https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-46
_ Том
-6_
июнь
-2025
118
“ANGRЕN OCHIQ KONI”DA PORTLATISH ISHLARI UCHUN
BURG‘ILASH QUDUQLARINING OPTIMAL DIAMETRINI TANLASH.
U. A. Axmadov,
“Konchilik ishi” kafedrasi assistenti, TDTU Olmaliq filiali,
O‘zbekiston, Olmaliq shahri
Markaziy Osiyodagi eng yirik qoramtir (buriy)
ko‘mir
koni hisoblangan
mazkur hududda ishlov berish ishlari 1940-yilda boshlangan
. Ko‘mir qazib olish
ochiq usulda
—
Angren koni, yerosti usulda
—
9-sonli shaxta, hamda yer osti
gazifikatsiyasi usuli yordamida olib boriladi.
Tog‘ jinslarini ajratib olish burg‘ilash
-portlatish usuli orqali amalga
oshiriladi.
“Angren ochiq koni” filialida 76 mm dan 165 mm gacha va 244,5 mm dan
270 mm gacha bo‘lgan quduq diametrlari solishtirilib o‘rganilgan.
Qisqa diametrli quduqlar (76
–
165 mm):
•
Asosan bir jinsli (gomogen) jinslarda
qo‘llaniladi.
•
Angren koni sharoitida esa jinslar turli xil (geterogen)
bo‘lib, bitta 10
metrlik quduq burg‘ilashda
ohaktosh, qumtosh, gil va boshqa jinslar uchraydi.
•
Burg‘ilashdan so‘ng, kichik diametrli quduqlar to‘ldiriladi
.
•
Bu usulda portlatish ishlari portlovchi modda sarfini kamaytiradi
, ya’ni
iqtisodiy jihatdan foydali.
•
Ammo portlatish natijasida ajralib chiqadigan
tog‘ massasi hajmi
kamroq bo‘ladi, chunki burg‘ilash tarmog‘i
3x3 m yoki maksimal 4x4 m.
Katta diametrli quduqlar (244,5
–
270 mm):
•
Bunday quduqlar turli xil jinslarda
bemalol burg‘ilanadi.
•
Quduq diametri katta bo‘lgani uchun qayta to‘ldirish talab qilinmaydi
.
•
Bu holatda portlovchi moddalar sarfi oshadi, ammo
tog‘ massasi ajralish
hajmi ham ortadi.
•
Burg‘ilash tarmog‘i kengroq bo‘lib,
5x4 m yoki 5x5 m ga teng.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-46
_ Том
-6_
июнь
-2025
119
Xulosa:
•
Bir jinsli ohaktosh, kuchli neogen va kaolin jinslarda
–
kichik diametrli
quduqlar foydali.
•
Turli xil jinslar bo‘lgan qatlamlarda
–
katta diametrli quduqlar afzal.
76 mm dan 165 mm gacha va 244,5 mm dan
270 mm gacha bo‘lgan
quduqlarning texnik-iqtisodiy solishtirish natijalari 1-rasm (diagramma) va 1-
jadvalda keltirilgan.
1-jadval
Ko‘rsatkichlar
165 mm diametr
250 mm diametr
Chuqurligi (m)
10
15
Hajim
(3х3)
m
³
90
135
Hajim
(4х
4) m
³
160
240
Hajim
(5х4)
m
³
200
300
Hajim
(5х
5) m
³
250
375
Qazilma konlarida chuqurlik oshgani sari ustuvorlar va bortlar qiyalik
burchagi ortadi, bu esa portlatish ishlari natijasida yuzaga keladigan seysmik ta’sir
sababli qulash xavfini kuchaytiradi.
0
100
200
300
400
500
600
700
Глубина
(м)
Обьем
(сетка 3ˣ3)
м³
Обьем
(сетка 4ˣ4)
м³
Обьем
(сетка 5ˣ4)
м³
Обьем
(сетка 5ˣ5)
м³
Ряд2
Ряд1
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-46
_ Том
-6_
июнь
-2025
120
Ish uchastkalarida qimmatbaho uskunalar mavjudligi sababli portlatishdan
kelib chiqadigan
seysmik ta’sirni minimallashtirish zarurati
yuzaga keladi. Shu
bilan birga, ommaviy portlatish hajmi ortmoqda, natijada portlovchi modda sarfi
o‘rtacha 2,5 baravar ko‘paymoqda
.
Seysmik ta’sirni kamaytirish
, portlatish ishlarining sifatini oshirish, hamda
favqulodda holatlar va jarohatlanishlar xavfini kamaytirish
maqsadida, so‘nggi
yillarda elektr toki bilan ishlamaydigan va portlashlar orasidagi kechikishni keng
diapazonda boshqarishga qodir bo‘lgan yangi turdagi boshlovchi vositalar
(initsializatorlar)
qo‘llanila boshlandi.
Murakkab tuzilmali jins massivlarining asosiy xususiyati shundaki, ular
fizik-texnik xossalarining notekisligi bilan ajralib turadi, bu esa **portlatishga
chidamliligi (portlash qobiliyati)**ning ham o‘zgaruvchan bo‘lishiga olib keladi.
Shunga ko‘ra, portlovchi moddalarning bir kg tog‘ jinsini portlatishga
ketadigan miqdori
—
ya’ni, ularning nisbiy sarfi (удельный
расход
ВМ
) turlicha
bo‘ladi.
Bu ko‘rsatkichlar
2-rasmda (diagramma 2) va 2-jadvalda keltirilgan.
