https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-46
_ Том
-6_
июнь
-2025
76
INFORMATIKANI O‘QITISHDA O‘QUVCHILARNING MEDIA
SAVODXONLIGINI RIVOJLANTIRISH
Mamatisaqova Moxinur O`ktamjon qizi
,
Andijon davlat pedagogika instituti
Matematika va informatika yo`nalishi
402-guruh talabasi
Annotatsiya.
Ushbu maqolada
informatika fanini o‘qitishda o‘quvchilarning
media savodxonligini rivojlantirish zarurati va bu boradagi samarali
yondashuvlar yoritilgan. Media savodxonlik
–
zamonaviy raqamli axborot
muhitida yoshlarning mustaqil fikrlash, axborotni tahlil qilish va tanqidiy baholash
qobiliyatlarini shakllantirishning muhim omili sifatida ko‘rib chiqiladi.
Tadqiqotda axborot xavfsizligi, yolg‘on xabarlarni aniqlash, internet madaniyatini
shakllantirish va boshqa
jihatlar asosiy o‘rinda turadi.
Kalit so‘zlar:
informatika, media savodxonlik, raqamli texnologiyalar,
axborot xavfsizligi, tanqidiy fikrlash.
Аннотация.
В данной статье рассматривается необходимость
развития медиаграмотности учащихся при обучении информатике и
эффективные подходы к этому. Медиаграмотность рассматривается как
важный фактор формирования самостоятельного мышления, навыков
анализа и критической оценки информации у молодежи в современной
цифровой информационной среде. В исследовании особое внимание
уделяется информационной безопасности, выявлению фейковых новостей,
формированию интернет
-
культуры и другим аспектам.
Ключевые слова:
информатика, медиаграмотность, цифровые
технологии, информационная безопасность, критическое мышление
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-46
_ Том
-6_
июнь
-2025
77
Abstract.
This article discusses the need to develop students' media literacy
in teaching computer science and effective approaches to this. Media literacy is
considered an important factor in the formation of independent thinking,
information analysis and critical assessment skills of young people in the modern
digital information environment. The study focuses on information security,
identifying fake news, forming an Internet culture and other aspects.
Keywords:
computer science, media literacy, digital technologies,
information security, critical thinking.
Axborot texnologiyalari hayotimizning har bir sohasiga chuqur kirib kelgani
bois, o‘quvchilarning raqamli madaniyati va media savodxonligini shakllantirish
bugungi kunda ta’lim tizimining ustuvor
vazifalaridan biri hisoblanadi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan ilgari surilgan “Raqamli
O‘zbekiston –
2030” strategiyasida ham ta’limda raqamli texnologiyalarni joriy
etish, axborot xavfsizligini ta’minlash hamda yoshlarning raqamli savodxon
ligini
oshirish dolzarb masalalar sifatida belgilangan [1].
Media savodxonlik tushunchasi va uning o‘rni
UNESCO ta’rifiga ko‘ra, media va axborot savodxonligi (Media and
Information Literacy
–
MIL) bu
–
axborotni izlash, unga baho berish, undan
foydalanish va uni axloqan to‘g‘ri tarqatish ko‘nikmalarini shakllantirishdir [2].
Ayniqsa, ijtimoiy tarmoqlarning k
eng ommalashuvi ortidan o‘quvchilarning
axborot oqimidan to‘g‘ri foydalanishi uchun media savodxonlik zaruriy
ko‘nikmaga aylangan.
Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020
-yil 13-
apreldagi 222-
son qarori bilan tasdiqlangan “2020–
2023 yillarda axborot
xavfsizligini ta’minlash konsepsiyasi”da ham yoshlarni soxta axborotdan himoya
qilish va tanqidiy fikrlashni sha
kllantirish zarurligi ta’kidlangan [3].
Informatika fanida media savodxonlikni rivojlantirish yo‘llari
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-46
_ Том
-6_
июнь
-2025
78
1. Axborotni tahlil qilish mashqlari:
Mashg‘ulot davomida turli yangiliklar, bloglar yoki reklama matnlarini
o‘rganish orqali o‘quvchilar axborotni qayerdan kelgani, uning ishonchliligi,
maqsadi va ta’siri haqida fikr yuritishni o‘rganadilar.
2. Soxta yangiliklarni tahlil qilish:
Internetda keng tarqalgan “fake news” namunalarini ko‘rib chiqish orqali
o‘quvchilar axborotni tanqidiy baholashga o‘rganadilar. Bu esa ularning mustaqil
va mas’uliyatli fikrlashini kuchaytiradi [4].
3. Axborot xavfsizligi darslari:
Shaxsiy ma’lumotlarni himoyalash, phishing, spamlardan saqlanish, kuchli
parollar yaratish bo‘yicha amaliy mashg‘ulotlar informatika darslarining ajralmas
qismiga aylanishi kerak [3].
4. Raqamli madaniyat va netiket:
Onlayn muloqot qoidalari, raqamli etik etiketi (netiket), mualliflik huquqi
haqida darslar orqali o‘quvchilarda axloqiy javobgarlik hissi shakllantiriladi.
5. Amaliy loyiha ishlari:
O‘quvchilar blog
yaratish, video tayyorlash, axborot plakatlari ishlab chiqish
kabi loyihalarda ishtirok etib, axborotni o‘zlari ishlab chiqish orqali media
savodxonlikka amaliy yondashuv hosil qiladilar [5].
Demak, Media savodxonlik
–
bu nafaqat texnik ko‘nikmalar, balki axborotdan
to‘g‘ri foydalanish, tanqidiy fikrlash va axloqiy yondashuvni o‘z ichiga olgan
kompleks bilim tizimidir. Informatika fanida bu ko‘nikmalarni shakllantirish orqali
biz o‘quvchilarni raqamli
dunyoning faol va ongli ishtirokchisiga aylantira olamiz.
Shu sababli informatika o‘qituvchilari uchun maxsus o‘quv
-uslubiy
qo‘llanmalar, interaktiv platformalar va media savodxonlikni rivojlantiruvchi dars
ishlanmalar ishlab chiqilishi maqsadga muvofiqdir.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-46
_ Том
-6_
июнь
-2025
79
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston
Respublikasi
Prezidentining
“Raqamli
O‘zbekiston –
2030” strategiyasi. 2020
-yil.
2.
UNESCO. "Media and Information Literacy: Policy and
Strategy Guidelines". 2013.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020
-yil
13-apreldagi 222-son qarori
–
“Axborot xavfsizligini ta’minlash
konsepsiyasi”.
4.
Hobbs, Renee. “Media Literacy in the Digital Age.” Journal of
Media Literacy Education, 2017.
5.
European Commission. “Digital Education Action Plan 2021–
2027.”
6.
Livingstone, Sonia, and Helsper, Ellen. “Gradations in digital
inclusion: children, young people and the digital divide.”
New Media &
Society, 2007.
