https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
405
NEYROMARKETING - MARKETINGNING YANGI BOSQICHI
Yeleusinova Janat Turar qizi
, Qoraqalpoq
davlat universiteti, “Menejment” ta’lim yo’nalishi
3-kurs talabasi,
janateleusinova11@mail.ru
Annotatsiya.
Maqolada marketingning muhim ahamiyati, uning jamiyat,
sanoat va atrof-
muhitga ijobiy ta’siri, neyromarketing va uning usullari va hozirgi
davrdagi zarurligi haqida
Kalit so’zlar:
Marketing, neyromarketing, ekoturizm, investitsiya, iqlim
o’zgarishi, resurslar, barqaror iqtisodiy o’sish.
Marketing - hozirgi tezkor iqtisodiyotda, biznes olamida juda ahamiyatli qurol
hisoblanadi. Asosan marketing fan sifatida XX asrda paydo bo’la boshladi va
hozirgi davrga kelib dunyo miqyosida keng qo’llanila boshladi, bunda mahsulotga
xaridorni jalb qilish, bozor holatini tahlil qilish va shu kabi ishlar amalga oshiriladi.
Yillar davomida uzluksiz rivojlanishlar va kuchli raqobat natijasida marketing
yangi turi, ya’ni neyromarketing rivojlanmoqda.
Neyromarketing va an'anaviy marketing ikkalasi ham iste'molchilarning xulq-
atvoriga ta'sir qilishni maqsad qiladi, ammo ular buni amalga oshirish uchun tubdan
boshqa usullarga tayanadilar. An'anaviy marketing ongli fikr-mulohazalar,
demografik tahlil va tarixiy ko'rsatkichlarga asoslangan. Boshqa tomondan,
neyromarketing iste'molchilarning ongsiz, hissiy va kognitiv darajada qanday
munosabatda bo'lishini tushunish uchun nevrologiya va psixologiyadan
foydalanadi. Xo’sh bu qanday amalga oshiriladi va an’anavi
y marketingnan farqi
nimada, shu savollarni ushbu maqolada yoritib bermoqchiman.
Neyromarketing tadqiqotga asoslangan yondashuv bo'lib, iste'molchilar
ongsiz darajada marketing stimullariga qanday munosabatda bo'lishini tushunish
uchun nevrologiya va xulq-atvor fanidan foydalanadi. Neyromarketing faqat
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
406
so'rovlar yoki o'z-o'zidan bildirilgan fikr-mulohazalarga tayanishdan ko'ra, EEG,
ko'zni kuzatish va yuzni kodlash kabi vositalar yordamida miya faolligi, hissiy
javob va e'tiborni o'lchaydi. Bu usul odamlarning real vaqtda qanday his qilishlarini
va qanday munosabatda bo'lishlarini ochib beradi - ko'pincha an'anaviy tadqiqot
usullari o'tkazib yuboradigan afzalliklar yoki qarorlarni keltirib chiqaradi.
Neyromarketing kognitiv va hissiy jarayonlarga tayanib, brendlarga ilm-fanga
asoslangan haqiqiy ishtirok etish uchun kompaniyalar, kontent va tajribalarni
optimallashtirishga yordam beradi.
An'anaviy marketing to'g'ridan-to'g'ri va bilvosita aloqa orqali mahsulotlar,
xizmatlar va brendlarni ilgari surish uchun qo'llaniladigan o'rnatilgan usullarni
anglatadi. Bu asosan iste'molchilarning ongli javoblariga, demografik
segmentatsiyaga va taassurotlar, bosishlar va konversiya stavkalari kabi kompaniya
samaradorligi ko'rsatkichlariga tayanadi.
Marketingning ushbu shakli televizion reklama, bosma ommaviy axborot
vositalari, radio, bilbordlar, elektron pochta marketingi va raqamli displey
reklamalari kabi taktikalarni o'z ichiga oladi. Raqamli va oflayn formatlarda
an'anaviy marketing odamlar xohlagan yoki o'ylagan narsaga asoslanadi - odatda
so'rovlar, fokus-guruhlar va o'tmishdagi xatti-harakatlar orqali to'planadi.
An'anaviy marketing o'lchanadigan natijalar va keng qamrovni ta'minlasa-da,
u ko'pincha haqiqiy qaror qabul qilishni shakllantiradigan hissiy omillarni yoki
ongsiz ta'sirlarni qo'lga kiritish uchun kurashadi. Aynan shu erda neyromarketing
qo'shimcha chuqurlikni ta'minlaydi.
Neyromarketing iste’molchining mahsulotga munosabatini uning oʻzi anglab
yetishidan oldin aniqlash va hattoki, unga ta’sir oʻtkazish imkonini beradi.
