https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
412
ИРРИГАЦИЯ ЭРРОЗИЯСИДА ЕРЁНҒОҚ ЕТИШТИРИШ
БЎЙИЧА ИШЛАБ ЧИҚАРИШ ТАЖРИБАЛАРИ НАТИЖАЛАРИ
Жўраев Акмалжон Нормухамадович
қ.х.ф.ф.д., профессор,
Мўминжонов Санжарбек Равшанбек ўғли
таянч доктаран,
Хайитбекова Мухлиса
талабалар
Ирригация эррозиясига мойил ерларда ерёнғоқнинг “Қибрай
-
4” навини
экиб етиштириш бўйича ишлаб чиқариш тажрибалари олиб борилди. Ишлаб
чиқарш шароитидаги дала тажрибаларини Андижон туманидаги “Ақилбек
-
Нодир”
фермер хўжалигиниг 9 гектарлик дала майдонида 2024 йилда олиб
борилди. Илмий тадқиқот ўтказилган йилларда олинган натижаларга асосан
энг яхши натижалар олиниб юқорида келтирилган ишлаб чиқариш дала
майдонларида тажриба синовлари олиб борилди (1
-
жадвал).
1-
жадвал
Ишлаб чиқариш шароитида олиб борилган тажриба тизими
Вар
№
Кўчат қалинлиги
Биологик препарат “Биогуттен” ни
меъёри
1
142 мин.дона/га
-
2
142 мин.дона/га
1 л/га
3
142 мин.дона/га
2 л/га
4
142 мин.дона/га
3 л/га
5
333 минг.дона/га
1 л/га
6
333 минг.дона/га
2 л/га
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
413
7
333
минг.дона/га
3 л/га
Ишлаб чиқариш бўйича олиб борилган тажрибалар 7 та вариантда олиб
борилди. Ишлаб чиқаришда олиб борилган тажрибада икки хил кўчат
қалинлиги назорат сифатида ишлаб чиқаришда қўлланилиб келинаётган 142
минг.дона/га ҳамда олиб борилган диссертация ишида юқори
натижага
эришилган 333 минг.дона/га кўчат қалинликлари олинган. Бундан ташқари
биологик препарат хисобланган “Биогуттен” ни 3 хил меъёри ва миқдори
танлаб олинган.
Ишлаб чиқаришда олиб борган тажрибалардан олинган маълумотларда
ҳам ерёнғоқда кўчат қалинлиги кўпроқ қолдириб биологик препарат
биогуттен сепилган вариантларда тупроқ зарраларини ювилиши бир оз
камроқ бўлганлиги аниқланди. Таҳлиллар натижасига кўра ерёнғоқни
гектарига 142 минг.дона/га кўчат қалинлигида экилганда тупроқ зарраларини
ювилиши 29315 кг/гк ни ташкил қилган бўлса, “Биогуттен” биологик
препаратини 1 л/га, 2 л/га ва 3 л/га меъёрларда қўлланган вариантларда эса
мос равишда 29161; 27945; 27581 кг/га бўлганлиги аниқланди (2
-
жадвал).
Кўчат қалинлиги
2-
жадвал
Ишлаб чиқариш шароитида қўллангин омилларни тупроқ
зарраларининг ювилишига таъсири, 2024 й
Вар
№
Кўчат қалинлиги
Biologik preparat
meyori, I/ga
Yuvilgan tuproq,
kg/ga
1
142,8 минг.дона/га
Нazorat
29315
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
414
2
Biogutten 1 l/ga
29161
3
Biogutten 2 l/ga
27945
4
Biogutten 3 l/ga
27581
5
333,3 минг.дона/га
Biogutten 1 l/ga
20356
6
Biogutten 2 l/ga
20198
7
Biogutten 3 l/ga
20011
Ерёнғоқнинг кўчат қалинлиги гектарига 333 минг.дона/га экилиб
биологик препарат “Биогуттен” ни 1 л/га, 2 л/га, 3 л/га меъёрларда
қўлланилган 5
-6-7-
вариантларда тупроқ зарраларини ювилиши назорат
хисобланган 1
-
вариантга нисбатан мос равишда 8959 кг/га; 9117
кг/га; 9304
кг/га камроқ бўлганлиги қайд қилинди.
