Авторы

  • U. A. Axmadov

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.tbir.109846

Аннотация

Markaziy Osiyodagi eng yirik qoramtir (buriy) ko‘mir koni hisoblangan mazkur hududda ishlov berish ishlari 1940-yilda boshlangan. Ko‘mir qazib olish ochiq usulda — Angren koni, yerosti usulda — 9-sonli shaxta, hamda yer osti gazifikatsiyasi usuli yordamida olib boriladi.


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть

-46

_ Том

-6_

июнь

-2025

118

“ANGRЕN OCHIQ KONI”DA PORTLATISH ISHLARI UCHUN

BURG‘ILASH QUDUQLARINING OPTIMAL DIAMETRINI TANLASH.

U. A. Axmadov,

“Konchilik ishi” kafedrasi assistenti, TDTU Olmaliq filiali,

O‘zbekiston, Olmaliq shahri

Markaziy Osiyodagi eng yirik qoramtir (buriy)

ko‘mir

koni hisoblangan

mazkur hududda ishlov berish ishlari 1940-yilda boshlangan

. Ko‘mir qazib olish

ochiq usulda

Angren koni, yerosti usulda

9-sonli shaxta, hamda yer osti

gazifikatsiyasi usuli yordamida olib boriladi.

Tog‘ jinslarini ajratib olish burg‘ilash

-portlatish usuli orqali amalga

oshiriladi.

“Angren ochiq koni” filialida 76 mm dan 165 mm gacha va 244,5 mm dan

270 mm gacha bo‘lgan quduq diametrlari solishtirilib o‘rganilgan.

Qisqa diametrli quduqlar (76

165 mm):

Asosan bir jinsli (gomogen) jinslarda

qo‘llaniladi.

Angren koni sharoitida esa jinslar turli xil (geterogen)

bo‘lib, bitta 10

metrlik quduq burg‘ilashda

ohaktosh, qumtosh, gil va boshqa jinslar uchraydi.

Burg‘ilashdan so‘ng, kichik diametrli quduqlar to‘ldiriladi

.

Bu usulda portlatish ishlari portlovchi modda sarfini kamaytiradi

, ya’ni

iqtisodiy jihatdan foydali.

Ammo portlatish natijasida ajralib chiqadigan

tog‘ massasi hajmi

kamroq bo‘ladi, chunki burg‘ilash tarmog‘i

3x3 m yoki maksimal 4x4 m.

Katta diametrli quduqlar (244,5

270 mm):

Bunday quduqlar turli xil jinslarda

bemalol burg‘ilanadi.

Quduq diametri katta bo‘lgani uchun qayta to‘ldirish talab qilinmaydi

.

Bu holatda portlovchi moddalar sarfi oshadi, ammo

tog‘ massasi ajralish

hajmi ham ortadi.

Burg‘ilash tarmog‘i kengroq bo‘lib,

5x4 m yoki 5x5 m ga teng.


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть

-46

_ Том

-6_

июнь

-2025

119

Xulosa:

Bir jinsli ohaktosh, kuchli neogen va kaolin jinslarda

kichik diametrli

quduqlar foydali.

Turli xil jinslar bo‘lgan qatlamlarda

katta diametrli quduqlar afzal.

76 mm dan 165 mm gacha va 244,5 mm dan

270 mm gacha bo‘lgan

quduqlarning texnik-iqtisodiy solishtirish natijalari 1-rasm (diagramma) va 1-

jadvalda keltirilgan.

1-jadval

Ko‘rsatkichlar

165 mm diametr

250 mm diametr

Chuqurligi (m)

10

15

Hajim

(3х3)

m

³

90

135

Hajim

(4х

4) m

³

160

240

Hajim

(5х4)

m

³

200

300

Hajim

(5х

5) m

³

250

375

Qazilma konlarida chuqurlik oshgani sari ustuvorlar va bortlar qiyalik

burchagi ortadi, bu esa portlatish ishlari natijasida yuzaga keladigan seysmik ta’sir

sababli qulash xavfini kuchaytiradi.

0

100

200

300

400

500

600

700

Глубина

(м)

Обьем

(сетка 3ˣ3)

м³

Обьем

(сетка 4ˣ4)

м³

Обьем

(сетка 5ˣ4)

м³

Обьем

(сетка 5ˣ5)

м³

Ряд2

Ряд1


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть

-46

_ Том

-6_

июнь

-2025

120

Ish uchastkalarida qimmatbaho uskunalar mavjudligi sababli portlatishdan

kelib chiqadigan

seysmik ta’sirni minimallashtirish zarurati

yuzaga keladi. Shu

bilan birga, ommaviy portlatish hajmi ortmoqda, natijada portlovchi modda sarfi

o‘rtacha 2,5 baravar ko‘paymoqda

.

Seysmik ta’sirni kamaytirish

, portlatish ishlarining sifatini oshirish, hamda

favqulodda holatlar va jarohatlanishlar xavfini kamaytirish

maqsadida, so‘nggi

yillarda elektr toki bilan ishlamaydigan va portlashlar orasidagi kechikishni keng

diapazonda boshqarishga qodir bo‘lgan yangi turdagi boshlovchi vositalar

(initsializatorlar)

qo‘llanila boshlandi.

Murakkab tuzilmali jins massivlarining asosiy xususiyati shundaki, ular

fizik-texnik xossalarining notekisligi bilan ajralib turadi, bu esa **portlatishga

chidamliligi (portlash qobiliyati)**ning ham o‘zgaruvchan bo‘lishiga olib keladi.

