайд қилинди. Олиб борилган

ишлаб чиқариш тажрибасида 1000 дона дон оғирлигини энг юқори бўлган

вариант 4

-

вариант, яъни гектарига 142 минг.дона ерёнғоқ кўчат қолдирилиб

3 л/га биологик препарат қўлланилганда бўлиб 401,2 г ни ташкил этган (3

-

жадвал). Ушбу вариантда бир туп ўсимликдаги дон сони хам, бир туп

ўсимликдаги дон оғирлиги хам бошқа вариантларга нисбатан энг яхши

бўлганлиги аниқланди.


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть

-47

_ Том

-1_

июнь

-2025

415

3-

жадвал

Ерёнғоқнинг кўчат қалинлиги ҳамда Biogutten биологик

препаратини унинг биометрик кўрсаткичлари ва ҳосилдорлигига

таъсири, 2024 й

Вар

Biologik

preparat

meyori I/ga

Бир туп

Ўсимликдаги

дуккаклар сони

Бир туп

ўсимликд

аги дон

сони,

дона

Бир туп

ўсимликда

ги дон

оғирлиги,

гр

1000

дона

уруғ

вазни,

гр

20.09

Етил

ган

Етилм

аган

1

Назорат

29,9 22,3

7,6

48,2

11.9

395,8

2

Biogutten 1

l/ga

34,8 28,1

6,7

61,4

13.8

396,3

3

Biogutten 2

l/ga

36,7 29,1

6,6

64,8

14,0

397,3

4

Biogutten 3

l/ga

37,1 31,3

5,8

65,7

14,9

401,2

5

Biogutten 1

l/ga

38,9

29,2

9,7

42,9

9,9

373,4

6

Biogutten 2

l/ga

40,8

32,4

8,4

45,1

10,1

383,3

7

Biogutten 3

l/ga

41,9

33,9

8,0

46,3

10,9

384,6


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть

-47

_ Том

-1_

июнь

-2025

416

Таҳлил натижаларига кўра ирригайия эррозиясига мойил ерларда кузги

буғдойдан сўнг такрорий экин сифатида ерёнғоқ экини экилганда бир туп

ўсимликдаги дон оғирлиги энг юқори бўлган вариант 4

-

вариантда бўлиб 14,9

г, бир туп ўсимликдаги дон сони эса 65,7 донани ташкил қилганлиги

аниқланди. Бир туп ўсимликдаги дуккаклар сони ерёнғоқни гектарига 333

минг.дона/га экилган вариантларда кўп бўлганлиги аниқланди. Бироқ бир туп

ўсимликда етилмаган дуккаклар сони ортиб кетганлиги қайд қилиниб, энг

кўп етилмаган дуккаклар 5

-

вариантда бўлиб, яъни 333 минг.дона/га ерёнғоқ

кўчати қолдирилиб гектарига 1 л/га меъёрда “Биогуттен” биологик

препарати қўлланганда 9,7 донани ташкил этган. Биологик препарат

“Биогуттен” ни қўллаш меъёри гектарига 2 л/га ва 3 л/га меъёрга

орттирилганда эса

битта ўсимликдаги етилмаган дуккаклар сони камайиб 6

-

7-

вариантларлда 8,4; 8,0 донани ташкил этган.

Андижон вилоятининг ирригация эррозиясига мойил оч тусли бўз

тупроқлари шароитида олиб борилган ишлаб чиқариш тажрибасидан

олинган дон ва пичан ҳосилдорлиги ҳам ўрганилди. Олинган натижаларга

кўра ерёнғоқдан энг юқори ҳосилдорлик 7

-

вариантда бўлиб, дон

ҳосилдорлиги 30,3 ц/га н, пичан ҳосилдорлиги эса 58,3 ц/га ни ташкил этган.

