https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-46
_ Том
-5_
июнь
-2025
431
IJTIMOIY VA TIJORAT LOYIHALARI ORQALI XOTIN-QIZLAR
BANDLIGINI RAG‘BATLANTIRISH MEXANIZMLARI
ALISHER KUCHKARALIYEV,
O‘
zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi
Biznes va tadbirkorlik oliy maktabi magistranti
Annotatsiya.
Ushbu maqolada ijtimoiy va tijorat loyihalari orqali xotin-
qizlar bandligini rag‘batlantirish mexanizmlari tahlil qilinadi. O‘zbekiston
Respublikasida ayollarning mehnat bozoridagi ishtiroki, innovatsion
mexanizmlarning roli, xalqaro tajriba va amaliyot, shuningdek, mahalliy strategik
yondashuvlar ilmiy asosda ko‘rib chiqiladi. Muallif xotin
-qizlar bandligini
oshirishda ijtimoiy adolat, iqtisodiy inklyuziya va gender tenglikni ta’minlovchi
chora-tadbirlarning zaruriyatini asoslaydi.
Kalit so‘zlar:
xotin-qizlar bandligi, ijtimoiy loyihalar, tijorat loyihalari,
gender tenglik, mehnat bozori, iqtisodiy faollik, innovatsion mexanizmlar.
Аннотация.
В
данной
статье
анализируются
механизмы
стимулирования занятости женщин через социальные и коммерческие
проекты. Рассматривается участие женщин на рынке труда в Республике
Узбекистан, роль инновационных механизмов, международный опыт и
практика, а также местные стратегические подходы на научной основе. Автор
обосновывает
необходимость
мер,
обеспечивающих
социальную
справедливость, экономическую инклюзию и гендерное равенство для
повышения занятости женщин.
Ключевые слова:
занятость женщин, социальные проекты,
коммерческие проекты, гендерное равенство, рынок труда, экономическая
активность, инновационные механизмы.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-46
_ Том
-5_
июнь
-2025
432
Annotation.
This article analyzes mechanisms for promoting women's
employment through social and commercial projects. It examines women's
participation in the labor market in the Republic of Uzbekistan, the role of
innovative mechanisms, international experience and practices, as well as local
strategic approaches, based on scientific evidence. The author substantiates the
necessity of measures ensuring social justice, economic inclusion, and gender
equality to enhance women's employment.
Keywords:
women's employment, social projects, commercial projects,
gender equality, labor market, economic activity, innovative mechanisms.
So‘nggi yillarda O‘zbekiston Respublikasida gender tengligi va xotin
-
qizlarning iqtisodiy faolligini oshirish davlat siyosatining ustuvor yo‘
nalishiga
aylangan. 2022
–
2026-
yillarga mo‘ljallangan Xotin
-qizlar milliy dasturi, Prezident
farmonlari va hukumat qarorlari ayollar bandligini ta’minlashga qaratilgan keng
qamrovli islohotlarni belgilab berdi. Jahon Banki, BMT va Xalqaro Mehnat
Tashkiloti
(ILO) hisobotlariga ko‘ra, ayollarning mehnat bozoridagi faolligini
oshirish yalpi ichki mahsulot (YaIM) o‘sishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Xotin-qizlarning bandligi masalasi inson kapitali nazariyasi, iqtisodiy inklyuziya
va ijtimoiy adolat tamoyillari asosida tahlil qilinadi. Mazkur maqolada ijtimoiy va
tijorat loyihalari orqali xotin-
qizlarning bandligini rag‘batlantirish mexanizmlari
nazariy va amaliy nuqtai nazardan yoritiladi.
Xotin-qizlar bandligi atamasi ayollarning mehnat bozorida faol ishtirok
etishini, daromad keltiruvchi faoliyat bilan shug‘ullanishini, kasbiy o‘sish
imkoniyatlariga ega bo‘lishini anglatadi.
Gary Beckerning (1964) inson kapitali
nazariyasiga ko‘ra, ayollarni ta’lim, salomatlik, kasbiy tayyorgarlik orqali iqtisodiy
tizimga integratsiya qilish nafaqat ularning shaxsiy daromadlarini, balki
jamiyatning umumiy iqtisodiy salohiyatini ham oshiradi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-46
_ Том
-5_
июнь
-2025
433
McKinsey Global Institute (2015) ma’lumotlariga ko‘ra, dunyo bo‘yicha
gender tengligi to‘liq ta’minlangan taqdirda, global YaIM 2025
-yilga borib 28
trillion AQSh dollariga oshishi mumkin. Bu ayollarning iqtisodiy faolligi global
iqtisodiyotning muhim omili ekanligini isbotlaydi.
Ijtimoiy loyihalar aholi turmush darajasini yaxshilash, gender tengligini
ta’minlash va mehnatga layoqatli qatlamlarning bandligini oshirishga qaratilgan
dasturlarni o‘z ichiga oladi. Masalan, “Ayollar daftari” tizimi orqali O‘zbekistonda
2020
–
2023-yillar
davomida 1 millionga yaqin ayol ijtimoiy qo‘llab
-quvvatlash
tizimiga jalb etildi.
UNDP (2023) hisobotiga ko‘ra, ijtimoiy tadbirkorlik loyihalari doirasida
ayollarning 67% ishsizlikdan chiqqan va 40% dan ortig‘i barqaror daromad
manbaiga ega bo‘lgan. Bu ijtimoiy loyihalarning iqtisodiy ta’sir doirasini
ko‘rsatadi.