Shunga ko‘ra, portlovchi moddalarning bir kg tog‘ jinsini portlatishga

ketadigan miqdori

ya’ni, ularning nisbiy sarfi (удельный

расход

ВМ

) turlicha

bo‘ladi.

Bu ko‘rsatkichlar

2-rasmda (diagramma 2) va 2-jadvalda keltirilgan.

2-jadval

Ko‘rsatkichlar

165 mm diametr

250 mm diametr

Chuqurligi

(м)

10

15

10

63

112

140

15

94

168

210

0

50

100

150

200

250

300

350

400

Глубина (м) Расход ВМ

(сетка 3ˣ3)

кг

Расход ВМ

(сетка 4ˣ4)

кг

Расход ВМ

(сетка 5ˣ4)

кг

PM sarfi

диаметр 250 мм

диаметр 165 мм


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть

-46

_ Том

-6_

июнь

-2025

121

PM sarfi

(3х3)

kg

63

94

PM sarfi (4

х

4) kg

112

168

PM sarfi (5

х

4) kg

140

210

Bunday jins massivlarida turli mustahkamlikdagi kiritmalar (qattiq jinslar)

tasodifiy shaklda joylashgan bo‘ladi.

Bunday sharoitda portlatish ishlarini olib

borish natijasida

portlashdan keyin yirik o‘lchamli (nega’barit) tog‘ jinslari hajmi

ortib ketadi, bu esa qazib olish va yuklash texnikasining ishlashini

murakkablashtiradi hamda ularning unumdorligini pasaytiradi.

Yuqorida keltirilgan ma’lumotlardan kelib chiqilsa,

diametri 250 mm

(244,5 ÷ 270 mm) bo‘lgan portlatish quduqlari

diametri

165 mm (76 ÷ 165 mm)

bo‘lgan quduqlarga nisbatan bir qator afzalliklarga ega.

Adabiyotlar ro‘yxati

1.

Курбанбаев Д. М. И

др. ВИДЫ, СВОЙСТВА И ОТРАСЛИ

ПРИМЕНЕНИЕ ИЗВЕСТНЯКОВ //

Uzbek Scholar Journal.

2022.

Т. 11. –

С.

28-32.

2.

Шамаев, М. К. ., Ахмадов, А. У. ., Рахматуллаев, И. М. ., &

Тоштемиров, У. Т. . (2022). ИЗВЕСТНЯК В ПРИРОДЕ, ТЕХНОЛОГИЯ

ПРОИЗВОДСТВА

И

НЕКОТОРЫЕ

ИХ

СВОЙСТВА

ПРИ

ИСПОЛЬЗОВАНИИ.

ARXITEKTURA, MUHANDISLIK VA ZAMONAVIY

TEXNOLOGIYALAR

JURNALI,

1(4),

26

30.

Retrieved

from

https://sciencebox.uz/index.php/arxitektura/article/view/4911

3.

Ахмадов А. У., Мельникова Т. Е., Тоштемиров У. Т. АНАЛИЗ

МИКРОКЛИМАТИЧЕСКИХ

УСЛОВИЙ

КАРЬЕРА

КАЛЬМАКЫР

//Евразийский журнал академических исследований. –

2022.

Т. 2. –

№. 12. –

С. 1207

-1216.

4.

Анарбаев Х.П.

Маркшейдерское обеспечение буровзрывных работ.

INTERDISCIPLINE INNOVATION AND SCIENTIFIC RESEARCH

CONFERENCE. Part 31 may 2025


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть

-46

_ Том

-6_

июнь

-2025

122

5.

Сохибов И.Ю., Aнарбаев Х.П.

Маркшейдерское обеспечение

комплексного oсвоения ресурсов горнодобывающих регионов

/

/ International

Journal of Advanced Technology and Natural Sciences ISSN: 2181-

144X Рег. №

7

.

10.11.2020

6.

Анарбаев Х.П. Разработка рациональной схемы обогащения

лежалых хвостов вольфрама применительно руднику ингички //

Oriental

Renaissance:

Innovative,

educational,natural and social sciences VOL 1 ISSUE 5 ISSN2181-1784 Scientific

Journal Impact Factor SJIF 2021: 5.423

7.

Анарбаев Х.П.

Тепақўтон туз конида казиб олиш самарадорлигини

оширишда маркшейдерлик таъминоти. O'zbekistonda fanlararo innоvatsiyalar

va ilmiy tadqiqotlar jurnali 20-may, 2022-yil 9-son.

8.

Анарбаев Х.П.

Прогноз удароопасности участков массива горных

пород.

Central asian academic journal issn: 2181-2489 of scientific research

volume 2 issue 3 2022

9.

Анарбаев Х.П.

Применение нормативно

-

правовых документов по

маркшейдерскому

обеспечению

горных

предприятий.

Академик

Т.М.Миркомиловнинг 80 йиллигига бағишланган университет миқёсидаги

талаба ва ёш олимларнинг илмий

-

тадқиқот ишларида “Инновацион ғоялар ва

технологиялар” мавзусидаги илмий

-

амалий анжумани. Тошкент 2019.

10.

Анарбаев Х.П.

НАБЛЮДЕНИЯ ЗА ДЕФОРМАЦИЯМИ

ВНУТРИ ПРИ БОРТОВОГО МАССИВА. Международный научный журнал

11

(100), часть 1

«Научный Фокус»

марта, 2024 г.

11.

Sayyidjabbor Sayyidkosimov, Isomiddin Sokhibov, Khalimjon

Anarbayev.

The modeling of the tectonic state of the angren coal mine Area before

mining operations

. E3S Web of Conferences. XVI International Scientific-

Practical Conference “Actual Problems of Improving Farming Productivity and

Agroecology” (IPFA 2024) June,2024.