Бу еса 7

-

вариантда, яъни гектарига 333 минг.дона кўчат қодирилиб, биологик

препарат “Биогуттен” энг юқори меъёрда қўлланилганда бўлиб, назоратга

нисбатан 13,6 ц/га қўшимча дон ҳамда назоратга нисбатан 24,5 ц/га қўшимча

пичан олинганлиги кўрсатди.

5.19-

жадвал

K

o‘

chat qalinligi hamda Biogutten biologik preparatini q

o‘

llashni

yeryong

oqni hosildorligiga tasiri, 2023 y

Ekish sxemasi

Uch yillik

o‘

rtacha


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть

-47

_ Том

-1_

июнь

-2025

417

Var

Biologik preparat

meyori, I/ga

Don hosili,

s/ga

Pichan Hosili,

s/ga

1

142 ming.dona/ga

Н

azorat

16,7

33,4

2

Biogutten 1 l/ga

19,6

43,6

3

Biogutten 2 l/ga

20,5

43,8

4

Biogutten 3 l/ga

21,4

44,6

14

333 ming.dona/ga

Biogutten 1 l/ga

26,4

53,8

15

Biogutten 2 l/ga

29,9

57,5

16

Biogutten 3 l/ga

30,3

58,3

Назорат вариантида эса ерёнғоқнинг дон ҳосилдорлиги 16,7 ц/га ни,

пичан ҳосилдорлиги эса 33,4 ц/га ни ташкил қилганлиги аниқланди. Биологик

препарат “Биогуттен” қўлланган вариантларда эса ерёнғоқдан энг кам дон ва

пичан ҳосили олинган вариант 2

-

вариант, яъни гектарига 142 минг.дона/га

кўчат қолдирилиб, Биологик препаратни гектарига бир марта 1 л/га меъёрда

қўлланилган да бўлиб дон ҳосили 19,6 ц/га ни, пичан ҳосили эса 43,6 ц/га ни

ташкил этган.

Тажрибалардан олинган маълумотлардан келиб чиққан холда хулоса

қилинганда энг мақбул кўчат қалинлиги гектарига 333 минг.дона бўлиб,

ушбу кўчат қалинлигида тупроқнинг ювилиши ҳам камайганлиги ҳамда

ерёнғоқдан олинадиган дон ва пичан ҳосилдорлик ҳам юқори бўлганлиги

аниқланди.


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть

-47

_ Том

-1_

июнь

-2025

418

Адабиётлар рўйхати

1.

Каримов И.К., Қодиров А.Қ., Турсунов А.Т., 4; 85

-95-

б. //

“Дуккакли экинлар етиштириш технологияси” тошкен., “Фан ва

технология” нашрёти, 2016 й

2.

Эгамов Х., Рахимов А., Турсунов И., Жўраев А.,

Холмуроджонов Ж.,

Устойчивость сортов и линий хлопчатника к паутинному клещу

//

«Модернизация сферы образования и науки с учетом мировых научно

-

технологических трендов» сборник научных трудов по материалам

международной научно

-

практической конференции.

-

Белгород:2020. 12

-

14 с.

3.

Эгамов Х., Кимсанов И., Рахимов А., Жўраев А.Н,

Холмуроджонов.Ж., Вопросы методики селекции и комбинационной

способности сортов хлопчатника

//

«Модернизация сферы образования и

науки с учетом мировых научно

-

технологических трендов» сборник научных

трудов по материалам международной научно

-

практической конференции.

-

Белгород:2020. 15

-

18 с.

4.

Турсунов Х., Жўраева

Ҳ., Жўраев А.Н.

The effect of rice sowing on the

seedling method for different periods planting pattern and the number of seedlings

//

Ж.

Psychology and education ISSN:00333077 (2021) 58 (1): 5517-5525

5. Жўраев А.Н.,

Мамадалиев З., Холмуроджонов

Ж. Основные

агротехнических мероприятияпри возделывание озимой пшеницы

//

Ж.

Science and world international scientific journa. ISSN: 2308-

4804. №6(82), 2020.

33-

б.

Наиболее читаемые статьи этого автора (авторов)