Usullar
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
407
Neyromarketingda
iste’molchining mahsulot/dizayn/reklamaga munosabatini
aniqlashga yordam beruvchi koʻplab usullardan foydalaniladi.
Mana, ularning
ba’zilari:
•
odamning yurak qon-tomir tizimini kuzatish (tomir urishi, qon bosim,
tomirlar tonusini oʻlchash);
•
terining elektr qarshiligini oʻlchash (yuqori darajadagi terlashni farqlash
uchun);
•
yuz mushaklari qisqarishini nazorat qilish;
•
aytreking (nigoh yoʻnalishi, qorachiq hajmining oʻzgarishi va nigohning
qadalib turish davomiyligini roʻyх
atga olish). Aytreking odamning u yoki
ob’yektga e’tibor qaratish darajasi hamda hissiy holatini aniqlashga yordam beradi.
•
qoʻzgʻatuvchilarga nisbatan miyaning ta’sirchanligi
. Bu EEG va FMRT
yordamida aniqlanadi.
EEG
–
odamning
holati (hislari, e’tiborni jamlash darajasi)
oʻzgarishi bilan miya faolligini roʻyх
atga olish imkonini beruvchi uslub.
FMRT
–
miya ichki tuzilmalari faoliyati oʻzgarishlarini kuzatish imkonini beruvchi apparat.
Bu usuldan amalda qanday foydalaniladi, degan savol tugʻilishi tabiiy?
Mahsulotlar yoki reklama kompaniyalarini yaratishda unga koʻp murojaat etishadi
–
u mahsulotning aynan qanday dizayni, rangi, ta’mi хaridorning e’tiborini tortishi
va unga ta’sir koʻrsatishini aniqlash imkonini beradi.
Jahonda odatda kompaniyalar neyromarketing laboratoriyalari
х
izmatiga
murojaat etishadi. Bunday laboratoriyalarning eng mashhurlaridan biri Nielsen
Ammo oʻzining shunday laboratoriyasini yaratgan kompaniyalar ham bor.
ega
boʻlib,
u
yerda
neyrovizualizatsiya uslublari asosida tadqiqotlar oʻtkaziladi. Ushbu tadqiqotlar
qanday reklama videoroliklari yoki hatto alohida kadrlar odamlarga eng kuchli
ta’sir koʻrsatishini aniqlashga yordam beradi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
408
Mashhur qovurilgan Lays kartoshkalarini ishlab chiqaruvchi
kompaniyasi tomonidan oʻtkazilgan tadqiqot
e’tiborga molik. U tabiiy va yaltiroq
boʻlmagan jilosiz ranglar hamda sogʻliq uchun foydali boʻlgan mahsulotlar
suratidan foydalanish odamlarni
хarid qilishga undamasligini koʻrsatdi. Shu bois
kompaniya qovurilgan kartoshka surati tushirilgan yaltiroq oʻramdan foydalana
boshladi.
Campbell’s kompaniyasi yarim tayyor shoʻrva mahsuloti savdo hajmini
oshirish maqsadida neyromarketingdan oʻrinli foydalana olgan.
dan ortiq kishi ishtirok etgan: ularga shoʻrva oʻramlarining turli koʻrinishlarini
namoyish etishgan va
ishtirokchilarning biometrik ma’lumotlari: teri namligi,
yurak urishi, nafas olishi kabilarni oʻlchab turishgan.
Tadqiqotning natijasiga koʻra dizaynga oʻzgarishlar kiritildi: shoʻrvaning har
bir turi uchun rang va surat tanlandi, idishlarning hajmi biroz kichraytirildi. Yana
etiketkadan qoshiq surati olib tashlandi
–
miyaga u hech qanday ta’sir
koʻrsatmasligi ma’lum boʻlgandi.
Neyromarketingning afzalliklari
Neyromarketingning ko'plab afzalliklari bor, jumladan:
•
Granular tushuncha.
Neyromarketing an'anaviy bozor tadqiqotlariga
qaraganda, so'rovlar va fokus-guruhlar kabi usullardan foydalangan holda
iste'molchilarning xulq-atvorini yuqori darajada baholaydigan inson xatti-
harakatlariga batafsilroq qarashni ta'minlaydi. Neyromarketing strategiyalari
iste'molchilarning xulq-atvori, afzalliklari va tendentsiyalarini aniq ko'rib
chiqadi. Mijozning his-tuyg'ularini yoki ular qanday munosabatda bo'lishini
aniqlash uchun ular hisoblab bo'lmaydigan ma'lumotlardan foydalanadilar
. Neyromarketing mijozlarning xatti-harakatlari haqida lahzalik tushunchalarni
ham taqdim etishi mumkin.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
409
•
Halol fikr-mulohaza.