Ерёнғоқнинг кўчат қалинлиги ҳамда Biogutten биологик
препаратини унинг биометрик кўрсаткичлари ва ҳосилдорлигига
таъсири
ўрганилганда юқоридаги қонуниятларга тескари пропорционал
бўлганлиги аниқланди. Чунки кўчат қалинлиги ортган сари ерёнғоқдаги бир
туп ўсимликдаги дон сони ҳам, бир туп ўсимликдаги дон оғирлиги хам, 1000
дона дон оғирлиги хам камайиб борганлиги қайд қилинди. Олиб борилган
ишлаб чиқариш тажрибасида 1000 дона дон оғирлигини энг юқори бўлган
вариант 4
-
вариант, яъни гектарига 142 минг.дона ерёнғоқ кўчат қолдирилиб
3 л/га биологик препарат қўлланилганда бўлиб 401,2 г ни ташкил этган (3
-
жадвал). Ушбу вариантда бир туп ўсимликдаги дон сони хам, бир туп
ўсимликдаги дон оғирлиги хам бошқа вариантларга нисбатан энг яхши
бўлганлиги аниқланди.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
415
3-
жадвал
Ерёнғоқнинг кўчат қалинлиги ҳамда Biogutten биологик
препаратини унинг биометрик кўрсаткичлари ва ҳосилдорлигига
таъсири, 2024 й
Вар
№
Biologik
preparat
meyori I/ga
Бир туп
Ўсимликдаги
дуккаклар сони
Бир туп
ўсимликд
аги дон
сони,
дона
Бир туп
ўсимликда
ги дон
оғирлиги,
гр
1000
дона
уруғ
вазни,
гр
20.09
Етил
ган
Етилм
аган
1
Назорат
29,9 22,3
7,6
48,2
11.9
395,8
2
Biogutten 1
l/ga
34,8 28,1
6,7
61,4
13.8
396,3
3
Biogutten 2
l/ga
36,7 29,1
6,6
64,8
14,0
397,3
4
Biogutten 3
l/ga
37,1 31,3
5,8
65,7
14,9
401,2
5
Biogutten 1
l/ga
38,9
29,2
9,7
42,9
9,9
373,4
6
Biogutten 2
l/ga
40,8
32,4
8,4
45,1
10,1
383,3
7
Biogutten 3
l/ga
41,9
33,9
8,0
46,3
10,9
384,6
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
416
Таҳлил натижаларига кўра ирригайия эррозиясига мойил ерларда кузги
буғдойдан сўнг такрорий экин сифатида ерёнғоқ экини экилганда бир туп
ўсимликдаги дон оғирлиги энг юқори бўлган вариант 4
-
вариантда бўлиб 14,9
г, бир туп ўсимликдаги дон сони эса 65,7 донани ташкил қилганлиги
аниқланди. Бир туп ўсимликдаги дуккаклар сони ерёнғоқни гектарига 333
минг.дона/га экилган вариантларда кўп бўлганлиги аниқланди. Бироқ бир туп
ўсимликда етилмаган дуккаклар сони ортиб кетганлиги қайд қилиниб, энг
кўп етилмаган дуккаклар 5
-
вариантда бўлиб, яъни 333 минг.дона/га ерёнғоқ
кўчати қолдирилиб гектарига 1 л/га меъёрда “Биогуттен” биологик
препарати қўлланганда 9,7 донани ташкил этган. Биологик препарат
“Биогуттен” ни қўллаш меъёри гектарига 2 л/га ва 3 л/га меъёрга
орттирилганда эса
битта ўсимликдаги етилмаган дуккаклар сони камайиб 6
-
7-
вариантларлда 8,4; 8,0 донани ташкил этган.
Андижон вилоятининг ирригация эррозиясига мойил оч тусли бўз
тупроқлари шароитида олиб борилган ишлаб чиқариш тажрибасидан
олинган дон ва пичан ҳосилдорлиги ҳам ўрганилди. Олинган натижаларга
кўра ерёнғоқдан энг юқори ҳосилдорлик 7
-
вариантда бўлиб, дон
ҳосилдорлиги 30,3 ц/га н, пичан ҳосилдорлиги эса 58,3 ц/га ни ташкил этган.