2-jadval
Ko‘rsatkichlar
165 mm diametr
250 mm diametr
Chuqurligi
(м)
10
15
10
63
112
140
15
94
168
210
0
50
100
150
200
250
300
350
400
Глубина (м) Расход ВМ
(сетка 3ˣ3)
кг
Расход ВМ
(сетка 4ˣ4)
кг
Расход ВМ
(сетка 5ˣ4)
кг
PM sarfi
диаметр 250 мм
диаметр 165 мм
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-46
_ Том
-6_
июнь
-2025
121
PM sarfi
(3х3)
kg
63
94
PM sarfi (4
х
4) kg
112
168
PM sarfi (5
х
4) kg
140
210
Bunday jins massivlarida turli mustahkamlikdagi kiritmalar (qattiq jinslar)
tasodifiy shaklda joylashgan bo‘ladi.
Bunday sharoitda portlatish ishlarini olib
borish natijasida
portlashdan keyin yirik o‘lchamli (nega’barit) tog‘ jinslari hajmi
ortib ketadi, bu esa qazib olish va yuklash texnikasining ishlashini
murakkablashtiradi hamda ularning unumdorligini pasaytiradi.
Yuqorida keltirilgan ma’lumotlardan kelib chiqilsa,
diametri 250 mm
(244,5 ÷ 270 mm) bo‘lgan portlatish quduqlari
diametri
165 mm (76 ÷ 165 mm)
bo‘lgan quduqlarga nisbatan bir qator afzalliklarga ega.
Adabiyotlar ro‘yxati
1.
Курбанбаев Д. М. И
др. ВИДЫ, СВОЙСТВА И ОТРАСЛИ
ПРИМЕНЕНИЕ ИЗВЕСТНЯКОВ //
Uzbek Scholar Journal.
–
2022.
–
Т. 11. –
С.
28-32.
2.
Шамаев, М. К. ., Ахмадов, А. У. ., Рахматуллаев, И. М. ., &
Тоштемиров, У. Т. . (2022). ИЗВЕСТНЯК В ПРИРОДЕ, ТЕХНОЛОГИЯ
ПРОИЗВОДСТВА
И
НЕКОТОРЫЕ
ИХ
СВОЙСТВА
ПРИ
ИСПОЛЬЗОВАНИИ.
ARXITEKTURA, MUHANDISLIK VA ZAMONAVIY
TEXNOLOGIYALAR
JURNALI,
1(4),
26
–
30.
Retrieved
from
https://sciencebox.uz/index.php/arxitektura/article/view/4911
3.
Ахмадов А. У., Мельникова Т. Е., Тоштемиров У. Т. АНАЛИЗ
МИКРОКЛИМАТИЧЕСКИХ
УСЛОВИЙ
КАРЬЕРА
КАЛЬМАКЫР
//Евразийский журнал академических исследований. –
2022.
–
Т. 2. –
№. 12. –
С. 1207
-1216.
4.
Анарбаев Х.П.
Маркшейдерское обеспечение буровзрывных работ.
INTERDISCIPLINE INNOVATION AND SCIENTIFIC RESEARCH
CONFERENCE. Part 31 may 2025
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-46
_ Том
-6_
июнь
-2025
122
5.
Сохибов И.Ю., Aнарбаев Х.П.
Маркшейдерское обеспечение
комплексного oсвоения ресурсов горнодобывающих регионов
/
/ International
Journal of Advanced Technology and Natural Sciences ISSN: 2181-
144X Рег. №
7
.
10.11.2020
6.
Анарбаев Х.П. Разработка рациональной схемы обогащения
лежалых хвостов вольфрама применительно руднику ингички //
Oriental
Renaissance:
Innovative,
educational,natural and social sciences VOL 1 ISSUE 5 ISSN2181-1784 Scientific
Journal Impact Factor SJIF 2021: 5.423
7.
Анарбаев Х.П.
Тепақўтон туз конида казиб олиш самарадорлигини
оширишда маркшейдерлик таъминоти. O'zbekistonda fanlararo innоvatsiyalar
va ilmiy tadqiqotlar jurnali 20-may, 2022-yil 9-son.
8.
Анарбаев Х.П.
Прогноз удароопасности участков массива горных
пород.
Central asian academic journal issn: 2181-2489 of scientific research
volume 2 issue 3 2022
9.
Анарбаев Х.П.
Применение нормативно
-
правовых документов по
маркшейдерскому
обеспечению
горных
предприятий.
Академик
Т.М.Миркомиловнинг 80 йиллигига бағишланган университет миқёсидаги
талаба ва ёш олимларнинг илмий
-
тадқиқот ишларида “Инновацион ғоялар ва
технологиялар” мавзусидаги илмий
-
амалий анжумани. Тошкент 2019.
10.
Анарбаев Х.П.
НАБЛЮДЕНИЯ ЗА ДЕФОРМАЦИЯМИ
ВНУТРИ ПРИ БОРТОВОГО МАССИВА. Международный научный журнал
№
11
(100), часть 1
«Научный Фокус»
марта, 2024 г.
11.
Sayyidjabbor Sayyidkosimov, Isomiddin Sokhibov, Khalimjon
Anarbayev.
The modeling of the tectonic state of the angren coal mine Area before
. E3S Web of Conferences. XVI International Scientific-
Practical Conference “Actual Problems of Improving Farming Productivity and
Agroecology” (IPFA 2024) June,2024.