Mijozlar neyromarketing kontekstida yolg'on gapira
olmasligi sababli, bu usullar yanada ishonchli ma'lumotlarni yaratadi. Biror
kishidan biror narsaga qanday munosabatda bo'lishini so'rash uning his-tuyg'ularini
o'zgartirishi mumkin. Neyromarketing bu muammoni chetlab o'tib,
an'anaviy mijozlar ehtiyojini qondirish so'rovi bera olmaydigan ob'ektiv natijalarni
keltirib chiqaradi.
•
Ongli vahiylar.
Yondashuv ongsiz ongga oid tushunchalarni va odamlar
odatda eslay olmaydigan qisqa javoblarni ochib berishi mumkin.
•
Tejamkorlik. Neyromarketing narxini pasaytirishi va
tadqiqotlari qiymatini oshirishi mumkin .
•
Yaxlit strategiyalar.
Neyromarketing marketing tadqiqotlariga yanada
yaxlit yondashuv uchun an'anaviy usullar bilan birlashtirilgan.
Korxonalar
muhim
marketing
qarorlarini
qabul
qilish
uchun
neyromarketingga murojaat qilmoqdalar. Ko'p hollarda neyromarketing usullari
an'anaviy marketing tadqiqotlari taktikasini almashtiradi.
Bu yerda biznesning marketing harakatlarini yaxshilash va sotishni
rag'batlantirish uchun neyromarketingdan foydalanishning beshta usuli mavjud.
1. Reklamalarni sinab ko'rish
Marketologlar test ob'ektlariga turli xil reklamalarni ko'rsatish va reklamalarni
ko'rish paytida ularning miya faoliyatini skanerlash yoki ko'z harakatlarini kuzatish
orqali reklama kompaniyalariga to'g'ri, xolis javob olishlari mumkin. Skanerlar va
boshqa fiziologik va emotsional reaktsiyalarga asoslanib, ular qaysi kompaniya
yoki qaysi kompaniya elementlari iste'molchilarga ko'proq mos kelishini
aniqlashlari mumkin.
2. Qadoqlash dizaynini takomillashtirish
Sinov sub'ektlariga mahsulot qadoqlashning dastlabki prototiplari berilsa,
miyani skanerlash marketing va dizayn guruhlariga odamlar qaysi versiyani
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
410
ko'proq tanlashi va sotib olishi haqida tushunchaga ega bo'lishga yordam beradi.
Paket dizayni rang, tasvir, o'lcham va shaklni o'z ichiga oladi.
3. Veb-sayt va ilovalar dizaynini yaxshilash
Neyromarketing veb-sayt va ilovalar dizaynini boshqarishga yordam beradi.
Miyani skanerlash qaysi dizayn elementlari foydalanuvchilarni jalb qilish va bosish
va xaridlarni kuchaytirish ehtimoli ko'proq ekanligini ko'rsatishi mumkin. Yuzni
kodlash, shuningdek, odamlar veb-saytlar va ilovalarni qanday ko'rishini
ko'rsatishi mumkin, bu esa turli xil kontent qismlarini qaerga qo'yish haqida
ma'lumot beradi.
4. Rebrending haqida ma'lumot berish
Neyromarketing boshidan oxirigacha rebrending bo'yicha qarorlarni qabul
qilishi mumkin. Bunga rebrend kerakmi yoki yoʻqmi, qaysi vizual elementlar va
xabarlar yangi brend uchun yaxshiroq ishlashi hamda marketing vositalari va
boshqa brend aktivlarida yangi
identifikatsiyadan qanday foydalanishni oʻz ichiga
oladi.
5. Konversiya stavkalarini optimallashtirish
Hisob-kitoblarga ko'ra, qaror qabul qilishning
amalga oshiriladi. Neyromarketing sotuvchilarga mahsulotni sotib olish yoki sotib
olmaslik uchun odamni ongsiz ravishda tanlashga nima undayotganini tushunishga
yordam beradi. Keyin brendlar o'zlarining marketing materiallari va taktikalarini
odamlarni sotib olishga ilhomlantiradigan elementlarni yaxshilash uchun
moslashtirishlari mumkin.
Xulosa qilib aytganda, neyromarketing nafaqat qaridorni o’rganadi, shu bilan
birga daromadni ko’payishiga katta yo’l ochadi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
411
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
https://www.norma.uz/oz/bizning_sharhlar/neyromarketing_eki_haridor_mi
yasini_qanday_zabt_etish_mumkin
2.
https://www.neuronsinc.com/neuromarketing/vs-traditional-marketing
3.
https://professional.dce.harvard.edu/blog/marketing/neuromarketing-
predicting-consumer-behavior-to-drive-purchasing-decisions/#How-is-
Neuromarketing-Used-in-Business-Today
4.
https://www.techtarget.com/searchcustomerexperience/definition/neuromar