Бу еса 7
-
вариантда, яъни гектарига 333 минг.дона кўчат қодирилиб, биологик
препарат “Биогуттен” энг юқори меъёрда қўлланилганда бўлиб, назоратга
нисбатан 13,6 ц/га қўшимча дон ҳамда назоратга нисбатан 24,5 ц/га қўшимча
пичан олинганлиги кўрсатди.
5.19-
жадвал
K
o‘
chat qalinligi hamda Biogutten biologik preparatini q
o‘
llashni
yeryong
‘
oqni hosildorligiga tasiri, 2023 y
Ekish sxemasi
Uch yillik
o‘
rtacha
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
417
Var
№
Biologik preparat
meyori, I/ga
Don hosili,
s/ga
Pichan Hosili,
s/ga
1
142 ming.dona/ga
Н
azorat
16,7
33,4
2
Biogutten 1 l/ga
19,6
43,6
3
Biogutten 2 l/ga
20,5
43,8
4
Biogutten 3 l/ga
21,4
44,6
14
333 ming.dona/ga
Biogutten 1 l/ga
26,4
53,8
15
Biogutten 2 l/ga
29,9
57,5
16
Biogutten 3 l/ga
30,3
58,3
Назорат вариантида эса ерёнғоқнинг дон ҳосилдорлиги 16,7 ц/га ни,
пичан ҳосилдорлиги эса 33,4 ц/га ни ташкил қилганлиги аниқланди. Биологик
препарат “Биогуттен” қўлланган вариантларда эса ерёнғоқдан энг кам дон ва
пичан ҳосили олинган вариант 2
-
вариант, яъни гектарига 142 минг.дона/га
кўчат қолдирилиб, Биологик препаратни гектарига бир марта 1 л/га меъёрда
қўлланилган да бўлиб дон ҳосили 19,6 ц/га ни, пичан ҳосили эса 43,6 ц/га ни
ташкил этган.
Тажрибалардан олинган маълумотлардан келиб чиққан холда хулоса
қилинганда энг мақбул кўчат қалинлиги гектарига 333 минг.дона бўлиб,
ушбу кўчат қалинлигида тупроқнинг ювилиши ҳам камайганлиги ҳамда
ерёнғоқдан олинадиган дон ва пичан ҳосилдорлик ҳам юқори бўлганлиги
аниқланди.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
418
Адабиётлар рўйхати
1.
Каримов И.К., Қодиров А.Қ., Турсунов А.Т., 4; 85
-95-
б. //
“Дуккакли экинлар етиштириш технологияси” тошкен., “Фан ва
технология” нашрёти, 2016 й
2.
Эгамов Х., Рахимов А., Турсунов И., Жўраев А.,
Холмуроджонов Ж.,
Устойчивость сортов и линий хлопчатника к паутинному клещу
//
«Модернизация сферы образования и науки с учетом мировых научно
-
технологических трендов» сборник научных трудов по материалам
международной научно
-
практической конференции.
-
Белгород:2020. 12
-
14 с.
3.
Эгамов Х., Кимсанов И., Рахимов А., Жўраев А.Н,
Холмуроджонов.Ж., Вопросы методики селекции и комбинационной
способности сортов хлопчатника
//
«Модернизация сферы образования и
науки с учетом мировых научно
-
технологических трендов» сборник научных
трудов по материалам международной научно
-
практической конференции.
-
Белгород:2020. 15
-
18 с.
4.
Турсунов Х., Жўраева
Ҳ., Жўраев А.Н.
The effect of rice sowing on the
seedling method for different periods planting pattern and the number of seedlings
//
Ж.
Psychology and education ISSN:00333077 (2021) 58 (1): 5517-5525
5. Жўраев А.Н.,
Мамадалиев З., Холмуроджонов
Ж. Основные
агротехнических мероприятияпри возделывание озимой пшеницы
//
Ж.
Science and world international scientific journa. ISSN: 2308-
4804. №6(82), 2020.
33-
б.