Tijorat loyihalari, ya’ni kichik va o‘rta
biznesga asoslangan tashabbuslar
xotin-qizlar uchun moliyaviy mustaqillik, innovatsiyalarni amaliyotga joriy qilish
va yangi ish o‘rinlari yaratish imkonini beradi. O‘zbekiston Respublikasi
Prezidentining 2024-yil 22-yanvardagi PQ-122-son qaroriga muvofiq, 284 041
nafar ayol kasb-
hunarga va tadbirkorlikka o‘qitildi, 257 171 nafari ishga
joylashtirildi.
Xotin-qizlar bandligini oshirishda quyidagi asosiy mexanizmlar ajralib
turadi:
Kasb-hunarga tayyorlash -
“Ishga marhamat” monomarkazlari orqali ayollar
zamonaviy kasblarga, shu jumladan IT, tikuvchilik, sartaroshlik, dizayn,
tadbirkorlik asoslariga o‘qitilmoqda. “Skills passport” tizimi ayollarni mehnat
bozorida raqobatbardoshligini oshiradi.
Mikromoliyalashtirish va grantlar -
“Ayollar tadbirkorligi” dasturi doirasida
ayollarga imtiyozli kreditlar, grantlar va soliq yengilliklari taqdim etilmoqda.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-46
_ Том
-5_
июнь
-2025
434
Masalan, 2023-yilda ayollar rahbarligidagi 28 mingdan ortiq kichik biznes subyekti
davlat tomonidan moliyaviy qo‘llab
-quvvatlangan.
Mahalla darajasidagi monitoring
-
“Ayollar bandligi” axborot platformasi
) orqali har bir hududda ayollarning bandlik darajasi,
ularning kasbga ega bo‘lish holati, ijtimoiy ehtiyojlari real vaqt rejimida
monitoring qilinadi.
Skandinaviya modeli -
Shvetsiya, Norvegiya kabi mamlakatlarda ayollar
mehnat bozorida 75
–
80% ishtirok etadi. Buning asosiy sabablari
—
kuchli ijtimoiy
infratuzilma,
bolalar
bog‘chalari
tarmog‘i,
ota
-onalarga
beriladigan
moslashuvchan ish vaqti va genderga yo‘naltirilgan mehnat
siyosatidir.
Janubiy Koreya va Germaniya tajribasi
-
Janubiy Koreyada ayollar uchun IT
va raqamli sohalarda maxsus rejalashtirilgan kurslar mavjud. Germaniyada
“Elterngeld” dasturi orqali ona va otalar uchun moslashuvchan ta’til va yarim
stavkali ish imkoniyatlari yaratilgan.
O‘zbekiston tajribasi
-
O‘zbekistonning “Ayollar daftari”, “Ishga marhamat”
monomarkazlari, “Oila va xotin
-
qizlar qo‘mitasi” faoliyati xalqaro tajribaning
milliy model bilan uyg‘unlashgan namunasi hisoblanadi.
Bandlik va daromad oshishi -
Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, ijtimoiy va
tijorat loyihalari asosida band bo‘lgan ayollar oilaviy daromadning kamida 30–
50% ini shakllantiradi. Bu ularning nafaqat iqtisodiy, balki ijtimoiy faolligini
oshiradi.
Gender tenglik va ijtimoiy barqarorlik -
Ayollarning mehnat bozoridagi
ishtiroki ijtimoiy stereotiplarning yo‘qolishiga, oiladagi iqtisodiy tenglik va qaror
qabul qilishdagi ishtirokini kuchaytirishga olib keladi. Xotin-qizlar ishtirokidagi
loyihalar jamiyatdagi ijtimoiy adolat mezonlarini mustahkamlaydi.
Istiqboldagi yo‘nalishlar:
-
Ayollarni raqamli iqtisodiyotga keng jalb qilish.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-46
_ Том
-5_
июнь
-2025
435
-
Qishloq ayollari uchun mobil xizmatlar, onlayn o‘quv platformalarini
kengaytirish.
-
Ayollar biznesi uchun inkubator va akselerator markazlarini ko‘paytirish.
-
Gender byudjetlashtirish amaliyotini barcha davlat dasturlarida joriy qilish.
Ijtimoiy va tijorat loyihalari orqali xotin-
qizlar bandligini rag‘batlantirish
O‘zbekistonning gender tenglik va iqtisodiy barqarorlikka qaratilgan
strategiyasining ajralmas qismidir. Mavjud dasturlar
–
“Ayollar daftari”, “Ishga
marhamat”, mikrokreditlar, monomarkazlar –
mamlakatda ayollarning mehnat
bozoridagi ishtirokini ko‘paytirishga xizmat qilmoqda. Bunda mahalliy sharoitlar,
xalqaro tajriba va innovatsion yondashuvlarning uyg‘unli
gi muhim ahamiyat kasb
etadi. Kelgusida raqamli iqtisodiyot, yashil iqtisodiyot, IT-sohasi, ijtimoiy
tadbirkorlik kabi yo‘nalishlarda ayollar faolligini oshirish bo‘yicha kompleks
chora-tadbirlarni amalga oshirish lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
McKinsey Global Institute. (2015). “The Power of Parity: How Advancing
Women’s Equality Can Add $12 Trillion to Global Growth.”
2.
UNDP Uzbekistan. (2023). Gender and Development Reports.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ
-122-sonli Qarori, 2024-yil.
4.
Jahon Banki. “World Development Report,” 2023.
5.
Becker, G. (1964). Human Capital: A Theoretical and Empirical Analysis.
6.
ILO (2022). “Women and Employment Global Data Report.”
7.
OECD (2021). Gender and Employment Policy Review.
